Đặc điểm của công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Bến Tre

Cũng như nhiều địa phương trong vùng, Bến Tre bắt tay xây dựng lại quê hương từ sau ngày thống nhất đất nước, thực hiện CNH, HĐH theo chủ trương của Đảng. Ngoài những điểm chung như CNH, HĐH ở các tỉnh trong vùng, do vị trí địa lý, điều kiện kinh tế-xã hội có nhiều đặc thù, điều đó đã làm cho nội dung, hình thức, quy mô, tốc độ CNH, HĐH ở Bến Tre có nhiều điểm khác biệt. Sự khác biệt này đã nói lên đặc điểm CNH, HĐH ở Bến Tre.

Trên thực tế, CNH, HĐH ở Bến Tre tiến hành trong điều kiện nền kinh tế chậm phát triển, cơ sở hạ tầng yếu kém, sản xuất nông nghiệp lạc hậu, công nghiệp chưa phát triển, đầu tư nước ngoài còn hạn chế… Vì vậy, CNH, HĐH ở Bến Tre mà trọng tâm là CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là yêu cầu cấp bách để giải quyết hợp lý mối quan hệ giữa nông nghiệp và công nghiep trong cơ cấu kinh tế nông – công nghiệp – dịch vụ đang phát triển theo hướng CNH, HĐH. Từ thực tế đó, có thể thấy CNH, HĐH ở Bến Tre có những đặc điểm sau:

Thứ nhất, CNH, HĐH ở Bến Tre tập trung chủ yếu vào CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn

Trước yêu cầu phải rút ngắn thời gian tiến hành CNH, HĐH, phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại, Đại hội IX của Đảng chủ trương: “Tăng cường sự chỉ đạo và huy động các nguồn lực cần thiết để đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn” [19, tr.86].

Trên cơ sở vận dụng quan điểm, mục tiêu, nội dung Nghị quyết của Đảng, Tỉnh ủy Bến Tre đã đề ra Chương trình hành động nhằm xác định nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu nhằm đẩy nhanh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Bến Tre thời kỳ 2001-2010. Trong đó chỉ rõ nhiệm vụ CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Bến Tre là:

Xây dựng và phát triển một nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa, hiệu quả, bền vững có sức cạnh tranh trên cơ sở ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến vào sản xuất; xây dựng nông thôn giàu đẹp, dân chủ, công bằng, văn minh, có cơ cấu kinh tế hợp lý, lực lượng sản xuất năng động, quan hệ sản xuất phù hợp, kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội phát triển và an ninh nông thôn được bảo đảm [53, tr.2].

Tỉnh Bến Tre là vùng đất hẹp, người đông, sản xuất nông nghiệp là chủ yếu, diện tích đất nông nghiệp chiếm 70%, do đó việc khai thác tiềm năng đất đai và lao động nông thôn là vấn đề có tính chiến lược trong quá trình phát triển. CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là con đường ngắn nhất để “đưa Bến Tre đi lên từ kinh tế nông nghiệp toàn diện thành một trong những tỉnh sản xuất hàng hóa có tỷ trọng cao trong khu vực đồng bằng sông Cửu Long” [22, tr.45].

Thứ hai, so với các tỉnh trong khu vực và cả nước, CNH, HĐH ở Bến Tre diễn ra với tốc độ chậm, quy mô nhỏ bé, công nghệ, trang thiết bị còn lạc hậu

Năm 1996, cùng với cả nước, theo chủ trương của Đảng, Bến Tre thực hiện CNH, HĐH trong điều kiện nền kinh tế còn nhiều khó khăn. Cùng với chủ trương coi trọng phát triển nông nghiệp toàn diện, lãnh đạo tỉnh luôn xác định công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp là lĩnh vực phải được tập trung đầu tư để Bến Tre vươn lên sánh vai với các tỉnh bạn trong khu vực. Sau hơn 7 năm thực hiện Nghị quyết 03 của Tỉnh ủy Bến Tre “Về phát triển công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn tỉnh 1996-2000-2010”, đến nay, công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp ở Bến Tre có bước phát triển đáng kể, góp phần quan trọng đưa nền kinh tế của tỉnh phát trien, tạo động lực thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH. Từ chỗ chưa có gì, đến nay (2004) toàn tỉnh có 14 doanh nghiệp Nhà nước, 4 công ty đầu tư nước ngoài, 39 hợp tác xã, 94 doanh nghiệp tư nhân và 7182 hộ sản xuất cá thể, giải quyết việc làm cho trên 31.000 lao động [13]. Năng lực chế biến thủy, hải sản hiện tăng gấp 3 lần so với năm 1996 với một hệ thống các nhà máy chế biến thủy sản trang thiết bị khá hiện đại. Công nghiệp ở Bến Tre phát triển đã tác động tích cực đến CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn, nhiều làng nghề được sắp xếp, củng cố và không ngừng phát triển; đã cơ giới hóa 90% khâu làm đất, 80% khâu tưới tiêu trong sản xuất nông nghiệp. Việc sử dụng máy móc thay thế lao động chân tay trong kinh tế vườn khá phổ biến. Đến năm 2000, 160/160 xã, phường trong tỉnh đều có lưới điện quốc gia về đến trung tâm xã, nâng số hộ sử dụng điện lên 81% vào cuối năm 2004 [54, tr.4].

