Cơ sở lý luận của điều chỉnh kinh tế của nhà nước tư sản hiện đại

1. Quan điểm maxít về vai trò kinh tế của nhà nước trong chủ nghĩa tư bản

Trong tác phẩm “sự phát triển của chủ nghĩa xã hội từ không tưởng đến khoa học “ F.Ăngghen đã luận giải chức năng xã hội của nhà nước người viết :. . từ trước tới nay các xã hội vận động trong những sự đối lập gai cấp đã dẫn đến nhà nước, nghĩa là một tô chúc của giai cấp bóc lột để duy trì những điều kiện sản xuất bên ngoài của nó. ..nhà nước là đại biểu chính thức của toàn thể xã hội, là sự tổng hợp toàn của thể xã hội thành một nghiệp đoàn có thể trông thấy được, nhưng nó chỉ như thế chừng nào nó là nhà nước của bản thân các giai cấp đại biểu trong thời đại của mình, cho toàn thể một xã hội . Xã hội đẻ ra một chức năng trung nhất định mà thiếu chúng thì không thể được. ..nhà nước xuất hiện… lực lượng mới xuất hiện có tính độc lập mới này tác động ngược lại những điều kiện và quá trình sản xuất nhờ tính độc lập tương đối của mình “…Qua phân tích của Angghen, ta có thể rút ra tư tưởng quan trọng sau :

Nhà nước sinh ra nhằm thực hiện những chức năng xã hội chung, nhưng khi tồn tại là một lực lượng chính trị mới nó không chỉ có được nhờ những lợi ích đặc biệt, mà còn có tính độc lập tương đối trong quan hệ với các lực lượng xã hội , người đã giao trách nhiệm cho nó.
Nhờ có tính độc lập tương đối này, nhà nước có khả năng tác động trở lại quá trình sản xuất xã hội. Do lực lượng phát triển mạnh mẽ, quá trình tích tụ và tập trung tư bản đã dạt tới quy mô to lớn, tính xã hội hoá của sản xuất đạt tới trình đôộ cao, trong nền sản xuất diễn ra nhiều quá trình kinh tế xã hội vượt khỏi tầm tay của các nhà tư sản, làm cho nền kinh tế xã hội mất ổn định, lạm phát gia tăng, đồng thời thất nghiệp cũng tăng, buộc nhà nước phải can thiệp sâu vào sự vận của nền kinh tế, điều tiết quá trình kinh tế, ổn định trật tự xã hội

2..Quan điểm tư sản về vai trò kinh tế của nhà nước trong chủ nghĩa tư bản hiện đại

Khác với nhà lý luận macxít, những người căn nguyên sự tăng cường vai trò kinh tế là sự chín muồi các chức năng kinh tế vi mô của nhà nước tư bản ở các mối quan hệ kinh tế nội tại của quá trình tái sản xuất tư bản chủ nghĩa. J.M.Key tìmn nó ở “quy luật tâm lý xã hội cơ bản “ tức là ở các mối liên hẹ kinh tế xã hội nói nên bề mặt của quá trình sản xuất trực tiếp và ở thị trường, trong các hành vi hoạt động của các chủ thể kinh tế do quy luật tâm lý chi phối,. trong tác phẩm : lý thuyết tổng quát về việc làm, lợi tứcvà tiền tệ “. J.Key cho rằng : chủ nghĩa tư bản phát triển đến một giai đoạn nhất định thì cơ chế tự điều chỉnh của thi trường dập tắt khủng hoảng kinh tế và thất nghiệp, Tai hoạ do khủng hoảng kinh tế và thất nghiệp đổ lên đầu ngưòi lao động đã thúc đẩy họ nổi dậy lật đổ chế độ tư bản

Nguyên nhân đầu tiên của tai hoạ này là sự tăng trưởng của nền làm cho thu nhập tăng nên và cùng với nó là tăng tiêu dùng, nhưng mức tiêu dùng tăng lên khong cùng mức tăng thu nhập. Nguyên nhân thứ hai dẵn đến tình trạng tỏng cầu không đủ là tỷ suất lợi nhuận thấp hơn tỷ suất lợi túc làm cho các nhà tư bản thích duy trì tư bản của mình dưới hình thức tiền tệ.Ông còn cho rằng :Sự vận động của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa có nhạy cảm rất cao đôí với mức lợi tức . Nền kinh tế sẽ gánh chịu hậu quả ngay nếu lợi tức tăng cao, số dư tiết kiệm lớn, đầu tư giảm và thất nghiệp tăng lên, điều đó gây ra nguy cơ bùng nổ xã hội . Muốn cho xã hội ổn định, nhà nước phải can thiệp vào nền kinh tế làm cho nó vận nhịp nhàng và tăng trưỏng theo chiều hướng lành mạnh. Sự can thiệp này phải tác động vào các nhân tố kích thích tổng cầu đầy đủ.

