Các yếu tố thuộc môi trường vĩ mô (mô hình PEST)

Từ những năm 1960, các yếu tố của môi trường vĩ mô trong phát triển kinh doanh đã được phân tích bằng mô hình PEST (Political, Economic, Social and Technological analysis). Theo Francis J. Aguilar (1967), môi trường vĩ mô bao gồm bốn yếu tố: kinh tế, kĩ thuật, chính trị và văn hóa xã hội. Trên cơ sở đó, Arnold Brown (1970) đã phát triển lại thành STEP (Strategic Trend Evaluation Process) nhằm đánh giá các tác động mang tính chiến lược trong kinh doanh. Trong những năm 1980, các yếu tố khác như môi trường sinh thái học (Ecology), pháp lý (Legal), dân tộc và nhân khẩu học (Ethics & Demographic) … được nghiên cứu và bổ sung thêm vào để tạo nên các mô hình biến thể với các tên khác nhau như STEEP, PESTLE hay STEPLE. Tuy nhiên, mô hình PEST xoay quanh bốn yếu tố ban đầu vẫn được ứng dụng rộng rãi nhất cho đến hiện nay. Đây cũng là các yêu tố chính quyết định sự thành công của việc phát triển kinh doanh chuỗi CHBL ĐTDĐ. Cụ thể:

  1. Môi trường chính trị

Hoạt động phát triển kinh doanh chuỗi CHBL ĐTDĐ chịu tác động bởi các nhân tố liên quan đến chính trị, bao gồm: (i) sự ổn định của chính trị, (ii) mức độ can thiệp của Chính phủ, và (iii) pháp luật và chính sách. Chính trị tạo môi trường thuận lợi và ổn định cho phát triển kinh doanh chuỗi CHBL ĐTDĐ. Trong đó, Chính phủ là nhân tố kiến tạo môi trường không chỉ nhằm kiểm soát hoạt động kinh doanh của chuỗi CHBL mà còn khuyến khích, tài trợ thông qua các dịch vụ công. Trong khi đó, pháp luật và chính sách là công cụ tạo ra sự bình đẳng và phát triển bền vững của môi trường kinh doanh các loại hàng hóa nói chung và sản phẩm ĐTDĐ nói riêng.

Môi trường kinh tế

Theo Gillespie (2007), các yếu tố thuộc môi trường kinh tế ảnh hưởng trực tiếp và liên tục đến phát triển kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm: (i) tăng trưởng GDP, (ii) chính sách tiền tệ và tỷ giá hối đoái, (iii) định hướng thị trường, (iv) lãi suất và xu hướng lãi suất, (v) lạm phát, (vi) trình độ phát triển kinh tế, và (vii) cơ sở hạ tầng và tài nguyên thiên nhiên.

Các yếu tố về cơ sở hạ tầng là nền tảng cho phát triển kinh doanh chuỗi CHBL ĐTDĐ trên địa bàn đô thị lớn. Về cơ bản, điều kiện cơ sở hạ tầng tại các đô thị lớn đã và đang được đầu tư phát triển giúp các chuỗi CHBL phát triển kinh doanh thuận lợi hơn. Cơ sở hạ tầng của nền kinh tế liên quan tới sự phát triển của kinh doanh chuỗi CHBL ĐTDĐ bao gồm một số yếu tố sau: trình độ hiện đại của hệ thống giao thông đường xá, bến bãi, thông tin liên lạc; chi phí vận chuyển, bảo quản hàng hóa và chi phí xây mới, thuê, mua mặt bằng kinh doanh.

Trong điều kiện tại Việt Nam, có khá nhiều doanh nghiệp cung cấp các dịch vụ viễn thông như: Viettel, Vinaphone, Mobifone, VietnamMobile… Sự phát triển của các dịch vụ này ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của các chuỗi CHBL ĐTDĐ. Trên địa bàn đô thị lớn, các nhà mạng viễn thông hoạt động ổn định giúp các sản phẩm ĐTDĐ tích hợp được với các nhà mạng này dễ dàng. Chính điều này cũng là yếu tố góp phần phát triển các chuỗi CHBL ĐTDĐ tại các đô thị lớn.

