Chất lượng nguồn nhân lực dệt may Việt Nam

Ngành dệt may Việt Nam là ngành hội nhập toàn diện và cạnh tranh bình đẳng với ngành dệt may thế giới, vì vậy để chiếm được lợi thế trong cạnh tranh, tăng trưởng và phát triển bền vững của sản phẩm dệt may trong những năm qua thì một trong những công cụ cạnh tranh mạnh mẽ mà ngành sử dụng là nâng cao số lượng và chất lượng nguồn nhân lực. Ngành dệt may Việt Nam là ngành sử dụng số lượng lao động lớn, đặc biệt là ngành công nghiệp may; tính đến hết năm 2017, ngành dệt may đã có khoảng 9.826 doanh nghiệp với lượng lao động công nghiệp trực tiếp là 1,84 triệu người trong tổng số khoảng 2,5 triệu lao động của ngành (Bảng 3.1).

Yếu tố nguồn nhân lực đã thực sự có những đóng góp đặc biệt lớn cho tăng trưởng xuất khẩu dệt may, đặc biệt là vào giai đoạn khủng hoảng tài chính thế giới 2009 – 2013 khi mà thị trường dệt may thế giới suy giảm, đi kèm với điều đó là sự sụt giảm nghiêm trọng trong sản xuất dệt may trên toàn cầu. Mặc dù vậy, nhờ có những tác động tích cực từ yếu tố con người trong đó ảnh hưởng mạnh nhất là yếu tố đào tạo và phát triển nguồn nhân lực nên mặc dù trong 5 năm khủng hoảng tài chính 2009 – 2013 nhưng tăng trưởng xuất khẩu của ngành Dệt May Việt Nam không những không bị giảm mà còn tăng trưởng hơn gấp đôi, từ 10,416 tỷ USD (năm 2009) lên 21,125 tỷ USD (năm 2013). Với giai đoạn 2010 – 2017, kim ngạch xuất khẩu của dệt may Việt Nam vẫn tăng gấp gần 3 lần. Nguyên nhân là do năng suất lao động và chất lượng sản phẩm dệt may Việt Nam giai đoạn này được cải thiện căn bản. Năng suất lao động tính theo kim ngạch xuất khẩu đã tăng từ 12.755 USD/người/năm vào 2010 lên mức 17.042 USD/người vào năm 2017 chưa tính đến bối cảnh giá gia công và giá bán hàng liên tục giảm khoảng 5%-10%/năm trong giai đoạn 2010-2017. Số liệu tại Bảng 3.10 cho thấy nguồn kinh phí hỗ trợ từ ngân sách nhà nước giai đoạn 2010 – 2017 cho các trường trên 485 tỷ đồng, chỉ tương đương với 23,26 triệu USD nhưng giúp ngành dệt may tăng trưởng xuất khẩu thêm gần 18 tỷ USD từ mức 13,304 tỷ USD vào năm 2010 lên mức 31,284 tỷ USD vào năm 2017 ( kim ngạch xuất khẩu dệt may thêm khoảng 775 tỷ đồng thì có cứ 1 tỷ đồng hỗ trợ đào tạo).

Từ Bảng 3.11 cho thấy nhu cầu tuyển dụng sinh viên học nghề dệt may giai đoạn 2010 – 2017 của các cơ sở đào tạo dệt may toàn quốc tập trung vào các ngành như: công nghệ may, cơ khí sửa chữa thiết bị may, công nghệ sợi dệt, công nghệ nhuộm…. Trong 8 năm (2010-2017), số lượng tuyển sinh ở trình độ cao đẳng là 38.468 sinh viên, tuyển sinh trình độ trung cấp là 10.989 sinh viên. Đây là các nhân lực cần thiết để làm việc tại các vị trí trọng yếu trong nhà máy dệt may như: may mẫu đối, kiểm tra chất lượng sản phẩm, quản lý nhà máy sợi – dệt – nhuộm – may, tổ trưởng  sản xuất, kỹ thuật viên tại dây chuyền sản xuất sợi – dệt – nhuộm – may…  đã góp phần đáp ứng nguồn nhân lực cho tăng trưởng xuất khẩu tới gần 300% của ngành dệt may giai đoạn 2010 – 2017 với tỷ lệ nội địa hóa đạt 15,5 tỷ USD (khoảng 50%) vào năm 2017. Tuy nhiên, nguồn nhân lực cho chuyên ngành thiết kế thời trang, thiết kế mẫu sản phẩm, thiết kế dây chuyền sản xuất, công đoạn mang lại giá trị gia tăng cao cho các sản phẩm Dệt may chưa thật được chú trọng khi chỉ có khoảng gần 4000 sinh viên theo học chiếm tỷ lệ chưa đến 5 % tổng số lượng tuyển sinh ( 93.000 sinh viên ) các hệ Dài hạn, Cao Đẳng và Trung cấp, Ngắn hạn  khoảng trong giai đoạn 2010 – 2017.