Cần có chính sách hợp lý và toàn diện đối với hoạt động xuất khẩu hàng nông sản

Thứ nhất, chính sách về thuế quan – hải quan

Trong hoạt động xuất khẩu thuế quan là loại thuế đánh vào từ đơn vị hàng xuất khẩu. Việc đánh thuế xuất khẩu được Chính phủ ban hành nhằm quản lý xuất khẩu theo chiều hướng có lợi nhất cho nền kinh tế trong nước và mở rộng các quan hệ kinh tế đối ngoại. Tuy nhiên, thuế quan cũng gây ra một khoản chi phí xã hội do sản xuất trong nước tăng lên không có hiệu quả và mức tiêu dùng trong nước lại giảm xuống. Nhìn chung, công cụ này thường chỉ áp dụng đối với một số ít mặt hàng nhằm hạn chế số lượng xuất khẩu và bổ sung cho nguồn thu của ngân sách.

Đối với chính sách thuế cần phải chú trọng:

  • Đơn giản hóa các mức thuế xuất, nhập khẩu, tiến tới bãi bỏ thuế xuất khẩu để khuyến khích xuất khẩu, giảm dần thuế suất đối với thuế nhập khẩu, giảm số lượng mức thuế suất đối với thuế nhập khẩu, mở rộng khoảng cách giữa các mức thuế. Trong tương lai biểu thuế nhập khẩu nên quy định theo các mức: 0%, 3%, 5%, 10%, 20%, 30%, và mức thuế suất cao nhất là 50%.
  • Tiến hành thực hiện Hiệp định xác định trị giá hải quan theo quy định GATT/WTO. Giá tính thuế nhập khẩu được xác định trên cơ sở hợp đồng ngoại thương.
  • Cần sớm hoàn chỉnh các văn bản hướng dẫn thực hiện quy định về đánh thuế nhập khẩu bổ sung trong trường hợp hàng nhập khẩu được bán phá giá, được trợ cấp làm ảnh hưởng tới sản xuất trong nước.

Trong bối cảnh mới, chính sách thuế ở nước CHDCND Lào trở thành vấn đề được quan tâm hàng đầu của các doanh nghiệp cũng như Nhà nước Lào. Một mặt, hệ thống thuế của nước CHDCND Lào đang bộc lộ khá nhiều nhược điểm, hiệu quả hệ thống thuế thấp và tình trạng trốn, lậu thuế khá phổ biến. Trên thực tế, trong chừng mực nào đó hệ thống thuế vẫn còn sự bất bình đẳng giữa doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp nước ngoài. Vì vậy, đòi hỏi Nhà nước phải tăng cường quản lý bằng hệ thống pháp luật một cách chặt chẽ để nền kinh tế đi đúng hướng. Tiếp tục cải cách hệ thống thuế phù hợp với tình hình đất nước và các cam kết quốc tế theo hướng đơn giản hóa các sắc thuế, từng bước áp dụng hệ thống thuế chung cho việc hoạt động xuất khẩu.

Tiếp tục cải cách hệ thống chính sách thuế theo hướng đơn giản hóa các sắc thuế để thực hiện, mở rộng diện thu thuế đồng thời giảm tỷ lệ thuế phải nộp. Nghiên cứu và từng bước tiến tới thực hiện chuyển từ cơ chế thu thuế hiện nay sang cơ chế tự kê khai, tự tính thuế, tự nộp thuế theo luật và chịu trách nhiệm trước pháp luật, còn cơ quan thuế chỉ kiểm tra lại trong một số trường hợp cần thiết. Bổ sung các chính sách ưu đãi thiết thực, có sức hấp dẫn cao về thuế đối với địa bàn, lĩnh vực khuyến khích đầu tư. Khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia hoạt động xuất khẩu và có chính sách miễn giảm thuế đối với các hoạt động này. Có như vậy mới giải quyết được hài hoà mối quan hệ giữa lợi ích Nhà nước, xã hội và các doanh nghiệp cả trong nước và nước ngoài, kích thích phát triển sản xuất và bảo đảm công bằng trong kinh doanh cũng như trong xã hội.

