Các nhân tố kinh tế tác động đến tăng trưởng kinh tế

Theo các nghiên cứu về tăng trưởng kinh tế thì nhóm các nhân tố kinh tế tác động đến tăng trưởng kinh tế bao gồm: các nhân tố kinh tế tác động đến tăng trưởng từ phía tổng cung và các nhân tố kinh tế tác động đến tăng trưởng từ phía tổng cầu.

Các nhân tố kinh tế tác động đến tăng trưởng kinh tế từ phía tổng cung 

Các yếu tố tổng cung tác động đến tăng trưởng kinh tế gồm 4 yếu tố nguồn lực chủ yếu: vốn (K), lao động (L), tài nguyên đất đai (R) và công nghệ kỹ thuật (T) thường được kết hợp theo một hàm sản xuất có dạng: Y = f (K, L, R, T). Trong đó:

Vốn (K): là yếu tố vật chất đầu vào quan trọng có tác động trực tiếp đến sản lượng sản xuất qua đó tác động đến tăng trưởng kinh tế. Đứng trên góc độ vĩ mô, vốn sản xuất được xét là vốn vật chất chứ không phải là dƣới dạng tiền tệ (giá trị). Nó là toàn bộ tư liệu vật chất được tích lũy lại của nền kinh tế và bao gồm nhà máy, trang thiết bị, máy móc, cơ sở hạ tầng, vốn sản xuất đóng góp vào tăng trưởng kinh tế theo chiều rộng. Bên cạnh đó, vốn là nguồn lực tạo ra động lực để tăng năng lực sản xuất của nền kinh tế, là cơ sở để nâng cao trình độ khoa học, kỹ thuật công nghệ từ đó hiện đại hóa quá trình sản xuất, tăng năng suất trong sản xuất góp phần tăng trưởng kinh tế theo cả chiều sâu.

Lao động (L): là nguồn lực chính không thể thiếu trong các hoạt động sản xuất, kinh tế. Lao động là yếu tố vật chất đầu vào giống như yếu tố vốn, được xác định bằng số lượng dân số, nguồn lao động của mỗi quốc gia hay có thể tính bằng thời gian lao động. Ngoài ra, theo mô hình tăng trưởng kinh tế hiện đại thì nhấn mạnh thêm đến cả khía cạnh phi vật chất của lao động gọi là vốn nhân lực, đó là kỹ năng, trình độ và sáng kiến của lực lượng lao động. Xét lao động theo cả hai khía cạnh gồm yếu tố vật chất đầu vào và vốn nhân lực thì yếu tố lao động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình tăng trưởng kinh tế.

Tài nguyên (R): là yếu tố quan trọng không thể thiếu được trong sản xuất và trong việc thực hiện bố trí các cơ sở kinh tế thuộc các ngành công nghiệp, dịch vụ. Tài nguyên là yếu tố quan trọng nhưng không phải là yếu tố quyết định trong tăng trưởng kinh tế, một nền kinh tế nghèo tài nguyên nhưng sử dụng hiệu quả các nguồn lực kinh tế thì tăng trưởng kinh tế vẫn tốt hơn nước có nguồn tài nguyên dồi dào. Các mô hình tăng trưởng kinh tế hiện đại không đưa yếu tố tài nguyên vào hàm tăng trưởng kinh tế vì tài nguyên có xu hướng giảm dần trong quá trình khai thác, tài nguyên có thể được nhập vào yếu tố vốn sản xuất.

Khoa học công nghệ (T): được coi là nhân tố tác động ngày càng mạnh đến tăng trưởng kinh tế trong điều kiện hiện đại. Cùng một lượng vốn sản xuất và lao động, với khoa học công nghệ hiện đại sẽ tạo ra sản lượng sản xuất cao hơn, quá trình sản xuất đạt hiệu quả hơn. Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP-Total Factor Productivity) thể hiện hiệu quả của yếu tố công nghệ kỹ thuật hay các tác động của tiến bộ khoa học kỹ thuật đến tăng trưởng kinh tế được xác định bằng phần dư của tăng trưởng sau khi đã loại trừ tác động của các yếu tố vốn và lao động. TFP được coi là yếu tố chất lượng của tăng trưởng hay tăng trưởng kinh tế theo chiều sâu.

Các nhân tố kinh tế tác động đến tăng trưởng kinh tế từ phía tổng cầu 

Theo kinh tế học vĩ mô, có bốn yếu tố liên quan trực tiếp đến đầu ra của nền kinh tế chính là các yếu tố cấu thành nên tổng cầu bao gồm: chi tiêu của cá nhân và hộ gia đình, chi tiêu của Chính phủ, chi cho đầu tư, chi tiêu qua hoạt động xuất- nhập khẩu.

Chi tiêu của cá nhân và hộ gia đình: bao gồm các khoản chi tiêu cố định, thường xuyên và các khoản chi tiêu phát sinh khác ngoài dự kiến của cá nhân và hộ gia đình. Chi tiêu của cá nhân và hộ gia đình phụ thuộc vào tổng thu nhập khả dụng và xu hướng tiêu dùng biên tùy theo từng đặc điểm và giai đoạn phát triển kinh tế của từng quốc gia.

Chi tiêu của chính phủ: bao gồm các khoản chi mua hàng hóa và dịch vụ của Chính phủ. Nguồn chi tiêu của Chính phủ phụ thuộc vào kế hoạch chi ngân sách Nhà nước và khả năng thu ngân sách Nhà nước bao gồm các khoản thu từ: thu thuế, thu phí và lệ phí, thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước, thu từ vay nợ và nhận viện trợ, các khoản thu khác.

Chi cho đầu tư: là các khoản chi tiêu cho nhu cầu đầu tư của các tổ chức kinh tế, bao gồm đầu tư vốn cố định và đầu tư vốn lưu động. Nguồn vốn chi cho đầu  tư phụ thuộc vào khả năng tiết kiệm của các khu vực kinh tế gồm có khu vực Nhà nước, khu vực ngoài Nhà nước và khu vực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Chi tiêu qua hoạt động xuất-nhập khẩu: giá trị hàng hóa xuất khẩu là các khoản chi tiêu sử dụng đến các nguồn lực trong nước, còn giá trị hàng hóa nhập khẩu là các khoản chi tiêu sử dụng đến các nguồn lực ngoài nước chứ không phải là các khoản chi tiêu sử dụng đến các nguồn lực trong nước. Vì vậy, chênh lệch giữa giá trị xuất khẩu và nhập khẩu chính là khoản chi tiêu ròng qua hoạt động xuất-nhập khẩu.