Tán thành với quan điểm của J.Keynes về việc nhà nước phải can thiệp sâu vào quá trìnhvận động của nền kinh tế song M.Friedman cho rằng :sự vận động của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa có mối quan hệ tương hỗ với sự vận động của khối lượng tiền trong lưu thông. Sở dĩ nền kinh tế lâm vào trạng thái trì trệ hoặc thường xuyên xảy ra các cuộc khủng hoảng và các cú sốc kinh tế là do nhà nước đưa vào lưu thông một khôí lượng tiền quá lớn hoặc qúa nhỏ. Muốn khắc phục những sai lệnh này cần phải vạch rõ mối quan hệ giữa sự cáu thành nhu cầu tièn tệ cần thiết cho lưu thông. M.Friedman nhận xét :nếu trong thực tiễn, nhà nước đưa vào lưu thông một khối lượng tiền tệ lớn hơn khối lượng cần thiết sẽ làm cho thu nhập danh nghĩa tăng cao hơn thu nhập thực tế, do đó sẽ kich lãi suất thị trường tăng cao, làm biến dạng tỷ lệ lãi suất. Từ đó dẫn đến đồng tiền mất giá, tăng tốc độ lạm phát và giá cả. Hệ quả nàykhông chỉ làm xấu đi nhanh điều kiện tái sản xuất xã hội , mà còn lảm mât ổn định xã hội . Mặt khác, ông đưa ra nhận xét :bốn yếu tô tác động trực tiếp đến sự thay đổi của khoối lượng tiền tệ trong lưu thông và có ảnh hưởng trực tiếp sự vận động của nền kinh tế, là mức giá cả hàng hóa, dịch vụ, mức thu nhập thực tế và sản lượng trong nền kinh tế, nó nạn động cùng chiều với khối lượng tiền tệ trong lưu thông và có ý nghĩa quyết định với sự vận động của nền kinh tế. Và hai yếu tố lãi suất thực tế và chỉ số tăng của giá cả, nó vận động ngược chiều. Trái với J.Keynes, người cho rằng nhu cầu tiền tệ có nhạy cảm cao đối với tỷ lệ lãi suất, còn M.Friedman quan niệm nó nhạy cảm cao với nhu càu về hàng hoá và dịch vụ. Nhưng sau M.Friedma, thế giới tư bản thật sự lâm vào khủng hoảng điều chỉnh kinh tế do nền kinh tế dã lâm vào suy thái sâu sắc. Lúc này giai cấp tư sản đã phản ứng gay gắt trước sự bất lực của nhà nước trong việc chèo lái kinh tế và sự phát triển hợp logich của các quan điểm toàn diện thực dụng trong lý luận điều chỉnh kinh tế trên, nhận thấy vấn đề cấp bách này Willam Bolepat đã đựơc đưa ra quan điểm:lý thuyết kỳ vọng trong mô hình kinh tế macrô, ông dã phát triển quan điểm này tư Thomas Sargent và Neil Wallance.Các ông cho rằng, các hoạch định của và thực hịên trong nhiều thời kỳ trước đây đều dựa hoàn toàn vào một hướng lý thuyết như;trọng cầu, trọng tiền, trọng cung nên rất cực đoan và không phù hợp với sự vận động thực tế của nền kinh tế, do đó bị thất bại. Lý do của sự thất bại là ở chỗ :mỗi hướng lý thuyết chỉ tập trung đưa ra các giải pháp nhằm vào một mục tiêu. Ví dụ mô hình trọng cầu chỉ nhằm giải quyết những nhiệm vụ ngắn hạn (tình thế ).còn mô hình trọng cung lấy những mục tiêu dài hạn để xác định nhiện vụ cho điều chỉnh kinh tế. Trong thực tế, để nèn kinh tế phát triển ổn định đòi hỏi nhà nước phải có đối sách toàn diện.

Hơn nữa, các chủ thể hoạt động trong nền kinh tế thị trường luôn luôn chịu nhiều biến động và rủi ro, họ cần được cung cấp các thông tin kịp thời và chính xác.Trứơc hết các thông tin đầy đủ và chính xác và sự thay đổi của các chính sách của nhà nước đưa ra để điều chỉnh kinh tế. Thứ nữa là những biến động của thị trường và nhà nước ở tầm vĩ mô có thể biết và dự đoán được cũng cần phải thông báo kịp thời cho các chủ thể kinh tế. Vì, đối với các nhà kinh doanh, điều đó sẽ giúp họ đưa ra các quyết định kịp thời để chỉ đạo sản xuất. Còn người tiêu dùng, thông tin đó cũng họ thu xếp việc chi tiêu, mua sắm hợp lý, đặc biệt giúp họ lường trước được những nguy cơ mất việc làm để có những ứng phó kịp thời, Nhà nước, ngoài việc thu nhập thông tin cho các chủ kinh tế biết về hoạt đông kinh tế của mình, cũng càn phải nắm được ý kiến của cấc nha kinh doanh và nguyện vọng kinh tế của nhân dân để ra các quyết định kịp thơi, Đó là các quan hệ kinh tế hài hoà, hợp lý, bảo đảm cho nền kinh tế vận động phát triển và ổn định.

Đặc điểm quan trọng nhất trong quá trình tiến triển của tư tửơng kinh tế tư sản về điều chỉnh kinh tế băng nhà nước hiện nay là sự phục hồ và tôn trọng các nguyên tắc tự điều tiết của thi trường, Đó là kết quả không chỉ do quá trình tư duy logích mà còn do kinh nghiệp thực tiễn đau đớn vì mở rộng thái quá sự can thiệp của nhà nước vao quá trình vận động của nền kinh tế, Vấn đề ở đây không phải là việc nhà nước can thiệp vào nền kinh tế nhiều hay ít, tăng cường hay nới lỏng mà là nhà nước can thiệp bằng các biện pháp trực tiếp thì càng làm sấu đi các điều kiện của tái sản xuất xã hội mà khong mang lại hiệu quả tích cực, Chính vì vậy, các lý thuyết hiện đại vè điều chỉnh kinh tế ngày nay đã tạp trung hẳn vào hướng xác định kịp thời các mô hình điều chỉnh kinh tế thícnh hợp và các chính sách kinh tế có hiệu quả khác.