Củng cố và hoàn thiện hệ thống mục tiêu chính sách tiền tệ

  • Mục tiêu cuối cùng

Trước mắt trong điều kiện hiện nay của Việt Nam đang trong quá trình phát triển, NHNN thực hiện CSTT với mục tiêu là ổn định giá trị sức mua  của đồng nội  tệ, kiểm  soát lạm phát, bên cạnh đó, trong bối cảnh  lạm  phát  duy  trì  ổn định và thấp, NHNN có thể thực hiện các mục tiêu bảo đảm an toàn hệ thống, ổn định tỷ giá và tạo môi trường thuận lợi cho tăng trưởng kinh tế…,  tuy  nhiên trong từng  giai  đoạn NHNN  cần xác  định rõ mục tiêu ưu tiên hàng đầu để điều hành CSTT hiệu quả và phát tín hiệu rõ ràng  cho các TCTD nắm được định hướng điều  hành  trong  từng  thời  kỳ.  Chọn mục tiêu cuối cùng là lạm phát (trên cơ sở quan tâm đến tăng trưởng và ổn định hệ thống ngân hàng) cũng phù hợp với lộ trình mà  NHNN  hướng  đến là điều hành theo  giá mà thực chất là khung khổ LPMT linh hoạt. Khi thị trường tiền tệ và thị trường vốn trong nước phát triển ở trình độ cao hơn, để đảm  bảo  hiệu  quả  điều hành  CSTT,  mục  tiêu  điều hành CSTT nên được xác định rõ là kiểm soát lạm phát.

Chỉ tiêu lạm phát lựa chọn nên là  chỉ số giá tiêu dùng (CPI) làm thước  đo mục  tiêu lạm phát (CPI đo lường giá hàng hóa và dịch vụ  được  mua  bởi  người  tiêu dùng  nên nó phản ánh mức độ ảnh hưởng đến tiêu dùng của người dân khi giá thay đổi) và thường thiết lập mức mục tiêu khoảng  2,0%96  công bố  chứ  không  phải  chỉ  tiêu lạm phát cơ bản. Mặc dù có  nhiều ý kiến cho  rằng  lạm phát  cơ bản mới là chỉ số thể hiện kết quả điều hành thực chất của NHTW nhưng thực tế là trong những năm qua, nhiều  nước đã thôi sử dụng lạm phát cơ bản, quay lại với  lạm phát tổng thể  (CPI)  vì  một  số  bất cập sau: (i) Công chúng  kém  hiểu  biết  về  lạm  phát  cơ  bản hơn lạm phát  tổng thể dẫn đến NHTW khó  giải  trình  kết  quả  điều hành thông qua lạm phát  cơ bản; (ii) Lạm  phát tổng thể mới là chỉ tiêu gắn với đời sống của người dân,  do  đó, công chúng có quyền đòi hỏi NHTW phải ổn định giá cả biểu hiện  bằng lạm phát  tổng thể; (iii) Sau  khủng hoảng tài chính toàn cầu, giá cả biến động  mạnh,  lạm  phát tổng  thể  ở  nhiều nước diễn biến tách biệt với lạm phát cơ bản khiến việc chỉ kiểm soát lạm phát  cơ bản giảm ý nghĩa.

Ngoài ra, để xác định mức mục  tiêu lạm  phát,  NHTW  cần  cân  nhắc  trên cơ sở môi trường thể chế của quốc gia và thông qua các tham vấn định kỳ giữa Chính phủ và NHTW. Việc xác định chính xác giá trị  của  mục  tiêu lạm  phát,  là 4  hoặc  5%, không quan trọng bằng việc truyền đạt rõ  ràng ý nghĩa  của nó.  Mục  tiêu lạm  phát  phải  mang tính tích cực và đủ lớn (cho biến động lạm phát) để  đảm  bảo  thấp  hơn  lãi suất danh  nghĩa và tạo điều kiện điều chỉnh giá tƣơng đối. Mặt khác, mục  tiêu lạm phát  phải  đủ thấp để tránh chi phí quá  mức do sự không chắc chắn,  tác động tiêu cực đến tiền lương  và giá cả, và cho phép các chủ thể trong nềm kinh tế có thể  không lo  ngại về  lạm phát  trong cuộc sống hàng ngày. Vì  vậy,  NHNN  nên  xem  xét  thận  trọng  để  xác  định biên độ của mục tiêu lạm phát đạt đƣợc trong trung hạn trên cơ sở một số yếu tố  nhƣ độ lớn và thời gian tác động  của  những  cú sốc  dẫn  đến lạm  phát,  cơ chế  truyền tải  CSTT và độ nhạy cảm của lạm phát đối với sự biến động tỷ giá hối  đoái  danh  nghĩa.  Thông thường, ở các nước có lạm phát ổn định, biên độ có thể hẹp hơn, thường là 1-2%/năm,  để đảm bảo cho việc neo kỳ vọng lạm phát đạt  được  mức  mục tiêu trong giai đoạn đó mà NHTW không tốn nhiều chi phí.

