Các nhân tố ảnh hƣởng tới phát triển nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Biến đổi khí hậu

BĐKH là một hiện tượng diễn biến trong quá khứ cũng như biện tại và có thể biến động nhanh hơn trong tương lai, hiện tượng nóng lên toàn cầu làm băng ở Bắc Cực và Nam Cực cũng như các dải băng ở các dãy núi cao tan nhanh, khiến mực nước biển nhận thêm nhiều nguồn nước nên đang có xu thế dâng cao, cán cân tuần hoàn nước thay đổi, đe dọa toàn bộ hệ sinh thái hiện hữu, đặc biệt là các vùng đất thấp và ven biển có thể bị nước biển nhấn chìm. 18 Vùng cao, vùng thượng nguồn hoặc trong đê bao khép kín chỉ chịu tác động của BĐKH như mưa bão, lũ lụt, xói lở, hạn hán… là chính, trong khi vùng thấp ven sông chịu ảnh hưởng thủy triều của biển và vùng ven biển có thể chịu cả hai tác động BĐKH và nước biển dâng. BĐKH không chỉ là vấn đề làm biến đổi môi trường sinh thái mà còn là mối đe dọa toàn diện, ảnh hưởng đến sức khỏe con người, tình trạng cung cấp lương thực toàn cầu, vấn đề di dân và đe dọa nền hòa bình, an ninh thế giới.

BĐKH là một trong những thách thức lớn đối với nhân loại trong thế kỷ XXI. Chính vì vậy, vấn đề BĐKH đã trở thành chủ đề chính cho các diễn đàn và hội nghị thượng đỉnh toàn cầu và khu vực. Thế giới đã có văn bản pháp lý định hướng cho hành động chung nhằm bảo vệ hệ thống khí hậu Trái Đất. Đáng tiếc là nhiều năm qua, kể từ khi Hội nghị thượng đỉnh về cắt giảm khí thải ở Riode Janeiro (1982) và Nghị định thư ở Tokyo, Hội nghị thường niên của Liên Hiệp Quốc về BĐKH ở Ba Lan (2013) tình hình không có gì cải thiện, ngược lại càng trở nên tồi tệ hơn vì vẫn chưa ngăn chặn được sự can thiệp nguy hiểm của con người vào khí hậu Trái Đất. BĐKH làm cho bão, lũ lụt, hạn hán, mưa lớn trong những năm tới trở nên ác liệt hơn, gây rủi ro lớn cho phát triển KT – XH hoặc xóa đi những thành quả nhiều năm của sự phát triển, trong đó có những thành quả thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ, nông nghiệp trong tương lai vẫn là giá đỡ cho đất nước đứng vững trước nhiều biến động của BĐKH. “Phi công bất phú và Phi nông bất an” đã nói lên tầm quan trọng của SXNN đối với sự sinh tồn và phát triển của một đất nước. Tuy nhiên, hiện nay dưới sự tác động của BĐKH, ngành NN đang phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức, đe dọa đến an ninh lương thực của thế giới.

Nhiệt độ gia tăng là điều kiện thuận lợi cho việc canh tác ở các vùng ôn đới nhưng lại làm cho SX lương thực ở các vùng nhiệt đới bị suy giảm, đây là khu vực canh tác NN lớn nhất và tập trung nuôi sống những quốc gia nghèo. Mực nước gia tăng khiến nhiều vùng đất thấp, các vùng canh tác ở hạ lưu sông ngòi bị thu hẹp diện tích và bị nhiễm mặn khiến năng suất và sản lượng bị ảnh hưởng, nước biển dâng cao làm cho nhiều vùng đất ven biển, khu vực đồng bằng bị nhiễm mặn. Từ đó, diện tích canh tác ngày càng giảm dần BĐKH làm cho nhiệt độ tăng cao và thay đổi lượng mưa khiến cho nhu cầu tưới nước lớn và dẫn đến thiếu hụt nguồn nước sử dụng. Nếu nhiệt độ tăng lên 10 C thì nhu cầu tưới nước cho cây trồng sẽ tăng lên 10% làm cho năng lực tưới của các công trình thủy lợi như hiện nay không đáp ứng đủ.

BĐKH làm thay đổi quy luật thủy văn của các con sông, gây nên hạn hán. Sự biến đổi về đất đai, nguồn nước, nhiệt độ sẽ kéo theo sự thay đổi về cơ cấu cây trồng và mùa vụ. BĐKH cũng làm thay đổi điều kiện sinh sống của các loài sinh vật, làm mất đi hoặc thay đổi các mắc xích trong chuỗi và lưới thức ăn dẫn đến tình trạng biến mất của một số loài sinh vật ngược lại xuất hiện nguy cơ gia tăng các loại thiên dịch. Nhiệt độ tăng trong mùa đông tạo điều kiện cho nguồn sâu bệnh có khả năng phát triển nhanh và gây hại mạnh hơn. BĐKH làm phát sinh một số chủng, nòi sâu mới, gây hại cho SX và bảo quản nông sản, thực phẩm, các dịch bệnh tai xanh, lở mồm long móng, cúm AH5N1 ở gia súc, gia cầm đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của ngành chăn nuôi. Mức độ trở nên nghiêm trọng hơn khi các dịch bệnh này lây lan sang người đe dọa tính mạng của con người trên toàn cầu.