Các quan điểm về hội nhập và nâng cao khả năng cạnh tranh

 

Để hội nhập nền kinh tế quốc gia vào khu vực và thế giới thì việc nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam là thách thức vô cìng lớn đối với chúng ta. Nó đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần lưu tâm giải quyết để tạo ra những bước đột phá, phát huy tối đa nội lực, đảm bảo tính định hướng XHCN của nền kinh tế trên con đường hội nhập. Sau đây là sáu quan điểm hội nhập kinh tế quốc tế xác định cho Việt Nam trong xu thế toàn cầu hoá.
Một là, chủ động vạch ra chiến lược phát triển tổng thể vượt đuổi phù hợp với những mục tiêu cụ thể trong từng thời kì nhất định
Như chúng ta đã biết, các nền kinh tế công nghiệp mới (Nies) Đông á nhờ xác định đựơc chiến lược vượt đuổi đầy táo bạo mà họ đã đạt được những kết quả vượt trội so với nhiều nước trong khu vực, vươn lên trở thành các “con rồng” với những chỉ tiêu kinh tế tăng liên tục trong nhiều năm, tạo nên những bước đi thần tốc trong qua trình hphát triển kinh tế đất nước. Trong từng giai đoạn cụ thể Nies đã xác định đựơc chiến lược đi tắt, đón đầu phù hợp nên đã có những thành công lớn trong phá triển nền kinh tế. Chẳng hạn, ở thời kì đầu khi còn thiếu vốn, kỹ thuật kém…họ đã tiến hành công nghiệp goá thay thế nhập khẩu, phát triển một số ngành công nghiệp, giải quyếnt những vấn đề xã hội bức xúc…và ở chiến lược công nghiệp hóa hướng ra xuất khẩu, với mục tiêu khai thác lợi thế bên trong kà chủ yếu như lao động dồi dào, giá rẻ… nên họ chủ yếu tập trung vào công nghiệp nhẹ, dùng nhiều lao động …đã đem lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể, tạo lực cho sự phát triển công nghiệp nặng. Để theo kịp xu thế phát triển thì họ lại tiến hành công nghiệp hoá hướng tới công nghệ cao và đã thu được những kết qủa đáng khả quan. Nhìn chung, chỉ có những nước xác định được những chiến lước táo bạo, với những mục tiêu phát triển đầy tham vọng mới có thể tạo ra được những bước phát triển thần kì, mà không phải nước nào cũng làm được với những chiến lược thông thường cũng mang lại thành công như vậy. Vì vậy trong xu thế toàn cầu hoá, khu vực hoá diễn ra mạnh mẽ như hiện nay thì Việt Nam cần phải căn cứ vào điều kiện cụ thể để xác định chiến lược phát triển có lựa chọn, có trọng điểm. Đôí với Việt Nam hiện nay thì chiến lược tự do hoá thương mại, tự do hoá thị trường là con đường phù hợp hơn cả. Có như vậy, Việt Nam mới tiếp cận được những kỹ thuật công nghệ hiện đại của các nước, mở rộng thị trường giao lưu, tạo ra cầu nối thông thương với các nước trên thế giới để học hỏi kinh nghiệm. Tuy vậy, Việt Nam cần lựa chon con đường riêng cho mình, để phấn đấu phát triển kinh tế xã hội, xác định mục tiêu thiết lập được một nền kinh tế cạnh tranh công bằng và hiệu quả.

Hai là, sức cạnh tranh của nền kinh tế phải dựa trên quan điểm khuyến khích và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh.

