Cơ sở thực tiễn của điều chỉnh kinh tế của nhà nước tư sản hiện đại

1.Những chỉ tiêu về lượng thể hiện vai trò ngày càng tăng của nhà nước đối với quá trình tái sản xuất tư bản chủ nghĩa

Qua sự biến đổi về sự phát triển của kinh tế và chinh trị ta đã thấy rõ vai trò điều tiết của nhà nước. Ngay sau chiến tranh thế giới thứ hai ở cac tư bản phát triển chủ chốt, cac xí nghiệp nhà nước do chinh phủ quốc hữu hoá và trực tiếp đầu tư xây dựng, tại Pháp số cong nhân viên chức trong khu vực quốc doanh chiếm 11% tổng số cong nhân viên chức nhà nước, số doanh nghiệp quốc doanh chiếm 10% trong tổng số doanh nghiệp công thuơng toàn quốc. Nhà nước chuyển một phần lớn thu nhập tài chính thành tư bản tài chính, và nó trở thành một bộ phận quan trọng trong cấu thành tư bản nhà nước, theo thống kê của “quỹ tiền tệ quốc tế “ đến năm 1989 số thu nhập tài chính do chính phủ trung ương của nước tư bản phát triển nắm giữ chiếm tỉ trọng 27% tổng số giá trị sản xuất cac nước này, Mỹ là 20, 5%.Ngoài ra thông qua ngân hàng trung ưong nhà nước tư bản phát hành tiền và kiểm soát trong lưu thông tiền tệ. Nhà nước sử dụng các công cụ tài chính tiền tệ để can thiệp và điều chỉnh kinh tế. GNP của cac nứoc tư bản phát triển ngày càng tập trung trong tay nhà nước như một cong cụ mạnh mẽ để điều chỉnh kinh tế (tăng từ 1/3 lên 1/2 GNP ).Nhà kinh tế học người Anh A.Carncross nói :”trứơc những năm 70, quy mô hoạt động của chính phủ Anh rất hạn chế, có thể thấy rõ điều đó qua ngân sách năm 1911.LeoydGeorge tăng thuế từ 1 siling lên siling 2 pêxô…chỉ tiêu công cộng mỗi năm 200 triệu bảng Anh, chiếm 10%GNP…

2.Những chỉ tiêu chất lượng phản ánh điều chỉnh kinh tế của nhà nước ngày càng trỏ thành nhân tố quyết định đối với quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa

Nhà nước tu sản đã tích cục can thiệp vào đời sông kinh tế, xã hội, vào thời kỳ khủng hoảng kinh tế, nhà nước ra tang nhau củaầu xã hội, làm dịu mâu thuẫn giữa sản và tiêu dùng, sau đó nhà nước tu sản đã can thiệp toàn diện vào đơif sống kinh tế xã hội, mọi nghành kinh tế, mọi lĩnh vực và mọi khâu của taí sản xuất xã hội, bao trùm cả hoạt động kinh tế trong nước và quan hệ kinh tế quốc te. Nhà nước đã đặt ra một thể chế can thiệp vào kinh tế như thể chế tài chính tiền tệ, kết hợp sắc lệnh hành chính và đạo luật kinh doanh. Nhà nước điều tiết kinh tế theo chương trình, ké hoạch trung hạn và dai hạn kết hợp với điều tiết ngắn hạn, đòng thời tang cuơng phối hợp kinh tế quốc tế
Do có sự hoà bình lâu, các nước tư bản phát triển đã chuyển các giải pháp hành chính, quản chê sang dùng giải pháp kinh tế và kết hợp kinh tế với giải pháp hành chính, đặc biệt với khu vực kinh tế tư nhân, nhà nước chủ yếu dùng các công cụ và đong bẩy kinh tế hướng đẫn kinh doanh theo định hướng của nhà nước. Do hình thức điều tiết kinh tế nhà nước đã đổi mới nên nhà nước điều tiết kinh tế có hiệu quả rõ rệt, tăng sức sống kinh tế cho các xí nghiệp tư nhân, vừa đảm bảo cho kế hoạch kinh tế được thực hiện cách thuân lợi.

3. Những nguyên nhân kinh tế, chính trị, xã hội đẫn đến tăng cường vai trò kinh tế c nhà nước tư sản

Sự suy yếu về kinh tế của các nước tư bản sau chiến tranh thé giới thứ hai. Thoát khỏi nền kinh tế của đất đòi hỏi sự cố gắng vượt bậc của toàn xã hôị, sự tập trung cao độ các tiềm năng của đất nước và sự thống nhất trên quy mô xã hội. Ngoài nhà nước, không còn một tổ chức tư bản nào thực hiện được, cho dù đó là một tập toàn tư bản khổng lô