+ Về các biện pháp phi thuế quan: trong thời gian trước mắt, cần chuẩn bị điều kiện để tiến tới thực hiện đấu thầu hạn ngạch nhập  khẩu và  bán hạn ngạch  xuất – nhập khẩu một cách công khai. Việc quy định các mặt hàng cấm nhập khẩu cần có  cân nhắc cẩn thận, tránh gây ra các tác động tiêu cực như  buôn lậu, trốn thuế. Việc   tại trợ xuất khẩu cần xác định rõ mục đích, phương thức và cơ chế bảo đảm tránh    tình trạng các doanh nghiệp  ỷ lại, trì trệ và không cố gắng cải thiện tình hình, vươn   ra thị trường thế giới. Xét về chuẩn mực quốc tế thì biện pháp phi thuế quan nhằm   bảo hộ sản xuất trong nước không được WTO chấp nhận. Vì vậy, về lâu dài thì cần phải xem xét để có thể bãi bỏ các biện pháp này và tiến hành thuế hóa các biện pháp phi thuế quan phù hợp với quy định WTO.

Chính sách hải quan là bộ phận cấu thành chính sách thương mại song phương giữa các quốc gia, nội dung cơ bản của chính sách này là:

  • Đơn giản hóa tiến tới thống nhất hóa phương pháp xác định giá hải quan, danh mục thuế quan và các quy trình thủ tục hải
  • Đảm bảo việc thực thi liên tục, công khai và công bằng luật hải quan, các quy trình thủ tục và luật lệ hành chính mỗi nước.
  • Quản lý có hiệu quả, làm thủ tục nhanh chóng đối với hàng nông sản xuất khẩu tạo điều kiện cho phát triển thương mại và đầu tư.
  • Ngăn chặn và xử lý có hiệu quả các hình thức buôn lậu cũng như các hành vi vi phạm luật hải quan khác.
  • Chính sách hải quan của nước CHDCND Lào đã được hoàn thiện trong thời gian qua đảm bảo những điều kiện cần thiết để hợp tác hải quan nói riêng, phát triển thương mại với các nước ASEAN nói

Thứ hai, chính sách về hạn ngạch

Mục đích của Chính phủ nước CHDCND Lào khi sử dụng hạn ngạch xuất khẩu là nhằm quản lý hoạt động kinh doanh có hiệu quả và điều chỉnh loại hàng xuất khẩu. Hơn thế, hạn ngạch còn có tác dụng bảo hộ nền sản xuất trong nước, bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên và nhằm mục đích cân bằng cán cân thanh toán quốc tế. Việc sử dụng hạn ngạch xuất khẩu cần phải mềm dẻo, linh hoạt để khuyến khích xuất khẩu. Ngoài ra, các quốc gia còn áp dụng một số biện pháp phi thuế quan khác như tiêu chuẩn hóa chất lượng sản phẩm, ban hành các loại giấy phép xuất khẩu.

Thứ ba, chính sách về tỷ giá hối đoái

Đây là những nhân tố ảnh hưởng sâu sắc đến quy mô và cơ cấu mặt hàng xuất khẩu. Chính sách tỷ giá hối đoái thuận lợi cho xuất khẩu là chính sách duy trì tỷ giá tương đối ổn định ở mức thấp (đồng nội tệ có tỷ giá tương đối thấp so với đồng ngoại tệ). Trong trường hợp ngược lại sẽ khuyến khích nhập khẩu, hạn chế xuất khẩu. Kinh nghiệm của các nước đang thực hiện chiến lược hướng về xuất khẩu là điều chỉnh tỷ giá hối đoái thường kỳ để đạt được mức giá cân bằng trên thị trường và duy trì mức tỷ giá tương quan với chi phí và giá cả trong nước.