Tuy nhiên, so với mục tiêu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại, thì CNH, HĐH ở Bến tre cần phải đẩy nhanh với tốc độ và quy mô rộng lớn hơn. Hiện nay, tỷ trọng công nghiệp trong GDP toàn tỉnh còn nhỏ và chuyển biến chậm, chưa đủ sức đóng vai trò động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển và chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế. Năm 1996, tỷ trọng công nghiệp chiếm 7,66% trong GDP; năm 2000 là 12,09% và năm 2004 là 15,65 % [13]. Ngoài ra, do kết cấu hạ tầng phục vụ phát triển công nghiệp đầu tư chưa đồng bộ, nguồn nhân lực yếu và thiếu… chưa đáp ứng yêu cầu các nhà đầu tư trong và ngoài nước, do đó, nhiều dự án khu, cụm công nghiệp đã được xác định nhưng chỉ dừng lại ở quy hoạch.

Thực trạng trên phần nào cho thấy CNH, HĐH ở Bến Tre hiện còn nhỏ bé và tốc độ khá chậm, vì vậy đang rất cần sự tác động tích cực của nhiều nhân tố nhằm tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy quá trình này diễn ra nhanh hơn. Một trong những nhân tố quyết định đó là Bến Tre cần gấp rút chuẩn bị NLCN, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao có khả năng làm cuộc “bứt phá” đưa Bến Tre phát triển nhanh và bền vững hơn, tiến tới thực hiện thắng lợi mục tiêu CNH, HĐH ở tỉnh.

Thứ ba, CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn trên cơ sở gắn bó chặt chẽ giữa nông nghiệp với công nghiệp, phát triển mạnh công nghiệp chế biến

Xây dựng và phát triển một nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa hiệu quả, bền vững, có sức cạnh tranh là một nội dung và cũng là nhiệm vụ quan trọng của CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Bến Tre. Nông nghiệp có một vị trí hết sức quan trọng trong nền kinh tế, hiện chiếm trên 60% trong tổng sản phẩm toàn tỉnh. Thế nhưng, tự bản thân nông nghiệp cũng không thể phát triển nhanh được nếu thiếu sự tác động tích cực của công nghiệp. Địa vị của nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế tùy thuộc vào trình độ phát triển và tốc độ CNH, HĐH. Với tư cách là một bộ phận hợp thành trong cơ cấu kinh tế thống nhất, sự phát triển của nông nghiệp có mối quan hệ tương hỗ với sự phát triển của công nghiệp và dịch vụ. Trong mối quan hệ đó, công nghiệp hỗ trợ đắc lực và phục vụ cho nông nghiệp phát triển theo hướng CNH, HĐH. Đảng ta đã chỉ rõ: “Phát triển công nghiệp, dịch vụ phải gắn bó chặt chẽ, hỗ trợ đắc lực và phục vụ có hiệu quả cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn” [20, tr.94].

Trong những năm gần đây, Bến Tre đã chọn và đầu tư đúng hướng cho lĩnh vực công nghiệp chế biến, nâng cao năng lực chế biến hàng nông sản, đưa công nghiệp chế biến dừa và thủy sản lên trình độ tiên tiến. Việc phát triển công nghiệp chế biến và các hoạt động dịch vụ trên địa bàn nông thôn đã tạo điều kiện cho trồng trọt, đánh bắt và nuôi trồng thuỷ sản đạt năng suất chất lượng cao và phát triển mạnh, tăng nhanh sản phẩm và thu nhập cho nền kinh tế. Trạng thái khép kín, trì trệ, lạc hậu vốn có của nền nông nghiệp nhỏ từng bước bị phá vỡ. Hơn nữa, đẩy mạnh phát triển công nghiệp chế biến, ngoài việc tạo ra giá trị gia tăng cho nông sản hàng hóa, còn tạo thêm nhiều việc làm tại chỗ và tăng thu nhập cho dân cư nông thôn. Song song với quá trình đó, các hoạt động dịch vụ ở nông thôn, bao gồm cả các hoạt động dịch vụ cho sản xuất và dịch vụ đời sống cũng phát triển, tạo điều kiện đáp ứng tốt yêu cầu phát triển kinh tế hàng hóa, đồng thời là điều kiện để từng bước giảm dần tỷ trọng sản xuất nông nghiệp, tăng dần tỷ trọng sản xuất công nghiệp và dịch vụ ở Bến Tre.

