Bản chất và vị trí của phân phối

1.Phân phối là một khâu của quá trình tái sản xuất xã hội

Quá trình tái sản xuất xã hội,theo nghĩa rộng,gồm 4 khâu:
+ Sản xuất
+Phân phối
+Trao đổi
+Tiêu dùng

Các khâu này có quan hệ chặt chẽ với nhau,trong đó khâu sản xuất là khâu cơ bản đóng vai trò quyết định; các khâu khác phụ thuộc vào sản xuất, nhưng chúng có quan hệ trở lại đối với sản xuất cũng như ảnh hưởng tới nhau.Trong quá trình tái sản xuất xã hội, phân phối và trao đổi là các khâu trung gian nối sản xuất và tiêu dùng, vừa phục vụ và thúc đẩy sản xuất,vừa phục vụ tiêu dùng.

Phân phối bao gồm:

Phân phối cho tiêu dùng sản xuất (sự phân phối cho tư liệu sản xuất, sức lao động của xã hội vào các ngành sản xuất) là tiền đề ,đIều kiện và là một yếu tố sản xuất , nó quyết định quy mô, cơ cấu và tốc độ phát triển của sản xuất,phân phối thu nhập quốc dân hình thành của các tầng lớp dân cư trong xã hội.

Phân phối thu nhập là kết quả của sản xuất, do sản xuất quyết định. Tuy là sản vật của sản xuất, song sự phân phối có ảnh hưởng không nhỏ đối với sản xuất: có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của sản xuất . Ph.Angghen viết:” Phân phối không phải chỉ đơn thuần là kết quả thụ động của sản xuất và trao đổi: nó cũng có tác động trở lại sản xuất và trao đổi.” Nó cũng có liên quan mật thiết với việc ổn định tình hình kinh tế- xã hội và nâng cao đời sống nhân dân.

Như vậy,phân phối là phân phối tổng sản phẩm xã hội và phân phối thu nhập quốc dân và nó được thực hiện dươí các hình thái:
+ Phân phối hiện vật
+ Phân phối dưới hình thái giá trị
+Phân phối qua quan hệ tài chính
+ Phân phối qua quan hệ tín dụng

2. Phân phối là một mặt của quan hệ sản xuất:

C.Mác đã nhiều lần nêu rõ quan hệ phân phối cũng bao hàm trong phạm vi quan hệ sản xuất :”quan hệ phân phối về thực chất cũng đồng nhất với quan hệ sản xuất ấy,rằng chúng cấu thành mặt sau của quan hệ sản xuất ấy”. Xét về quan hệ giữa người với người thì phân phối do quan hệ sản xuất quyết định.Vì vậy, mỗi phương thức sản xuất có quy luật phân phối của cải vật chất thích ứng với nó. Quan hệ sản xuất như thế nào thì quan hệ phân phối như thế ấy. Cơ sở của quan hệ phân phối là quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất và quan hệ trao đổi hoạt động cho nhau.Sự biến đổi lịch sử của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất kéo theo sự biến đổi của quan hệ phân phối.Quan hệ phân phối có tác dụng trở lại đối với quan hệ sở hữu và do đó đối với sản xuất: có thể làm tăng hoặc giảm quy mô sở hữu, hoặc cũng có thể làm biến dạng tính chất của quan hệ sở hữu. Các quan hệ phân phối vừa có tính đồng nhất ,vừa có tính lịch sử . Tính đồng nhất thể hiện ở chỗ,trong bất cứ xã hội nào,sản phẩm lao động cũng được phân chia thành:

+ Một bộ phận cho tiêu dùng sản xuất
+ Một bộ phận để dự trữ
+ Một bộ phận cho tiêu dùng chung của xã hội
+ Một bộ phận cho tiêu dùng của cá nhân

Tính lịch sử của quan hệ phân phối là mỗi xã hội có quan hệ phân phối riêng phù hợp với tính chất của quan hệ sản xuất của xã hội đó,nghĩa là quan hệ phân phối là một mặt của quan hệ sản xuất và cũng như quan hệ sản xuất, quan hệ phân phối có tính chất lịch sử. C.Mác viết”Quan hệ phân phối nhất định chỉ là biểu hiện của một quan hệ sản xuất lịch sử nhất định.” Do đó,mỗi hình thái phân phối đều biến đi cùng một lúc với phương thức sản xuất nhất định tương ứng với các hình thái phân phối ấy.Chỉ thay đổi được quan hệ phân phối khi đã cách mạng hoá được quan hệ sản xuất đẻ ra quan hệ phân phối ấy.Phân phối có quan hệ rất lớn đối với sản xuất nền nhà nước cách mạng cần sử dụng phân phối như là một công cụ để xây dựng chế độ mới,để phát triển kinh tế theo hướng xã hội chủ nghĩa