Môi trường văn hóa xã hội

Các yếu tố thuộc môi trường văn hóa xã hội ảnh hưởng đến phát triển kinh doanh chuỗi CHBL ĐTDĐ bao gồm: (i) tiêu chuẩn và giá trị văn hóa, (ii) dân số và tỷ lệ tăng dân số, cơ cấu lứa tuổi, (iii) tốc độ đô thị hóa và (iv) thái độ nghề nghiệp. Đặc điểm của dân cư bao gồm: số lượng, sự phân tán về địa lý, hành vi mua, trình độ, thói quen tiêu dùng và mua sắm của các khách hàng. Khách hàng càng phân tán về địa lý thì kinh doanh chuỗi CHBL ĐTDĐ càng dài và độ bao phủ càng rộng. Ngoài ra, kinh nghiệm từ các nước chỉ ra rằng tập quán tiêu dùng của người dân địa phương có ảnh hưởng lớn tới phát triển kinh doanh chuỗi CHBLĐTDĐ như mức độ nhảy cảm về giá của khách hàng, thời gian, địa điểm và dịch vụ… mà mỗi chuỗi CHBL mang lại.

Ảnh hưởng của sự thay đổi trong tiêu chuẩn và giá trị văn hóa được thể hiện khá rõ nét trên thị trường ĐTDĐ. Vào đầu những năm 1990, khi chiếc điện thoại còn tương đối mới lạ đối với người Việt Nam, thì thị trường chủ yếu tiêu thụ điện thoại để bàn và đối tượng khách hàng là các công ty hoặc hộ kinh doanh. Với sự bùng nổ của công nghệ, ĐTDĐ đã trở nên ngày càng gần gũi hơn với người tiêu dùng Việt Nam, nhưng phần lớn mới chỉ xuất hiện tại các đô thị lớn.

Môi trường công nghệ

Phát triển kinh doanh chuỗi CHBL ĐTDĐ trên địa bàn đô thị lớn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi môi trường công nghệ. Với đặc điểm là sản phẩm công nghệ cao, thị trường ĐTDĐ chịu ảnh hưởng từ các cải tiến về công nghệ và kỹ thuật. Ngoài ra, môi trường kinh doanh của các doanh nghiệp bán lẻ được hỗ trợ rất nhiều từ công nghệ hiện đại như phát triển mua sắm trực tuyến, công nghệ mã hóa, khai phá dữ liệu (data mining) … Công cuộc đổi mới công nghệ diễn ra liên tục không chỉ giúp các chuỗi CHBL giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn đem lại sự tiện lợi cho người tiêu dùng trong việc tiếp cận, lựa chọn sản phẩm.

Chính vì sự bùng nổ của công nghệ và giá thành rẻ của ĐTDĐ, người tiêu dùng có xu hướng thay đổi điện thoại nhiều hơn, mong muốn sở hữu những sản phẩm mới nhất, hiện đại nhất. Vòng đời của một chiếc điện thoại ngày càng ngắn, làm tăng áp lực đổi mới sản phẩm. Bên cạnh đó, trên thị trường trong cùng tầm giá bán, có vô số sự lựa chọn từ rất nhiều hãng sản xuất, đây chính là yếu tố thúc đẩy giúp cho hoạt động bán lẻ ĐTDĐ trở nên vô cùng sôi động. Đây là yếu tố khiến mô hình kinh doanh chuỗi CHBL lại rất phù hợp với thị trường ĐTDĐ. Với độ phủ rộng khắp, các chuỗi CHBL ĐTDĐ nắm bắt xu thế công nghệ và thị hiếu của người tiêu dùng rất nhanh chóng. Nhờ thế mạnh về quy mô, các chuỗi CHBL ĐTDĐ có thể đáp ứng gần như tất cả các nhu cầu của người sử dụng với đầy đủ các mẫu mã ĐTDĐ mới nhất trên thị trường.