Chúng ta biết rằng, cạnh tranh là một trong những đặc trưng cơ bản của cơ chế thị trường, không có cạnh tranh thì không có nền kinh tế thị trường. Nền kinh tế thị trường khi vận hành phải tuân thủ những quy luật khách quan riêng có của mình, trong đó quy luật cạnh tranh. Cạnh tranh là động lực hay như A.Smith gọi là “bàn tay vô hinh” thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển. Nếu lợi nhuận thúc đẩy các cá nhân tiến hành sản xuấ kinh doanh một cách có hiệu quả nhất thì cạnh tranh lại bắt buộc và thôi thúc họ phải điều hành các hoạt động sản xuất kinh doanh một cách có hiệu quả nhất. Vì vậy, cạnh tranh là yếu tố cần thiết cho sự phát triển của nền kinh tế. Cạnh tranh là động lực kinh tế của sản xuất hàng hóa, bởi lẽ nó là con đường để thực hiện lợi ích của các chủ thể trong kinh doanh. Động lực này có tác dụng hai mặt, một mặt thúc đẩy kinh tế phát triển, mặt khác hạn chế có khi đi đến sự phá vỡ sự phát triển kinh tế. Cạnh tranh chính là môi trường tồn tại và phát triển kinh tế thị trường, không có cạnh tranh sẽ không có tính năng động và sáng tạo trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Song xã hội dần sẽ chỉ chấp nhận hành vi cạnh tranh lành mạnh bằng các phương thức sản xuất và chu chuyển hành hoá một cách khoa học, hiệu quả chứ không thừa nhận các hành vi cạnh tranh bằng cách dựa vào các thủ đoạn lừa đảo không trong sáng.

Việt Nam đang trong quá trình đổi mới nền kinh tế, thực hiện kinh tế mở, gắn nền kinh tế Việt Nam với khu vực và thế giới. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thư VIII của Đảng đã xác định: “Cơ chế thị trường đòi hỏi phải hình thành một môi trường cạnh tranh lành mạnh, hợp pháp, văn minh. Cạnh tranh vì lợi ích phát triển đất nước, chứ không phải làm phá sản hàng loạt, lãng phí nguồn lực, thôn tính lẫn nhau”. Từ quan điểm mang tính nguyên tắc của Đảng, thì điều kiện cần và đủ để khuyến khích và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh là phải xây dựng hệ thống pháp luật nghiêm minh, luật lệ đưa ra phải có tính khả thi. Cần có sự điều tiết của Nhà nước để tạo điều kiện, môi trường cho cạnh tranh lành mạnh trong sản xuất kinh doanh. Cần có những quy định cụ thể về thủ tục khiếu kiện và thẩm quyền xử lý của một tổ chức tài phán trong phạm vi cả nước đối với những hành vi cạnh tranh không lành mạnh, nhằm giữ nghiêm kỷ cương phép nước, có như vậy mới tạo sự dung hợp giữa cạnh tranh và công bằng xã hội.
Ba là, sức cạnh tranh của nền kinh tế phải phát triển trên cơ sở phát huy các lợi thế so sánh của đất nước như: con người, truyền thống văn hoá dân tộc, sự ổn định chính trị- xã hội, vị trí địa lý chính trị và kinh tế, tài nguyên thiên nhiên…

Việt Nam là nước được thiên nhiên ban tặng nhiều tài nguyên thiên nhiên rất thuận lợi cho quá trình phát triển kinh tế, cộng với nguồn nhân lực dồi dào với hơn 80 triệu dân và hơn 40 triệu lao động, cơ cấu dân số trẻ, cần cù lao động, giá nhân công rẻ. Hơn nữa từ sau đổi mới thì tình hình đất nước có sự ổn định về chính trị và kinh tế tạo điều kiện cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước yên tâm bỏ vốn kinh doanh, mở rộng thị trường và mối quan hệ với các nước trên thế giới. Chính nhờ những lợi thế này mà sức mạnh cạnh tranh của nền kinh tế được nâng cao, những sản phẩm hàng hóa và dịch vụ Việt Nam đã có mặt trên thị trường khu vực và quốc tế, đã có sức cạnh tranh về giá cả. Vì vậy, cần nhận thức rõ vị trí quan trọng của những lợi thế mà mình đang óc để có những giải pháp hữu hiệu giữ gìn và khai thác có hiệu quả. Đồng thời, cần nhận thức được thực chất của những lợi thế so sánh đó là phần lớn do thiên nhiên ban tặng nên nó không có độ bền vững lâu dài nếu chúng ta không có chiến lược phát triển quy hoạch, phát triên có kế hoạch.Chính vì vậy, trên cơ sở phát huy các lợi thế so sánh vốn có thì cần phải có sự phát triển mới, tạo ra bươc đột phá thu hẹp khoảng cách, đuổi kịp các nước trong khu vực, vươn lên sánh vai với các nước trên thế giới. Đồng thời, đánh giá đúng tầm quan trọng của các nguồn lực để có biện pháp khai thác hợp lý có hiệu quả, muốn vậy nền kinh tế phat có đủ sức mạnh đáp ứng được mọi sự biếnđổi của thị trường bằng chính nội lực của mình là chủ yếu.

