Các hình thức chủ yếu của hợp đồng Franchising

 

Trong quá trình thâm nhập và bành trướng thị trường nước ngoài của Franchising quốc tế, các công ty mẹ là người cấp phép (Franchiser) thường duy trì các hình thức hợp đồng khá đa dạng đối với người được cấp phép (Franchisee) là các công ty con ở nước ngoài. Về các hình thức hợp đồng Franchising, có những cách tiếp cận khác nhau của mỗi tác giả, do đó có những cách phân loại khác nhau.

- Theo vốn sở hữu và phạm vi địa lý hoạt động, V.H. Kirpalani chia ra ba hình thức công ty con ở nước ngoài là:

+ Hình thức 100% chủ sở hữu côngty con (Franchisee ownership).
Hình thức này thường được sử dụng nhiều nhất trong hệ thống Franchising quốc tế trong những năm qua vì công ty mẹ ở các nước phát triển có điều kiện thuận lợi nhất trong việc thực hiện chiến lược thị trường toàn cầu.

+ Hình thức công ty con chủ đạo (master Franchisee) hoặc công ty bán hàng ở các thành phố lớn hoặc trên toàn quốc. Hình thức này hiện chiếm tỷ trọng còn thấp vì chưa bằng một nửa so với hình thức trên.

+ Hình thức thứ ba đang được sử dụng theo chính sách khuyến khích trở thành công ty sở hữu (Company – owned), đang chiếm 17% trong hệ thống Franchising quốc tế.

- Theo tính chiến lược, P.Cateora chia ra ba hình thức hợp đồng: Công ty bán hàng chủ đạo, liên doanh và cấp phép. Cả ba hình thức này có thể đều tiếp nhận sự tham gia của công ty Nhà nước như một đối tác kinh doanh.

Trong số trên, hình thức công ty bán hàng chủ đạo được sử dụng nhiều nhất, chiếm trên một nửa hệ thống Franchising quốc tế. Hai hình thức liên doanh và cấp phép chiếm phần còn lại, chiếm tỷ trọng gần tương đương nhau. Việc áp dụng hình thức nào sẽ tuỳ thuộc vào tình hình thị trường mỗi nước và đặc điểm cụ thể của bản thân công ty. Trên thực tế, công ty Mc Donalds áp dụng hình thức công ty bán hàng chủ đạo ở thị trường Mat- xcơ- va, trong khi đó Coca Cola lại chọn hình thức cấp phép cho các nhà máy ở nhiều thị trường Châu Âu, còn General Motors cũng chọn hình thức cấp phép cho nhiều nhà sản xuất ô tô nước ngoài mang thương hiệu của công ty mẹ.

- Theo lĩnh vực kinh doanh, J.P. Lacour [4] đã chia các hình thức hợp đồng chuyển nhượng đặc quyền của Franchising ra làm ba loại:

+ Hợp đồng đặc quyền về phân phối (Distribution Franchise). Đây mới thực sự là nội dung điển hình của “nhượng quyền thương mại”. Theo hình thức này, các công ty con ở nước ngoài được cung cấp từ công ty mẹ nhiều bí quyết công nghệ về kênh phân phối (bán buôn và bán lẻ), kỹ năng quản lý lực lượng bán hàng, quảng cáo, bao bì đóng gói…

+ Hợp đồng đặc quyền về dịch vụ (Service Franchise). Trong đó, công ty mẹ nhượng quyền sở hữu trí tuệ cho những công ty con ở nước ngoài theo từng loại dịch vụ, như dịch vụ truyền thông, du lịch, vận tải biển, hàng không, các dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, tư vấn luật pháp, dịch vụ Marketing…

+ Hợp đồng đặc quyền công nghiệp (industry Franchise). Với hình thức này, các công ty con được nhượng quyền sở trí tuệ từ công ty mẹ về các loại như bằng sáng chế, thương hiệu sản phẩm, quy trình công nghệ…thuộc lĩnh vực sản xuất, chủ yếu theo hướng cấp phép. Đây là hình thức được áp dụng phổ biển trong hệ thống Franchising quốc tế.