Chất lượng hệ thống kiểm soát nội bộ CTNY

Chất lượng của hệ thống KSNB là một trong những nhân  tố quan trọng  tác  động tới hành vi gian lận BCTC.  KSNB bao gồm môi trường kiểm soát,  quy trình  đánh giá rủi ro, hệ thống thông tin, các hoạt động kiểm soát, giám sát. Hành vi gian lận BCTC do BGĐ thực hiện và BGĐ  thường  khống chế KSNB để điều chỉnh số liệu  trong BCTC thông qua các bút toán ghi sổ (Persons,1995; Skousen and Wright, 2006; Lou & Wang, 2011). Đối với môi trường kiểm soát, các CTNY không duy trì  tính  chính trực và giá trị đạo đức từ bộ phận lãnh đạo đến nhân viên, cơ cấu tổ chức phức tạp, phân công quyền hạn và trách nhiệm không rõ ràng, đặc biệt là các thành viên của BQT không độc lập với BGĐ, BQT không giám sát thường xuyên quy trình lập BCTC của BGĐ, thay đổi nhân sự thường xuyên (thay đổi thành viên BQT và BGĐ hoặc các nhân viên bộ phận liên quan kế toán, tài chính, công nghệ thông tin) là điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp có thể thực hiện hành vi gian lận BCTC. Quy trình đánh giá rủi ro, đặc biệt đánh giá rủi ro có gian lận không hiệu quả trong việc nhận diện các rủi ro có gian lận BCTC để thiết kế các thủ tục kiểm soát thích hợp.

Nghiên cứu của Liu Xinmin (2005), Ge & McVay (2005), Ashbaugh-Skaife (2006), Lin & Wu (2006), Shenkir & Walker (2006), Doyle (2007) cho thấy đặc điểm chung của các doanh nghiệp có hệ thống KSNB yếu kém thường là có quy mô lớn nhưng ở trong giai đoạn tái cấu trúc hay mới thành lập, hoặc mức độ tập trung quyền sở hữu cao. Và các công ty này thiếu các chính sách nhận dạng doanh thu, thiếu sự tách bạch trong phân công nhiệm vụ, có nhiều sự thay đổi trong cơ cấu tổ chức, thiếu hụt nhân sự đầu tư cho KSNB. Ảnh hưởng của hệ thống KSNB đến giá trị doanh nghiệp: nghiên cứu của Ohlson (2001), Doyle (2005), De Franco (2005), Beneish (1999), Cheh

(2006), Doyle (2007) Ogneva (2007), Hammersley (2007) cho thấy các doanh nghiệp có khiếm khuyết về KSNB sẽ ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp và thị giá cổ phiếu, tác động xấu đến khả năng sinh lời, tốc độ tăng trưởng của doanh thu. Đây sẽ là cơ hội để các cá nhân dễ dàng thực hiện hành vi gian lận BCTC để đạt được mục đích tư lợi.

Luận án cũng đi theo quan điểm của Skousen and Wright (2006); Lou & Wang (2011) trong việc chọn nhân tố chất lượng của hệ thống KSNB làm biến độc lập để nghiên cứu về các nhân tố tác động đến hành vi gian lận BCTC của CTNY trên TTCK Việt Nam với 3 tiêu chí đo lường sau:

  • Môi trường kiểm soát
  • Hệ thống thông tin
  • Các hoạt động kiểm tra, giám sát