Cơ cấu tổ chức của WTO

 

WTO được tổ chức và hoạt động bởi chính phủ của các nước thành viên. Tất cả các quyết định quan trọng đều được xây dựng và thông qua bởi các Bộ trưởng (ít nhất họp một lần trong 2 năm) hoặc các quan chức các nước (họp thường xuyên ở Geneva) chủ yếu trên cơ sở nguyên tắc đồng thuận (consensus). Đến ngày 16/12/2011, WTO có 155 thành viên chính thức, Việt Nam là thành viên thứ 150, khoảng 30 quan sát viên.

Cơ cấu tổ chức của WTO bao gồm 4 cơ quan chủ yếu sau:

1.      Cấp cao nhất: Hội nghị Bộ trưởng

Cơ quan quyền lực cao nhất của WTO là Hội nghị Bộ trưởng, được diễn ra ít nhất hai năm một lần. Hội nghị có sự tham gia của tất cả các thành viên WTO. Các thành viên này có thể là một nước hoặc một liên minh thuế quan (ví dụ như cộng động liên minh Châu Âu). Hội nghị Bộ trưởng có thể ra quyết định đối với bất kỳ vấn đề trong các thỏa ước thương mại đa phương của WTO…

  1. Cấp thứ hai: Đại Hội đồng

Công việc hàng ngày của WTO được đảm nhiệm bởi 3 cơ quan chức năng:

  • Đại Hội đồng.
  • Hội đồng Giải quyết Tranh chấp (DSB).
  • Hội đồng Rà soát Chính sách Thương mại (TPRB).

Tuy khác nhau về tên gọi, nhưng thực tế thành phần của 3 cơ quan đều giống nhau, đều bao gồm đại diện (thường là cấp đại sứ hoặc tương đương) của tất cả các nước thành viên. Điểm khác nhau giữa chúng là chúng được nhóm họp để thực hiện các chức năng khác nhau của WTO.

  • Đại Hội đồng:

Là cơ quan ra quyết định cao nhất của WTO tại Geneva, được nhóm họp thường xuyên. Đại Hội đồng bao gồm đại diện (thường là cấp đại sứ hoặc tương đương) của tất cả các nước thành viên và có thẩm quyền quyết định nhân danh hội nghị bộ trưởng (vốn chỉ nhóm họp hai năm một lần) đối với tất cả các công việc của WTO.

  • Hội đồng Giải quyết Tranh chấp (DSB):

Được nhóm họp để xem xét và phê chuẩn các phán quyết về giải quyết tranh chấp do Ban Hội thẩm hoặc Cơ quan Phúc thẩm đệ trình. Hội đồng bao gồm đại diện của tất cả các nước thành viên (cấp đại sứ hoặc tương đương).

DBS được phân ra làm Ban hội thẩm (panel) và Ủy ban kháng nghị (appellate). Các tranh chấp trước hết sẽ được đưa ra Ban hội thẩm để giải quyết. Nếu như các nước không hài lọng thì Ủy ban kháng nghị có trách nhiệm xem xét vấn đề.

  • Hội đồng rà soát chính sách thương mại:

 Được nhóm họp để thực hiện việc rà soát chính sách thương mại của các nước thành viên theo cơ chế rà soát chính sách thương mại. Đối với những thành viên có tiềm lực kinh tế lớn, việc rà soát diễn ra khoảng hai đến ba năm một lần. Đối với những thành viên khác, việc rà soát có thể được tiến hành cách quãng hơn.

3.      Cấp thứ ba: Các Hội đồng Thương mại

Các Hội đồng Thương mại hoạt động dưới quyền của Đại Hội đồng. Có ba Hội đồng Thương mại là: Hội đồng Thương mại Hàng hóa, Hội đồng Thương mại Dịch vụ và Hội đồng Các khía cạnh của Quyền Sở hữu Trí tuệ liên quan đến Thương mại. Một hội đồng đảm trách một lĩnh vực riêng. Cũng tương tự như Đại Hội đồng, các hội đồng bao gồm đại diện của tất cả các nước thành viên WTO. Bên cạnh ba hội đồng này còn có sáu ủy ban và cơ quan độc lập khác chịu trách nhiệm báo cáo lên Đại Hội đồng các vấn đề riêng rẽ như thương mại và phát triển, môi trường, các thỏa thuận thương mại khu vực, và các vấn đề quản lý khác. Đáng chú ý là trong số này có Nhóm Công tác về việc Gia nhập chịu trách nhiệm làm việc với các nước xin gia nhập WTO.

