Các quan niệm về phát triển công nghiệp hỗ trợ

Quan niệm về phát triển

Dưới các góc độ nghiên cứu khác nhau thì phát triển được hiểu khá đa chiều. Phát triển là quá trình lớn lên, tăng tiến mọi lĩnh vực, đó là sự thỏa mãn các thành tố sự tăng lên cả về chất và lượng thay đổi về thể chế, chủng loại, tổ chức, thay đổi về thị trường và giữa công bằng xã hội, an ninh trật tự. Khi đề cập về mặt xã hội hay hệ thống kinh tế xã hội, “phát triển” thường có nghĩa là cải thiện trong cả một hệ thống hay trong một số nhân tố thành phần. Một định nghĩa rộng hơn, “phát triển” là một khái niệm đa chiều, bởi vì bất kỳ một cải thiện nào của hệ thống phức tạp, như hệ thống kinh tế xã hội, có thể xảy ra ở các bộ phận khác nhau với cách khác nhau, tốc độ khác nhau và được thúc đẩy bởi các lực lượng khác nhau. Ngoài ra sự phát triển của một phần trong hệ thống có thể tạo ra sự bất lợi đến sự phát triển của các bộ phận khác, dẫn đến những xung đột. Do vậy, đo lường sự phát triển tức là phải xác định, sự phát triển cho dù ở mức độ nào cũng phải được xem xét dưới nhiều góc độ.

Từ đó tác giả nhận định, phát triển gồm phát triển theo cả chiều rộng (là sự tăng về lượng) và phát triển chiều sâu (tăng lên về chất) hướng tới bền vững.

Hiện nay khi nói tới phát triển thì xu hướng vẫn đi theo phát triển bền vững, Ủy ban quốc tế về phát triển và môi trường đã định nghĩa: “Phát triển bền vững là một quá trình của sự thay đổi, trong đó, việc khai thác và sử dụng tài nguyên, hướng đầu tư, hướng phát triển của công nghệ và kỹ thuật, và sự thay đổi về tổ chức là thống nhất, làm tăng khả năng đáp ứng nhu cầu của hiện tại và tương lai của con người”.Một định nghĩa khác, “Phát triển bền vững là sự phát triển có sự kết hợp chặt chẽ hợp lý và hài hòa giữa 3 mặt của sự phát triển phát triển kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường”.

Như vậy, về bản chất phát triển bền vững trước hết là một quá trình phát triển, trong đó mối quan hệ theo không gian được thể hiện giữa ba lĩnh vực phúc lợi – kinh tế, xã hội – môi trường luôn được điều chỉnh tối ưu, cũng như mối quan hệ theo trục thời gian về nhu cầu và lợi ích giữa các thế hệ được giải quyết hài hòa.

Cho đến nay, nhiều trường phái có quan niệm khác nhau về phát triển kinh tế dưới góc độ của các trường phái. (i) Quan điểm cổ điển, phát triển kinh tế là tăng trưởng kinh tế; Phát triển kinh tế là hiện đại, tính hiện đại bao gồm công nghiệp hóa, đô thị hóa và tăng việc sử dụng công nghệ trong tất cả các khu vực, các ngành của nền kinh tế kể cả trong lĩnh vực xã hội và văn hóa. (ii) Quan điểm hiện đại, với Amartya Sen cho rằng: “Phát triển kinh tế là sự tập trung đầu tư để nâng cao năng suất lao động cải thiện cuộc sống và hưởng sự bình đẳng”. Tiếp cận của Amartya Sen dường như đúng hơn đối với các nước đã phát triển. (iii) Quan điểm của liên hợp quốc cho rằng: Phát triển kinh tế không chỉ đơn thuần là tăng trưởng kinh tế còn có mục tiêu phát triển con người là vì con người.Ở góc độ khác, phát triển kinh tế là quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lượng và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế xã hội. Đó là sự tiến bộ, thịnh vượng và cuộc sống tốt đẹp hơn. Phát triển kinh tế được xem như là quá trình biến đổi cả về lượng và về chất, nó là sự kết hợp chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai vấn đề kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia, mỗi vùng, ngành kinh tế.

Ngoài ra, phát triển kinh tế còn được hiểu là quá trình lớn lên (hay tăng tiến) về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lượng (tăng trưởng) và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế xã hội [108]. Trong nghiên cứu tác giả hoàn toàn thống nhất với quan điểm này.

Phát triển kinh tế là sự gia tăng các hoạt động kinh tế (cả về quy mô và chất lượng) của một quốc gia (hoặc của vùng, tỉnh, huyện, doanh nghiệp, gia đình) vì nhu cầu của người dân. Hay nói một cách khác, phát triển kinh tế là thực hiện một hoặc một số hành vi [49] để có được sự phát của hệ thống kinh tế.

Trong phát triển kinh tế, công nghiệp đóng góp một vai trò cực kỳ quan trọng. Phát triển công nghiệp là mở rộng khả năng sản xuất của nền kinh tế qua tăng trưởng đa dạng sản xuất hàng hóa như là một phần tổng thể phát triển kinh tế – xã hội. Trình tự đầu tiên của phát triển công nghiệp là học sản xuất cái mới, chứ không phải là tập trung vào những gì đã làm.