Bối cảnh trong nước về việc phát triển công nghiệp hỗ trợ

Tái cấu trúc kinh tế cũng là một điểm mới trong bối cảnh tại nước ta hiện nay, khi nước ta đang từng bước hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Việc tái cấu trúc một số ngành công nghiệp ở Việt Nam sau khủng hoảng tài chính toàn cầu là chủ trương hoàn toàn đúng đắn của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Quá trình tái cấu trúc một số ngành công nghiệp Việt Nam phải diễn ra trên cơ sở nhận thức mới và nội dung toàn diện. Cần có sự tham gia rộng rãi, tự nguyện của các DN và đối tác liên quan theo nguyên tắc thị trường. Nhà nước cần định vị lại đúng đắn hơn vai trò chủ đạo của khu vực kinh tế nhà nước trong quá trình tái cấu trúc kinh tế [78]. Để tái cấu trúc kinh tế, phát triển nền công nghiệp hiện đại, yếu tố quan trọng chính là các ngành CNHT. Việc phát triển CNHT hướng tới một nền công nghiệp bền vững với các tiêu chí cơ bản như: tỷ trọng giá trị gia tăng sản xuất công nghiệp cao, tiêu hao ít tài nguyên, chuyển giao công nghệ nhanh và hiệu quả, thu hút và đào tạo lao động, ít gây ô nhiễm môi trường. Tại các tập đoàn lớn, các tổng công ty việc kiện toàn các định chế là vấn đề thường xuyên và liên tục.

Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII (2016) đã nhấn mạnh về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu đẩy mạnh cơ cấu lại CN, tạo nền tảng cho CNH, HĐH, trong đó: “Tập trung phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng cường liên kết giữa các tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp trong nước, hình thành các khu công nghiệp hỗ trợ theo cụm liên kết ngành” [17]. Quan điểm, chủ trương của Đảng đã tạo thêm động lực cho phát triển CNHT.

Trong những năm qua, cơ cấu kinh tế nước ta đã có sự chuyển dịch tích cực theo hướng CNH, HĐH, bước đầu HĐH trong một số ngành then chốt và đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế. Theo tiêu chí đánh giá nước công nghiệp và giá trị nhận được của Việt Nam, đối với một số chỉ tiêu như: Tỷ trọng nhóm ngành xuất khẩu công nghệ cao trong tổng xuất khẩu hàng hóa đạt với chỉ số CNH (năm 2010) là 10,1%, (mức chuẩn khi hoàn thành CNH là ≥ 30%); tỷ lệ xuất khẩu hàng chế tác trong xuất khẩu hàng hóa (2010) là 50%, (mức chuẩn khi hoàn thành CNH là ≥ 75%); tỷ trọng ngành CN chế biến trong tổng GDP (2010) là 17,34% (mức chuẩn khi hoàn thành CNH là ≥ 35%) [37]. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia kinh tế, những nhân tố KH&CN tác động trong chuyển dịch cơ cấu các ngành kinh tế, các vùng kinh tế và trong nhiều sản phẩm hàng hóa vẫn ở mức thấp, nhiều ngành SX vẫn sử dụng công nghệ trung bình là phổ biến: Tỷ trọng nhóm ngành công nghệ cao ước đạt 20% (Theo tiêu chí: Để đạt trình độ nước CNH, HĐH tỷ trọng này phải đạt 60% trở lên); trong công nghiệp, tỷ lệ DN tự động hóa chỉ chiếm khoảng 1,9%, bán tự động là 19,6%, cơ khí hóa 26%, bán cơ khí hóa 35,7%, thủ công 16,2% [37]. Tốc độ đổi mới công nghệ của nước ta so với tốc độ đổi mới công nghệ của các nước tiên tiến trên thế giới còn thấp, như vậy đương nhiên là hạn chế nhiều và ảnh hưởng đến tính bền vững, tính hiệu quả trong phát triển kinh tế. Nhưng với xu thế thâm nhập của KH&CN diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, cơ cấu kinh tế nước ta sẽ có điều kiện kết nối với nhiều quốc gia có trình độ khoa học và công nghệ tiên tiến để chuyển dịch cơ bản về chất. Bên cạnh đó, kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ ngày càng mở rộng và hiện đại, nhằm đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế quốc gia và đáp ứng yêu cầu của quá trình SX theo chuỗi giá trị gia tăng.

Kéo theo đó là hệ thống CNHT đi kèm. Sự phát triển bùng nổ của Internet và ứng dụng công nghệ thông tin, đã tạo ra sự kết nối mạnh mẽ chưa từng có và mang đến nhiều cơ hội cho cộng đồng doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và vừa, như tiếp cận công nghệ thuận lợi hơn, chi phí rẻ hơn và gắn kết với phát triển thương mại điện tử.

Chiến lược phát triển ngành CNHT càng trở nên cấp bách khi Việt Nam đang mất dần lợi thế nhân công giá rẻ trong các ngành công nghiệp sử dụng nhiều lao động so với một số nước châu Á khác, đặc biệt là Myanmar một quốc gia đang thực hiện những cải cách kinh tế chính trị mạnh mẽ. Đối phó với mối đe dọa này, Việt Nam cần có chiến lược dài hạn xây dựng và phát triển ngành CNHT để giữ chân các nhà đầu tư nước ngoài và mang lại giá trị tăng cao cho nền kinh tế.