  • Hội đồng Thương mại Hàng hóa:  chịu trách nhiệm đối với các hoạt động thuộc phạm vi của Hiệp định chung về Thuế quan thương mại(GATT) , tức là các hoạt động liên quan đến thương mại quốc tế về hàng hóa.
  • Hội đồng Thương mại Dịch vụ:  chịu trách nhiệm đối với các hoạt động thuộc phạm vi của Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ (GATS), tức là các hoạt động liên quan đến thương mại quốc tế về dịch vụ.
  • Hội đồng Các khía cạnh liên quan đến Thương mại của Quyền Sở hữu Trí tuệ:  chịu trách nhiệm đối với các hoạt động thuộc phạm vi của  Hiệp định về Các khía cạnh liên quan đến Thương mạu của Quyền sở hữu Trí tuệ (TRIPS), cũng như việc phối hợp với các tổ chức quốc tế khác trong lĩnh vực quyến sở hữu trí tuệ.

4.      Cấp thứ tư: Các Ủy ban và Cơ quan

Dưới các hội đồng trên là các ủy ban và cơ quan phụ trách các lĩnh vực chuyên môn riêng biệt.

Dưới Hội đồng Thương mại Hàng hóa là 11 ủy ban, 1 nhóm công tác, và 1 ủy ban đặc thù.

Dưới Hội đồng Giải quyết Tranh chấp (cấp thứ 2) là Ban Hội thẩm và Cơ quan Phúc thẩm.

Dưới Hội đồng Thương mại Dịch vụ là 2 ủy ban, 2 nhóm công tác, và 2 ủy ban đặc thù.

Bên cạnh đó, tương đương với các hội động này, WTO còn có một số ủy ban, có phạm vi chức năng nhỏ hơn nhưng cũng trực tiếp báp cáo lên Đại Hội đồng. Cụ thể:

  • Ủy ban về Thương mại và Phát triển
  • Ủy ban Thương mại và Môi trường
  • Ủy ban Hiệp định Thương mại Khu vực
  • Ủy ban hạn chế bảo vệ cán cân thanh toán
  • Ủy ban về ngân sách
  • Ủy ban Tài chính và quản lý
  • Tiểu ban về các nước Chậm phát triển

Cùng với các ủy ban là các nhóm:

  • Nhóm công tác về Gia nhập
  • Nhóm công tác về Mối quan hệ Đầu tư và Thương mại
  • Nhóm công tác về Tác động qua lại giữa thương mại và chính sách cạnh tranh
  • Nhóm công tác về minh bạch hóa mua sắm của chính phủ.

Ngoài ra, do yêu cầu đàm phán của Vòng đàm phán Doha, WTO đã thành lập Ủy ban Đàm phán Thương mại trực thuộc Đại Hội đồng để thức đẩy và tạo điều kiện thuận lợi cho đàm phán. Ủy ban này bao gồm nhiều nhóm làm việc liên quan đến các lĩnh vực chuyên môn khác nhau.

Một cơ quan quan trọng của WTO là Ban thư kí đứng đầu là tổng thư kí, dưới đó là 4 phó tổng thư kí, phụ trách từng mảng cụ thể. Ban thư kí có khoảng 500 người, có trụ sở tại Geneva, với nhiệm vụ chính là:

Hỗ trợ về mặt kĩ thuật và quản lý cho các cơ quan chức năng của WTO các hội động , ủy ban, tiểu ban, nhóm đàm phán trong việc đàm phán và thực thi các hiệp định

Trợ giúp kĩ thuật cho các nước đang phát triển, đặc biệt là các nước chậm phát triển

Phân tích các chính sác thương mại và tình hình thương mại

Hỗ trợ trong việc giả quyết các tranh chấp thương mại liên quan đến việc diễn giả các quy định, luật lệ của WTO

Xem xét các vấn đề gia nhập của các nước và tư vấn cho các nước về vấn đề này.