  • Mục tiêu trung gian

Mục tiêu trung gian đóng vai trò là neo  danh  nghĩa  có  tác  động  kiểm  soát  kỳ vọng của thị  trường.  Trong  giai  đoạn 2011-2015, bên cạnh mục  tiêu tiền tệ là M2 và  tín dụng, NHNN đã thành công  khi  chọn  mục  tiêu  trung  gian  là tỷ giá bằng việc  cam kết mức độ biến động  hàng  năm  vì  trong điều kiện nền kinh tế  vừa  trải  qua  giai  đoạn bất ổn vĩ mô, lạm phát cao  cần có  một  neo  danh  nghĩa có  hiệu lực  đủ mạnh và có liên hệ trực tiếp đến thị trường. Tuy nhiên, đến nay kinh tế vĩ mô  đã ổn định, tỷ giá điều hành linh hoạt, NHNN cần cân nhắc đến việc bổ sung mục tiêu lãi suất thị  trường bên cạnh các mục tiêu trung gian khác.

Trước mắt, trong giai đoạn hiện nay, NHNN  nên  kết  hợp  giữa  mục  tiêu  trung gian là khối lượng tiền tệ (M2 và tín  dụng) và  mục  tiêu bổ sung là lãi suất, đồng thời  theo dõi sát diễn biến lãi suất và lạm  phát  để kiểm tra chéo  nhằm  đảm bảo  đạt được  mục tiêu tiền tệ phù hợp  với  diễn biến lạm  phát  trong từng  thời  kỳ.  Trong tương lai,  khi thị trường phát triển tốt và công chúng quen dần với cách thức điều hành lãi suất, NHNN nên xem xét chuyển hẳn sang sử dụng mục tiêu trung gian là lãi suất trung, dài hạn (cho vay, huy động của các NHTM) làm mục  tiêu  chính  để  đảm  bảo  tín  hiệu truyền dẫn lãi suất đến lãi suất được phát huy tối đa hiệu quả.

Tuy nhiên, NHNN cũng cần thường xuyên theo dõi, xem xét chỉ tiêu khối lượng tiền tệ như là biến chỉ báo thông tin để dự báo về  lạm  phát,  thậm  chí  trong những trường hợp cần thiết (như áp lực lạm phát  tăng cao  …)  vẫn  có thể  linh hoạt kết hợp  giữa mục tiêu lãi suất và khối lượng nhằm đạt được tối ưu các  mục  tiêu trong điều hành CSTT.

  • Mục tiêu hoạt động

Hiện nay, nhằm đạt được mục tiêu trung gian, trong điều hành hằng ngày, NHNN điều tiết lãi suất LNH và  VKD  của  hệ  thống  TCTD.  Trong đó, lãi  suất  LNH đã đóng vai trò phát  tín hiệu lớn hơn so với  nhiều năm trước đây, được thị trường theo dõi sát  sao và là kênh phản ánh thông tin thị  trường đối  với  NHNN.  Tuy  nhiên,  trong nhiều  giai đoạn lãi suất LNH vẫn biến  động  quá  mạnh  và  đảo  chiều  nhanh  nên  hạn  chế  về khả năng làm chỉ báo cho CSTT (mức độ  nới  lỏng  hay  thắt  chặt  tiền tệ). Do vậy,  để đảm bảo điều tiết thị trường hằng  ngày hiệu quả hướng đến điều hành theo giá, trước mắt NHNN nên chọn mục tiêu hoạt động là VKD và lãi suất LNH để bổ trợ cho nhau.

Về dài hạn, khi chuyển hẳn sang thực hiện khung  khổ  CSTT điều tiết  lãi  suất  để nâng cao hiệu quả, tính minh bạch  trong điều hành  CSTT,  đáp ứng  yêu cầu hội nhập.  Theo đó, mục tiêu hoạt  động của CSTT cần chuyển từ mục tiêu điều tiết VKD sang điều tiết giá cả (lãi suất), tạo điều kiện thực hiện cơ chế truyền tải tác động CSTT đến  mục tiêu ổn định giá cả. Bên cạnh đó, trong truyền thông cũng như thực tiễn điều hành NHNN cần đặt mục tiêu rõ ràng về ổn định lãi suất LNH vì đây là  mấu  chốt  để  thị trường tiền tệ hoạt động hiệu quả.