Bài học về sử dụng chính sách tiền tệ phi truyền thống trong bối cảnh khủng hoảng

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu (2008)  đã cho thấy những hạn chế các quy  tắc lãi suất (nhƣ vấn đề lãi suất  tiệm  cận mức  0)  55 trong việc  nới  lỏng CSTT và  dẫn đến việc NHTW các nƣớc phát triển phải áp dụng các  biện pháp  phi  truyền thống để  ngăn chặn nguy cơ giảm  phát  tăng cao, bao  gồm  mua các  trái  phiếu (tại Mỹ, Anh, ECB  và Nhật Bản), hạ lãi suất ngắn hạn xuống dƣới 0 (Nhật  Bản,  Châu Âu,  Thụy  Sĩ)…, làm thay đổi về quy mô và kết cấu của bảng  cân đối  tiền tệ  của NHTW  thay  vì  dựa  vào  những thay đổi về chi phí vay mƣợn hoặc cho vay NHTW  trƣớc đó. Ngoài ra, NHTW cũng có thể sử dụng CSTT phi truyền thống trong trƣờng hợp cơ chế truyền dẫn giữa LSCS ngắn hạn với lãi suất huy động và cho vay  dài  hạn  hơn bị  suy giảm, làm hạn chế  hiệu quả của các can thiệp CSTT truyền  thống.  Tuy  nhiên,  vấn  đề  đặt  ra  là  liệu các biện pháp phi truyền thống nhƣ nới lỏng định lƣợng – QE và nới lỏng tín dụng (Credit easing – CE) có thể trở thành  một  phần  của bộ  công cụ CSTT chuẩn có sẵn và có đƣợc sử dụng trong các điều kiện bình thƣờng không.

Đối với việc nới lỏng định lƣợng, khi  lãi suất  bằng hoặc gần với ngƣỡng dƣới 0, và thị trƣờng tiền tệ LNH ngắn hạn hoạt động hiệu quả, khi đó NHTW chỉ có thể ảnh hƣởng đến lãi suất hoặc thanh  khoản của hệ  thống.  Điều này  cho  thấy khi các nền kinh tế phục hồi, các NHTW sử dụng mục  tiêu LSCS thì  các  gói  QE không còn mang hiệu  quả. Đối với các chính sách nới lỏng tín dụng thuần túy cũng  không  còn phù hợp trong điều kiện bình thƣờng do tiềm ẩn độ rủi ro cao đối với bảng  cân  đối  tài  sản  của  NHTW, thậm chí NHTW có nguy cơ phải yêu cầu Chính  phủ  bổ   sung  vốn  trong  trƣờng hợp một phần danh mục tín dụng kém hiệu quả,  ảnh  hƣởng đến khả năng thực  hiện nhiệm vụ của NHTW. Như vậy, trong  điều kiện bình thƣờng hóa CSTT nhƣ hiện nay, các NHTW  chƣa cần thiết  bổ  sung  công cụ CSTT phi truyền thống vào  bộ  công  cụ điều hành theo mục tiêu lãi suất do các công  cụ này  chỉ  phát  huy  hiệu  quả  trong  điều kiện khủng khoảng.

Tuy nhiên, khủng hoảng tài chính toàn cầu đã cho thấy các nƣớc  cần phải ngăn chặn những rủi ro đối với hệ thống tài chính bằng các  chính sách tài  chính đặc  thù để  thúc đẩy sự ổn định tài chính với trọng  tâm  là  thiết  lập các  khung khổ  chính sách an toàn vĩ mô do NHTW chủ trì bởi  NHTW  đã có sẵn trong tay đầy đủ các  dữ  liệu phân tích rủi ro hệ thống. Vì vậy, các NHTW nên  cân  nhắc  bổ  sung  mục  tiêu ổn định  tài chính vào hệ thống mục tiêu CSTT và các công cụ phục vụ cho mục  tiêu này  (công cụ  giám sát) nhằm hoàn thiện hơn khung khổ điều hành CSTT.