Các chiến lược tăng trưởng xanh ở Việt Nam

Để thực thi được chính sách TTX cần xây dựng được chiến lược TTX. Chiến lược TTX cần thực hiện đồng bộ từ cấp quốc gia đến cấp doanh nghiệp. Chiến lược TTX chia thành các cấp độ sau: (1) cấp quốc gia; (2) cấp địa phương/thành phố; (3) cấp bộ/ngành; và (4) cấp doanh nghiệp. TTX được đặc biệt chú trọng ở các nước thuộc OECD như Canada, Mỹ, Đức, Pháp, Nhật Bản… Các nước này đều có chiến lược quốc gia về TTX  và từ chiến lược quốc gia đó xây dựng chiến lược cho các thành phố/bang. Ở cấp ngành có nghiên cứu TTX cho ngành ôtô ở Nhật, TTX cho ngành Thép ở Đan Mạch; TTX cho các tập đoàn thiết bị điện tử ở Mỹ. Các doanh nghiệp cũng triển khai hoạt động theo hướng TTX từ các ngành trực thuộc. Ở Châu Á, Hàn Quốc là một trong những quốc gia đi đầu về xây dựng chiến lược TTX quốc gia [64]. Nhằm tạo điều kiện thúc đẩy TTX, chính phủ các nước OECD đã xây dựng các cơ chế, chính sách, các quy định nhằm hướng dẫn các ngành, doanh nghiệp triển khai TTX một cách dễ dàng và thuận lợi; trong đó tập trung vào việc tuân thủ các quy định về môi trưởng và xã hội. Tại Việt Nam đã có Chiến lược TTX quốc gia, chiến lược TTX các tỉnh. Ở cấp bộ/ngành, các bộ/ngành không xây dựng chiến lược TTX của bộ mà ban hành kế hoạch hành động của ngành trực thuộc bộ. Ở cấp doanh nghiệp, các doanh nghiệp Việt Nam cũng chưa xây dựng chiến lược TTX cho doanh nghiệp mà chỉ có các chương trình, hành động theo kế hoạch hành động của bộ/ngành chủ quản.

Tăng trưởng xanh cấp quốc gia

 Tại Việt Nam, năm 2012 Thủ tướng chính phủ ký QĐ 1393/QĐ-TTg/2012 về việc phê duyệt chiến lược quốc gia về TTX [4] với những mục tiêu, nhiệm vụ chiến lược và phân công thực hiện cụ thể.

Giảm phát thải và tăng khả năng hấp thụ khí nhà kính dần trở thành chỉ tiêu bắt buộc và quan trọng trong phát triển kinh tế – xã hội. Mục tiêu cụ thể bao gồm:

  • Tái cấu trúc và hoàn thiện thể chế kinh tế theo hướng xanh hóa các ngành hiện có và khuyến khích phát triển các ngành kinh tế sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên với giá trị gia tăng cao;
  • Nghiên cứu, ứng dụng ngày càng rộng rãi công nghệ tiên tiến nhằm sử dụng hiệu quả hơn tài nguyên thiên nhiên, giảm cường độ phát thải khí nhà kính, góp phần ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu;
  • Nâng cao đời sống nhân dân, xây dựng lối sống thân thiện với môi trường thông qua tạo nhiều việc làm từ các ngành công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ xanh, đầu  tư vào vốn tự nhiên, phát triển hạ tầng

Để đạt được các mục tiêu TTX quốc gia thì ngoài việc thực hiện chiến lược TTX đồng bộ ở các cấp độ thì cần phải thực hiện tốt các hoạt động hỗ trợ sau:

  • Định hướng cầu đối với hàng hóa và dịch vụ xanh;
  • Nâng cao khả năng cung cấp hàng hóa và dịch vụ xanh;
  • Tạo dựng thị trường và hỗ trợ các hệ thống cho sản phẩm xanh;
  • Tạo việc làm xanh;
  • Bồi dưỡng nhân lực xanh cần được ưu tiên;
  • Nghiên cứu, triển khai công nghệ xanh và cải tiến công nghệ xanh;
  • Xây dựng lại cơ sở hạ tầng quốc

Năm 2014, Thủ tướng chính phủ đã ký QĐ 403/QĐ-TTg/2014 về “Phê duyệt kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2014-2020” [5] bao gồm 66 hoạt động. Kế hoạch hành động TTX bao gồm 4 chủ đề chính:

  • Xây dựng thể chế và kế hoạch TTX tại địa phương
  • Giảm cường độ phát thải khí nhà kính và thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo
  • Thực hiện xanh hóa sản xuất
  • Thực hiện xanh hóa lối sống và tiêu dùng bền vững

Tăng trưởng xanh cấp địa phương

Ở cấp độ thấp hơn ở các địa phương như Thành Phố Hà Nội đã có kế hoạch “Triển khai thực hiện chiến lược quốc gia về Tăng trưởng xanh thời kỳ 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2050 của Thành phố Hà Nội” [7] đề cập đến mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ và các giải pháp chủ yếu cần triển khai thực hiện. Các thành phố khác cũng đều đã có những quyết định của Ủy ban nhân dân tỉnh về phê duyệt kế hoạch hành động thực hiện chiến lược TTX của tỉnh như Hải Phòng [8]; Thanh Hóa [9]…

Một số nội dung quan trọng trong triển khai kế hoạch hành động chiến lược TTX quốc gia của Thành phố Hà Nội:

  1. Mục tiêu chiến lược TTX T.P Hà Nội: Phát triển kinh tế Thủ đô nhanh, bền vững; kiểm soát ô nhiễm môi trường; nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính, góp phần thực hiện thành công chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của Thủ đô giai đoạn 2011 -2020 và tầm nhìn đến năm
  2. Các chỉ tiêu chủ yếu Thành phố Hà Nội đến năm 2020:

(1) Giá trị sản phẩm ngành công nghệ cao, công nghệ xanh trong GDP là 42-45% trở lên;

(2) Giảm cường độ phát thải khí nhà kính: 8-10% (so với năm 2010); giảm lượng phát thải khí nhà kính trong các hoạt động năng lượng khoảng 20% so với phương án phát triển bình thường;

(3) Diện tích cây xanh đô thị đạt 10-12m2/người;

(4) 100% số dân được sử dụng nước hợp vệ sinh, 80% dân số được sử dụng nước sạch theo tiêu chuẩn của Bộ Y tế; bình quân cấp nước đô thị đạt 150-180 lít/người/ngày đêm;

(5) 100% cơ sở sản xuất kinh doanh mới áp dụng công nghệ thân thiện môi trường hoặc trang bị các thiết bị xử lý chất thải đạt tiêu chuẩn môi trường; trên 80% cơ sở sản xuất, kinh doanh hiện có đạt tiêu chuẩn môi trường; 100% khu công nghiệp, khu chế xuất và các cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng;

(6) Tỷ lệ thu gom và xử lý rác thải trong ngày ở nội thành đạt 100%, ngoại thành đạt trên 95%

(7) Xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung và cục bộ từ nay đến năm 2015 hoàn thành nhà máy xử lý nước thải Yên Sở, Bẩy Mẫu, Hồ Tây và 100% khu, cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung; khu đô thị mới phải có hệ thống thu gom nước thải riêng và các trạm xử lý nước thải cục bộ;

(8) Vận tải hành khách công cộng đáp ứng 35-45% nhu cầu đi lại của nhân dân.

Các nhiệm vụ trọng tâm:

  • Đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học – công nghệ tiên tiến, công nghệ sạch vào sản xuất và khai thác, sử dụng các nguồn tài nguyên.
  • Khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế so sánh, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Thành phố, khuyến khích phát triển các ngành kinh tế sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên với giá trị gia tăng cao; tích cực ngăn ngừa rủi ro và xử lý ô nhiễm môi trường.
  • Nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, xây dựng lối sống và văn hóa tiêu dùng văn minh, thân thiện với môi trường.
    1. Các giải pháp chính:
  • Tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền, nâng cao nhận thức về vai trò, sự cần thiết thực hiện
  • Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học ứng dụng công nghệ xanh, không gây ô nhiễm môi trường vào sản xuất công nghiệp
  • Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát triển dịch vụ trình độ cao, nông nghiệp sinh thái
  • Khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài nguyên, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
  • Khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, nâng cao năng lực ứng phó với biển đổi khí hậu.
  • Rà soát các quy hoạch, kế hoạch phù hợp với mục tiêu TTX; xây dựng kết cấu hạ tầng bền vững.
  • Thúc đẩy tiêu dùng bền vững và xây dựng lối sống
  • Đẩy mạnh hợp tác khu vực và quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, TTX
  • Tập trung nguồn lực tài chính, nhân lực để thực hiện chiến lược.