Các hình thức quản lý thị trường chứng khoán

 

Như trên đã đề cập, có hai nhóm tổ chức quản lý thị trường chứng  khoán là cơ quan quản lý nhà nước về thị trường chứng khoán và tổ chức tự  quản trên thị trường chứng khoán. Hình thức quản lý thị trường chứng  khoán, do đó cùng tồn tại hai hình thức: quản lý bằng pháp luật và tự quản.

1. Quản lý bằng pháp luật

Quản lý bằng pháp luật có nghĩa là cơ quan quản lý sử dụng các văn  bản pháp quy của Nhà nước, các quy định của mình làm công cụ để quản lý các hoạt động diễn ra trên thị trường chứng khoán. Đây là hình thức quản lý  cổ điển và thông dụng được sử dụng phổ biến ở hầu hết các thị trường trên  thế giới.  Hình thức này có những ưu điểm chủ yếu sau:

-Một là,các quyết định đưa ra có tính thực thi cao bởi nó dựa trên cơ sở  là hệ thống các văn bản pháp quy mang tính bắt buộc đối với tất cả mọi  thành viên tham gia thị trường.

– Hai là,đảm bảo được sự chặt chẽ và công bằng của các chủ thể trước  pháp luật. Thông qua việc áp dụng các quy định hiện hành, mọi chủ thể đều  cảm thấy công bằng vì pháp luật được xây dựng và ban hành dựa trên  nguyện vọng của số đông.

– Ba là,với việc quản lý bằng pháp luật, tính rõ ràng, minh bạch và công  khai được đảm bảo. Đồng thời, cơ quan quản lý dễ dàng trong việc phát hiện  và xử lý các sai phạm xảy ra trên thị trường chứng khoán.

Tất nhiên, những ưu điểm trên chỉ được thể hiện khi hệ thống pháp luật  chặt chẽ, có tính khả thi. Bên cạnh đó, trong các điều kiện nhất định hình  thức quản lý này cũng bộc lộ những hạn chế như:

Thứ nhất,hình thức quản lý bằng pháp luật làm giảm tính năng động và  sáng tạo của thị trường bởi vì khi xây dựng pháp luật, chúng ta không thể  tiên đoán được tất các tình huống có thể xảy ra. Có những thay đổi, biến  động trên thị trường đôi khi không được hoặc chưa được đề cập đến trong hệ  thống các văn bản pháp quy. Cơ quan quản lý do đó sẽ rất khó để có thể xử  lý tốt các tình huống. Tổn thất xảy ra là không thể tránh khỏi.

Thứ hai,hình thức quản lý bằng pháp luật có tính ỳ rất cao do các thủ  tục hành chính rườm rà và sự lạc hậu của các văn bản pháp quy so với thực  tế tình hình từ đó giảm hiệu quả và tính sáng tạo của thị trường.  Thứ ba,hình thức quản lý bằng pháp luật sẽ tiêu tốn một phần của ngân  sách nhà nước bởi đây là các hoạt động mang tính hành chính.  Để khắc phục phần nào được nhược điểm nêu trên, người ta đưa ra một  hình thức quản lý khác, hình thức quản lý thông qua tự quản.

2. Tự quản

Trên cơ sở các văn bản pháp quy, sự định hướng và phân cấp quản lý  của cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức nhưSGDCK, Hiệp hội các nhà  kinh doanh chứng khoán tự quản lý một số hoạt động của ngành mình.  Phương thức tự quản ngoài việc khắc phục được những nhược điểm của  phương pháp quản lý bằng pháp luật còn có những ưu điểm sau:

Một là,nâng cao được năng lực chuyên môn của các tổ chức tự quản.  Bằng việc trực tiếp quản lý các hoạt động của mình, thực hiện các nhiệm vụ  liên quan trình độ quản lý và năng lực chuyên môn chắc chắn sẽ được cải  thiện theo thời gian.

Hai là,phương thức tự quản có thể bổ sung thêm những tiêu chuẩn,  những quy định phù hợp với thực tế mà các văn bản pháp quy hoặc chưa có  hoặc chưa phù hợp. Thông thường, các tổ chức tự quản đề ra các quy định  đối với các thành viên, đặc biệt là các quy định về đạo đức, từ đó ngăn ngừa  các trường hợp vi phạm, gian lận trong lĩnh vực chứng khoán.

Ba là,trong những trường hợp cụ thể, phương thức tự quản có thể mang lại  mối quan hệ lâu dài giữa các chủ thể trên cơ sở tối đa hóa lợi ích của các bên.

Bốn là,phương thức tự quản có thể theo sát được những thay đổi trong  môi trường kinh doanh chứng khoán hơn là những quy định, văn bản pháp  luật.  Tuy vậy, hình thức tự quản cũng dễ phát sinh những rủi ro, tiêu cực do  năng lực chuyên môn của tổ chức yếu, do các yếu tố thiếu trung thực và  cách giải quyết vấn đề theo cảm tính.

Tóm lại, tuỳ thuộc vào từng điều kiện cụ thể và mức độ phát triển của  thị trường, TTCK các nước có thể sử dụng kết hợp hai hình thức quản lý trên  nhằm đảm bảo tính hiệu quả, trung thực và công bằng của thị trường.