Tỷ giá hối đoái là giá cả của một đơn vị tiền tệ nước này thể hiện bằng một số đơn vị tiền tệ nước kia. Tỷ giá hối đoái và chính sách tỷ giá hối đoái là nhân tố quan trọng để doanh nghiệp đưa ra quyết định liên quan đến hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế nói chung và hoạt động xuất khẩu nói riêng. Sự biến động của tỷ giá hối đoái chịu ảnh hưởng bởi các nhân tố như: Mức chênh lệch lạm phát của hai nước ảnh hưởng đến sự biến động gia tăng của tỷ giá; tình hình dư thừa hay thiếu hụt của cán cân thanh toán ảnh hưởng trực tiếp và nhậy bén đến sự biến động gia tăng của tỷ giá; tình hình cung cầu ngoại hối trên thị trường ngoại hối. Chính phủ nước CHDCND Lào sử dụng điều chỉnh tỷ giá có tác dụng 2 mặt, cụ thể:

+ Nâng giá đồng tiền nội tệ so với đồng ngoại tệ hay là hạ thấp tỷ giá xuống nhằm hạn chế xuất khẩu hàng hóa và khuyến khích nhập khẩu.

+ Phá giá đồng nội tệ có tác dụng đẩy mạnh xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu.

  • Thanh toán quốc tế trong xuất nhập khẩu.

Đó là việc thu chi những khoản ngoại tệ, tín dụng có liên quan đến việc xuất nhập khẩu được thoả thuận, quy định trong hợp đồng kinh tế vế xuất nhập khẩu. Thanh toán là bước đảm bảo cho người xuất khẩu được thu tiền về và hiệu quả kinh tế trong xuất khẩu một phần lớn nhờ vào chất lượng của việc thanh toán. Để thực hiện thanh toán một cách có lợi nhất, tránh được những rủi ro có thể xẩy ra phải xét đến vấn đề: Tỷ giá hối đoái, tiền tệ trong thanh toán quốc tế, thời hạn thanh toán; các phương thức và hình thức thanh toán quốc tế; các điều kiện bảo đảm hối đoái.

Để hoàn thiện chính sách tỷ giá hối đoái đáp ứng các yêu cầu để tăng cường thúc đẩy xuất khẩu của nước CHDCND Lào đỏi hỏi phải thực hiện nhiều biện pháp mang tính đồng bộ. Một số giải pháp chủ yếu sau đây:

  • Giải pháp về lựa chọn chế độ tỷ giá hối đoái.
  • Chính sách tỷ giá hối đoái nên điều chỉnh theo hướng giảm nhẹ giá tiền Kíp nhằm góp phần cải thiện khả năng cạnh tranh quốc tế của nước CHDCND Lào và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.
  • Thực hiện chính sách đa ngoại tê.
  • Tạo điều kiện để tiền Kíp chuyển đổi được.
  • Từng bước thực hiện chế độ lưu hành duy nhất tiền Kíp trên lãnh thổ của nước CHDCND Lào.
  • Hoàn thiện thị trường ngoại hối để tạo điều kiện cho việc thực hiện chính sách tỷ giá hối đoái một cách có hiệu quả.
  • Phối hợp đồng bộ chính sách tỷ giá hối đoái với các chính sách kinh tế vĩ mô khác. Thứ tư, chính sách về tài chính, tín dụng, lãi suất đối với xuất khẩu

Để khuyến khích xuất khẩu, Chính phủ nước CHDCND Lào sử dụng nhiều biện pháp mở rộng xuất khẩu chiếm lĩnh thị trường.

Nhà nước thực hiện cấp tín dụng xuất khẩu hàng nông sản

Nhà nước cấp tín dụng cho doanh nghiệp xuất khẩu hàng nông sản trong nướcvốn bỏ ra cho việc sản xuất và thực hiện các hợp đồng xuất khẩu thường là rất lớn. Người xuất khẩu cần có được một số vốn trước và sau khi gia hàng để thực hiện một hợp đồng xuất khẩu. Nhiều khi người xuất khẩu cũng cần có thêm vốn kéo dài các khoản tín dụng ngắn hạn mà họ dành cho người mua nước ngoài. Đặc biệt, khi bán hàng theo phương thức bán chịu tiền hàng xuất khẩu thì việc cấp tín dụng xuất khẩu trước khi giao hàng hết sức quan trọng.