Như vậy, sự gắn bó chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau giữa nông nghiệp với công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế biến trong quá trình phát triển là điều kiện bảo đảm tính ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế nói chung, cũng như kinh tế nông nghiệp nói riêng, đặc biệt là phát triển mạnh một nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa như ở Bến Tre hiện nay.

Thứ tư, phát huy truyền thống cách mạng của quê hương, người dân Bến Tre tiến hành CNH, HĐH trong khí thế của phong trào “Đồng khởi mới”

Tháng 1 năm 1960, phong trào Đồng khởi của quân và dân Bến tre nổ ra và nhanh chóng trở thành phong trào đấu tranh cách mạng lan rộng khắp các tỉnh Nam Bộ. “Đồng khởi” đã trở thành dấu ấn lịch sử, tạo mốc quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc, được nhân dân cả nước khâm phục. Chiến tranh đã đi qua, phát huy phong trào Đồng khởi “huyền thoại” với ý nghĩa và tinh thần mới, cuối năm 1999, Tỉnh ủy Bến Tre đã ra Nghị quyết 08 phát động phong trào “Đồng khởi mới” đẩy mạnh công cuộc CNH, HĐH, thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.

Như luồng gió mới, phong trào “Đồng khởi mới” đã khơi dậy truyền thống Đồng khởi năm xưa, phát huy tinh thần tự lực, tự cường, vươn lên không cam chịu đói nghèo lạc hậu, người dân Bến tre đã làm bật dậy những tiềm năng của một miền quê ven biển còn nghèo khó này.

Kết quả từ phong trào Đồng khởi mới đã làm thay đổi bộ mặt nông thôn Bến Tre với hơn 1.500 km (chiếm 46%) đường giao thông nông thôn được nhựa hóa, bê tông hóa với phương thức “Nhà nước và nhân dân cùng làm”. Xây dựng mới 1.240 cây cầu (trong tổng số 2.495 cầu toàn tỉnh) tạo điều kiện giao thông thuận lợi trên địa bàn của tỉnh. Tỉnh đã hình thành được các vùng kinh tế trọng điểm gắn với điều kiện tự nhiên và tiềm năng từng vùng như đánh bắt, nuôi trồng, chế biến thủy sản và vườn cây ăn quả. Các huyện Bình Đại, Ba Tri, Thạnh Phú tập trung phát triển nuôi trồng thủy sản, đánh bắt xa bờ và chế biến thủy sản xuất khẩu; các huyện Mỏ Cày, Châu Thành và Chợ Lách nổi trội với những vườn chuyên cây ăn quả chất lượng cao và du lịch sinh thái, làng nghề thủ công, mỹ nghệ. Năm 2004, cũng là năm đầu tiên tỉnh Bến Tre đạt tỷ lệ tăng trưởng vượt hai con số: 10,08%, xuất khẩu đạt 80 triệu đôla (tăng 44,9% so với năm 2003), nuôi hơn 42.000 ha thủy sản, giảm tỷ lệ hộ nghèo còn dưới 5% (theo chuẩn cũ).

Trong điều kiện còn nhiều khó khăn, những thành tựu đó chính là kết quả của tinh thần cách mạng tiến công, ý chí vươn lên của người dân “quê hương Đồng khởi” quyết tâm tiến kịp và hội nhập với xu thế phát triển chung của khu vực và cả nước trong sự nghiệp CNH, HĐH.

Tóm lại, công cuộc CNH, HĐH ở một tỉnh nông nghiệp giàu tiềm năng nhưng cũng lắm khó khăn, dẫu còn chậm phát triển, nhưng đang trên đà tăng trưởng kinh tế như hiện nay, cùng với việc chuẩn bị một nguồn nhân lực đủ về số lượng, mạnh về chất lượng, Bến Tre sẽ tiến nhanh hơn trong sự nghiệp CNH, HĐH, xây dựng Bến Tre văn minh, giàu mạnh hơn.