Tóm lại phát huy nhứng lợi thế so sánh của đất nước là tiền đề quan trọng và cần thiết để nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam. Vấn để quan tâm là cần nhận thức và đánh giá đúng mức các lợi thế so sánh. Trong các nguồn lực thì nguồn nhân lực được đào tạo có ý nghĩa lớn hơn cả, đào tạo con người là động lực trực tiếp của sự phát triển nền kinh tế. Cần không ngừng kết hợp sử dụng các nguồn lực có hiệu quả, không ngừng tái tạo, bồi dưỡng tao ra các nguồn có lợi thế cho đất nước.

Bốn là, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế phải giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nền kinh tế nước ta đang vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN. Do vậy, định hướng XHCN trong sự phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần ở nước ta là một tất yếu khách quan, tức nhà nước ở đây có vai trò điều tiết nền kinh tế, bảo đảm ngày càng tốt hơn nhu cầu vật chất cho xã hội; bảo đảm công bằng xã hội trên cơ sở nền đại công nghiệp hiện đại; tạo ra bước chuyển mạnh mẽ về cơ cấu kinh tế. Định hướng XHCN là sản phẩm tất yếu của quá trình tác động của quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và sự nhận thức của những người cộng sản đối với sự vận động của các hình thái kinh tế xã hội loài người.
Vì vậy, nhận thức rõ mặt phù hợp giữa kinh tế thị trường với định hướng XHCN. Bởi vì kinh tế thị trường là sản phẩm chung của nền kinh tế thế giới, phản ánh các nấc thang tiến hoá trong một giai đoạn cụ thể của nền kinh tế thế giới. Nó không phải là sản phẩm của một phương thức sản xuất mà sẽ tồn tại trong nhiều phương thức sản xuất. Và kinh tế thị trường là sản phẩm của sự tác động biện chứng giữa quy luật quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất. Chính vì vậy, kinh tế thị trường và định hướng XHCN không thể đối lập nhau trong sự phát triển. Nhận thức được những mặt tích cực của kinh tế thị trường, để từ đó kế thừa chọn lọc, tiếp thu những nhân tố kích thích sự phát triển, đặc biệt là sự vận dụng mặt tích cực của các quy luật: giá trị, cung cầu, cạnh tranh…làm lợi cho nền kinh tế. Đồng thời, giữa KTTT và định hướng XHCN có những mặt đối lập, xuất phát từ bản chất của chúng, đó là về xu hướng vận động và mục tiêu phát triển của chúng. Cần nhận thức rõ mặt tiêu cực của KTTT để có chiến lược đề phòng, hạn chế những tác động xấu cho nền kinh tế.

Trong điều kiện Việt Nam để đảm bảo tính định hướng XHCN thì cần tăng cường lực lượng kinh tế nhà nước; kinh tế nhà nước phải đủ sức mạnh, vươn lên đóng vai trò chủ đạo, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng đã chỉ rõ vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước: làm đòn bẩy đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế và giải quyết những vấn đề xã hội; mở đường, hướng dẫn, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác phát triển; làm lực lượng vật chất để nhà nước thực hiện chức năng điều tiết và quản lý vĩ mô; tạo nền tảng cho chế độ xã hội mới. Và tiến hành đổi mới, hoàn thiện các công cụ quản lý vĩ mô.