Nhiều chương trình phát triển xuất khẩu không thể thiếu được việc cấp tín dụng của Chính phủ theo những điều kiện ưu đãi. Điều đó càng giảm được các chi phí xuất khẩu. Các ngân hàng thường hỗ trợ cho các chương trình xuất khẩu bằng cách cung cấp tín dụng ngắn hạn trong giai đoạn trước và sau khi giao hàng. Có hai loại tín dụng sau:

  • Tín dụng trước khi giao hàng

Loại tín dụng ngân hàng này cần cho người xuất khẩu để đảm bảo cho các khoản chi phí: mua nguyên vật liệu, sản xuất hàng xuất khẩu, sản xuất bao bì cho xuất khẩu, chi phí vận chuyển hàng ra đến cảng, sân bay,… để xuất khẩu, trả tiền cước, bảo hiểm, thuế v.v…

Lãi suất tín dụng xuất khẩu là một yếu tố ảnh hưởng lớn đến sức cạnh tranh của người xuất khẩu. Vì vậy, nhiều nước đã cấp tín dụng theo lãi suất ưu đãi thấp hơn lãi suất thương mại để người xuất khẩu có thể bán được giá thấp có sức cạnh tranh ở thị trường nước ngoài. Lãi suất càng thấp thì chi phí xuất khẩu càng giảm và khả năng cạnh tranh của người xuất khẩu càng mạnh.

  • Tín dụng xuất khẩu sau khi giao hàng

Đây là loại tín dụng do ngân hàng cấp dưới hình thức mua (chiết khấu) hối phiếu xuất khẩu hoặc bằng cách tạm ứng theo các chứng từ hàng hóa. Loại hối phiếu này cùng với các điều kiện thanh toán do người xuất khẩu và nhập khẩu thoả thuận và những cơ sở quan trọng để ngân hàng cấp tín dụng sau khi giao hàng. Tín dụng sau khi giao hàng thường được vay để trả các khoản tín dụng trước khi giao hàng. Nó còn được vay cho các khoản tiền thuế sẽ được hoàn lại trong tương lai của người xuất khẩu.

Tín dụng xuất khẩu trước và sau khi giao hàng theo mức lãi suất ưu đãi không đơn giản chỉ là giúp người xuất khẩu thực hiện được chương trình xuất khẩu của mình, mà còn giúp họ giảm chi phí về vốn cho hàng xuất khẩu cũng như giảm giá thành xuất khẩu. Ngoài ra tín dụng xuất khẩu còn làm cho người xuất khẩu có khả năng bán được hàng của mình theo điều kiện dài hạn, hàng hóa có sức cạnh tranh hơn trước đối thủ của mình. Tín dụng trung hạn với lãi suất thấp còn giúp cho người xuất khẩu bán được các hàng hóa đầu tư và máy móc thiết bị hay các hàng hóa khác do hiệp định Nhà nước thoả thuận.

Vấn đề đặt ra là làm sao để đảm bảo mọi lô hàng xuất khẩu để có thể được cấp tín dụng cả trước và sau khi giao hàng. Người xuất khẩu cần phải có được các loại đảm bảo về tài chính của phía ngân hàng bằng các loại trái phiếu hoặc là sự bảo lãnh của ngân hàng,… Điều đó có nghĩa là cần có sự bảo lãnh đối với hầu hết các dịch vụ xuất khẩu một cách gián tiếp và phụ thuộc vào khả năng cũng như uy tín của người xuất khẩu.

Trong thời gian tới cần tăng cường sử dụng các công cụ của chính sách tiền tệ để hỗ trợ cho hoạt động xuất khẩu. Các công cụ như tỷ giá hối đoái, bảo lãnh bán hàng trả chậm, cho vay theo thành tích xuất khẩu, tăng tỷ trọng cho vay trung và dài hạn,… đều có thể có tác động nhanh và mạnh đến xuất khẩu. Trong lĩnh vực này, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công thương cần có sự phối hợp chặt chẽ.