Phong trào độc lập đân tộc trên thế giới nâng cao, hệ thống thực đân cũ tan rã. Các cuộc cách mạng xã hội đã nổ ra, các đân tộc đã có xu hướng bước lên con đường Xă hội chủ nghĩa làm cho lực lượng thế giới xă hội chủ nghĩa cũng lớn mạnh, lúc này cán cân sức mạnh đã gần như ngang bằng, một thác thức có tính “sống còn “ “ai thắng ai “ đòi hỏi tất cả nước tư bản chủ nghĩa phải liên kết nhằm chống lại các lực lượng phá vỡ hệ thống tư bản chủ nghĩa, đòng thời chống lại “khủng bô “ ngày càng phát triển và đang đe doạ sự hoà bình và an toàn, ổn định chính trị cho các nước tư bản. Các nước tư bản phải có ssự liện minh quốc tế toàn diện cả về kinh tế, chính trị, quân sự giữa các quốc gia, nhà nước tư bản phải chủ động cải cách lại mối quan hệ kinh tế truyền thống đồng thời thúc đấỵ sự hợp tác với các khu vực để chống khủng bô

Do sự phát triển nhanh chóng của sức sản xuất xã hôị. Cuộc cách mạng khoa học công nghệ lần thứ ba và bước nhảy vọt mới cuả lực lượng sản xuất khiến trình đô xã hội hoá sản xuất tăng lên mạnh mẽ làm cho độc quyền tư nhân không thẻ thích ứng nổi, đồng thời do sự xuất hiệncủa hàng loạt nghành sản xuất mới, điện tử năng lượng hạt nhân hàng không vũ trụ. .phát triển những nghành này đòi hỏi có nguồn vốn khổng lô, cơ sở hạ tầng hiện đại, có đội ngũ công nhân lành nghề…Như vậy là trong cơ chế thi trường, hoàn cảnh của sự cạnh tranh lả quyết liệt, để có được những điều kiện thuận lợi đó cho quá trình sản xuát, tái sản xuát tư bản các nàh tư bản phải đựa vào nhà nước, ủng hộ nhà nước như người đại diện chung cho lơik ích của mình và chấp nhận và điều phối kinh tế của nhà nước như một yếu tố cần thiết cho sự tồn tại, phát triển của họ. Đặc biệt, đầu tư vào nghiên cứu khoa học, phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo đòi hỏi một khoản đầu tư vô cùng lớn. Lợi ích mà cá hoạt động này mang lại, xét trên góc độ kinh doanh tư nhân lại rất nhỏ, do đó tư bản tư nhân chuyển sang vai nhà nứoc với tư cách đại biểu cho xã hội gách trách nghiệp xây đựng kết cấu hạ tầng, phát triển khoa học, giáo dục. .

Lợi nhuận cao và sự điều chỉnh kết cấu của các tập đoàn tư nhân.Để thu được lợi nhuận cao, các tập đoàn độc quyền tư nhân ra sức áp dụng kỹ thuật mới, điều chỉnh kết cấu nội bô các xí nghiệp và tăng cứờng quyển lý kinh doanh, tăng cương tính tô chức và tính kế hoạch sản xuất của xí nghiệp. Tình hình đó đòi hỏi phải có định hướng ở tầm vĩ mô, tức là phải hạn chế tự phát vi mô bằn hoạt động điều chỉnh kinh tế của nhà nước đẻ đảm bảo cho sự phát triển có tính cân đối cả về chất và lượng của nền kinh tế

Do lực lưọng sản xuát phát triển chưa từng thấy, năng suất lao đọng tăng lên rất cao làm nảy sinh mâu thuẫn giữa sản xuất được mở rộng một cách tuyệt đôí với thị trường bij thu hẹp tương đối. Nhà nước phải can thiệp vào các khâu của quá trình tái sản xuất xã hội nhằm bảo đảm sự vận động binhg thường của nỏ

Sự phân công lao động và mở rộng quan hệ kinh tế làm cho môí quan hệ giữa các nước xoắn xuýt vào nhau, phụ thuộc, đấu tranh lẫn nhau. Để tăng cường vị trí kinh tế, chiếm lĩnh thị trưòng rộng lớn hơn, đồng thời tăng cường phối hợp và hợp tác, các nhà nước tư bản phải đứng ra áp dụng các phương pháp phối hợp quốc tế

Đại khủng bố toàn cầu. Trước sự phát triển của khoa học kỹ thuật, thì sự phát triển của kinh tế là rất mạnh mẽ, ngày càng làm cho những mâu thuẫn vốn có của chủ nghĩa tư bản trở nên gay gắt, đồng tthời sự xuất hịên củâ chiến tranh hiện đại, diễn biến hoà bình thế giới, sự mâu thuẫn sắc tộc lại càng mạnh mẽ, đã làm xuất hiện các bọn khủng bố. Sự khổng bố toàn cầu đó đã gây lên sự bấtổn định xã hội, cũng như sự bất an toàn sản.Nhà nước các tư sản phải phát triển kinh tế kết hợp với quốc phòng, an ninh chính trị quốc gia, có nghĩa là sự phát triển kinh tế phải phục vụ cho quốc phòng an ninh.