Năm là, nâng cao sức cạnh tranh phải quán triệt quan điểm đa phương hoá, đa dạng hoá các quan hệ kinh tế đối ngoại.

Sau 15 năm đổi mới nền kinh tế nước ta đã đạt được những thành tựu nhất định, nhưng vẫn còn những mặt yếu kém chưa đáp ứng tốt yêu cầu phát triển như: khả năng về vốn có hạn, nhu cầu việc làm rất bức bách, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn, tình hình kinh tế xã hội chưa thật ổn định vững chắc. Do vậy, vấn đề đặt ra là cần phải tiếp tục kiên trì và mở rộng kinh tế đối ngoại là nhu cầu bức bách đối với chúng ta. Đại hội IX cũng đã khẳng định: “Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, rộng mở, đa phương hoá đa dạng hoá các quan hệ kinh tế. Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển”.

Để quán triệt được quan điểm trên, chúng ta cần phải mở rộng thị trường xuất khẩu, đổi mới cơ cấu và nâng cao chất lượng hàng xuất khẩu. Hoạt động xuất khẩu phải được đặc biệt chú trọng, đây là ngành mang lai nguồn thu ngoại tệ lớn, tạo nguồn vốn để tiến hành CNH-HĐH đất nước. Đại hội lần thứ VIII của Đảng đã chỉ rõ: đẩy mạnh xuất khẩu, coi xuất khẩu là xu hướng ưu tiên và là trọng điểm của kinh tế đối ngoại. Tăng tỉ trọng sản phẩm chế biến sâu và tinh, giảm mạnh việc xuất khẩu hàng thô. Tăng khối lượng các mặt hàng đặc sản có giá trị. Đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ kinh tế đối ngoại có quan hệ gắn bó, tác động qua lại, bổ sung, thúc đẩy nhau cùng phát triển. Do đó, để nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam cần quán triệt quan điểm đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ kinh tế đối ngoại.

Sáu là quán triệt quan điểm hiệu quả kinh tế xã hội.

Nền kinh tế muốn tăng trưởng và phát triển bền vững phải đảm bảo hiệu quả kinh tế- xã hội cao. Nó được coi là tiêu chuẩn hàng đầu ở bất cứ ngành, lĩnh vực kinh tế nào trong nền kinh tế. Đặc biệt trong guồng máy của sự phát triển thì hai khía cạnh cần đựơc xem xét đánh giá đúng mức là: hiệu quả kinh doanh và hiệu quả kinh tế xã hội. Hiệu quả kinh doanh thể hiện kết quả kinh doanh thông qua chỉ tiêu lãi hay lỗ, được xác định cả định tính lẫn định lượng. Còn hiệu quả kinh tế xã hội là kết quả mang lại cho đời sống xã hội, đối với một dịch vụ kinh doanh hoặc hoạt động của một doanh nghiệp hoặc đối với một hoạt động kinh tế đối ngoại nhất định. Nó thể hiện mức độ đóng góp vào thực hiện mục tiêu kinh tế xã hội của đất nước; chủ yếu được xác định về mặt định tính khó xác định về mặt định lượng. Do vậy, chúng ta cần nhận thức rõ tầm quan trọng của hiệu quả kinh doanh và hiệu quả kinh tế xã hội; chúng có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại bổ sung lẫn nhau trong quá trình phát triển của nền kinh tế quốc dân. Nhà nước cần có hệ thống pháp luật, chính sách và cơ chế quản lý kinh tế, đảm bảo công bằng xã hội, hướng dần khuyến khích các doanh nghiêpj chú trọng đến hiệu quả kinh tế trong kinh doanh, đây là điểm mấu chốt, quyết định sự thành bại của các doanh nghiệp; có như vậy mới nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trên thị trường quốc tế. Đổng thời, nhà nước phải hướng dẫn mọi hoạt động kinh tế thực hiện dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh theo định hướng XHCN