Mục tiêu chiến lược tín dụng, lãi suất trong thời gian tới của nước CHDCND Lào là:

+ Đảm bảo hoạt động tín dụng ngân hàng theo theo cơ chế thị trường và từng bước tự do hóa lãi suất.

+ Chuyển đổi cơ cấu tín dụng theo hướng tăng nhanh vốn trung và dài hạn, tập trung cho vay phát triển nông nghiệp nông thôn nhằm thúc đẩy sản xuất các mặt hàng xuất khẩu. Nước CHDCND Lào là một nước xuất phát từ nền kinh tế nông nghiệp lên công nghiệp hóa – hiện đại hóa, nên trong thời gian tới cần phải phấn đấu nâng cao tín dụng trung và dài hạn.

+ Hoàn thiện từng bước hệ thống tổ chức bộ máy và phương thức điều hành tín dụng thể hiện rõ bằng cách nâng cao trình độ nghiệp vụ của cán bộ tín dụng về kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, hiểu biết về pháp luật, trình độ tin học và ngoài ngữ đồng thời phải rèn luyện phẩm chất và phong cách nhằm đáp ứng nhu cầu hoạt động tín dụng ngân hàng trong sự nghiệp xây dựng cơ sở vật chất cho công nghiệp hóa-hiện đại hóa của nước CHDCND Lào.

+ Đổi mới và nâng cao hiệu quả của hệ thống giám sát hoạt động tín dụng ngân hàng của đội ngũ các bộ thanh tra cũng như tín dụng, nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư để cho vay có hiệu quả, nâng cao trình độ quản trị kinh doanh ngân hàng nhằm bảo đảm hoạt động tín dụng theo đúng luật pháp, an toàn.

Và đối với lãi suất phải thực hiện chính sách ưu tiên lãi suất cho vay thấp hơn đối với vùng nông thôn và khu vực có tỷ suất lợi nhuận thấp nhằm khuyến khích phát triển nông nghiệp nông thôn; khi qua khỏi giai đoàn khó khăn cần phải thực hiện chính sách lãi suất thực dương từng bước tiến tới tự do hóa lãi suất cho phù hợp với quan hệ cung cầu thị trường.

Thứ tư, chính sách trợ cấp xuất khẩu

Là những ưu đãi tài chính mà Nhà nước dành cho người xuất khẩu khi họ bán được hàng hóa ra thị trường nước ngoài. Mục đích của sự trợ cấp xuất khẩu là giúp  nhà xuất khẩu tăng thu nhập, nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu và do đó đẩy mạnh được xuất khẩu. Có hai loại trợ cấp xuất khẩu: trực tiếp và gián tiếp.

+ Trợ cấp trực tiếp: như áp dụng thuế suất ưu đãi đối với hàng xuất khẩu, miễn hoặc giảm thuế đối với các nhà xuất khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu,… Cho các nhà xuất khẩu được hưởng các ưu đãi các đầu tư vào sản xuất hàng xuất khẩu điện, nước, vận tải, thông tin liên lạc, trợ giá xuất khẩu.

+ Trợ cấp gián tiếp: như dùng ngân sách Nhà nước để giới thiệu, triển lãm, quảng cáo tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch xuất khẩu. Hoặc Nhà nước giúp đỡ kỹ thuật và đào tạo chuyên gia.

Mức độ trợ cấp phụ thuộc vào: chính sách của Nhà nước đối với từng mặt hàng, mức độ cạnh tranh trên thị trường.

Hiện nay trợ cấp xuất khẩu vẫn còn được sử dụng rộng rãi, nhất là trợ cấp cho những sản phẩm nông nghiệp. Xu hướng chung, trợ cấp xuất khẩu sẽ bị thu hẹp và tiến tới không còn nữa do sự đấu tranh giữa các Chính phủ có quan hệ buôn bán với nhau.