Điều kiện hình thành và đặc điểm của mô hình công ty mẹ công ty con

-Điều kiện hình thành:

+Sự phát triển mạnh mẽ của lền kinh tế thế giới đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ cuả mạng lưới công ty xuyên quốc gia. Trong lền kinh tế thị trường có thể hiểu một cách chung nhất về công ty này là những công ty cuả một quốc gia thực hiện kinh doanh quốc tế. Để kinh doanh quốc tế các công ty này có thể thực hiện theo nhiều cách khác nhau. Cũng có thể lập các “trạm trung gian” làm nhiệm vụ xuất khẩu nhập nước ngoài. Hợp đồng có thể có thể thuộc lĩnh vực thương mại, dịch vụ, cũng có thể là hợp đồng sản xuất hoặc cao hơn là thiết lập công ty chi nhánh của mình(công ty con). Các công ty nhánh chịu sự chi phối của công ty mẹ. Do vậy người ta quan niệm các công ty xuyên quốc gia là những công ty của một quốc gia thực hiện kinh doanh quốc tế bằng cáng lập các công ty chi nhánh. Như vậy một công ty xuyên quốc gia có hai bộ phận cấu thành cơ bản, đó là công mẹ và công ty chi nhánh. Một công ty mẹ có thể gồm nhiều chi nhánh, ít nhất là một trung bình là tới 5- 10 thậm chí trên 100 chi nhánh. Các công ty xuyên quốc gia này có xu hướng mở rộng số lượng chi nhánh. Do vậy người ta ít dùng thuật ngữ công ty con, cháu … mà thường dùng số thứ tự để chỉ các chi nhánh này( như các công công ty cấp 1, cấp2, cấp3 và sau cấp 3 là các mạng lưới).

Giữa công ty mẹ và công ty chi nhánh có mối liên hệ phụ thuộc, lằm trong một hệ thống rất phức tạp. Cấu trúc hệ thống cũng như mô hình phỏng theo các cách khác nhau có thể thực hiện sự liên kết với nhau tạo lên hệ thống chằng chịt và là một thể thống nhất dầy mâu thuẫn bao gồm hai xu hướng “hướng tâm” và”li” tâm.Mối quan hệ giữa công ty mẹ và công ty chi nhánh được thực hiện theo một cơ chế phức tạp. Song, về cơ bản, các công ty chi nhánh là các công ty hạch toán độc lập. Còn công y mẹ có quyền chi phối các công ty chi nhánh thông qua các địng hướng chiến lược cung cáap và kiểm soát tài chính, kỹ thuật, đề bạt, cất nhắc các vị chí quan trọng về nhân sự(như phó giám đốc, giám đốc, người phụ trách tài chính).

+Sự hình thành các công ty xuyên quốc gia:

Hiện tượng xuyên quốc gia hoá trong kinh doanh ngày càng trở thành hiện tượng phổ biến là các xu hướng khách quan. Xu hướng này bắt nguồn từ sự phát triển cảu lực lượng sản xuất và tính chất quốc tế hoá của nó. Chính do lực lượng sản xuất phát triển cả về trình độ và tính chất, Khách quan đòi hỏi quan hệ sản xuất phải có sự phát triển thích ứng, mà xuyên quốc gia chính là hình thức vận động thích ứng của quan hệ sản xuất. Điều cần nhấn mạnh là khi phân tích quan hệ sản xuất không thể dừng lại dưới hình thức trừu tượng: trái lại, phải phân tích các hình thái biểu hiện cụ thể của nó trong những đơn vị tế bào của lền kinh tế, mà donh nghiệp là tế bào quan trọng nhất trong kinh tế thị trường và xuyên quốc gia chính là hình thức tổ chức xí nghiệp quốc tế thích ứng với tính chất quốc tế hoá của lực lượng sản xuất.

Khi phân tích về sự ra đời của các tổ chức độc quyền tư bản chủ nghĩa(mà tổ chức này chính là hình thức vận động mới của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa trong điều kiện lực lượng sản xuất phát triển),Lê Nin đã tổng kết thực tiẽn và đưa ra kết luận rằng, tích tụ và tập trung sản xuất tới một giới hạn nhất định tất yếu dẫn đến việc ra đời các tổ chức độc quyền. Đó là một quy luật cơ bản và phổ biến. Đồng thời Lê Nin cũng đưa ra các dẫn chững cụ thể về sự hình thành các Các Ten,Xanh đi ca, Tờ rớt quốc tế. Đó chính là cơ sở phương pháp luận để phân tích sự ra đời của các độc quyền quốc tế nói chung và các công ty quốc gia nói giêng.

Trên cơ sở phương pháp luận đó, có thể khẳng định rằng, Sự ra đời của các công ty độc quyền quốc tế là do kết quả của quá trình tích tụ và tập trung sản xuất được đẩy mạnh hơn nữa, đã làm cho các tổ chức độc quyền quốc gia vươn gia thị trường quốc tế dưới dạng xuyên quốc gia. Ngày nay với quá trình quốc tế hoá lực lượng sản xuất được thúc đẩy mạnh mẽ biểu hiện trước hết ở quá trình tích tụ và tập chung sản xuất đã làm cho hiên tượng xuyên quốc gia trở lên phổ biến. Do vậy một quốc gia dù còn ở trình độ phát triển thấp song do hiệu ứng của quá trình tích tụ và tập chung này nen vẫn có khả năng hiện thực để các công ty của quốc gia dưới hình thức mới, đa dạng phong phú thông qua các hình thức liên doanh, liên kết.
Do đó cần khẳng định rằng, nguồn gốc sâu xa của sự hình thành công ty xuyên quốc gia chính là sự phát triển lực lượng sản xuất, trước hết là tính chất quốc tế hoá của nó và biểu hiện thông qua quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, được đẩy mạnh trên phạm vi trế giới. Ngoài ra việc xuyên quốc gia hoá và sự hình thành các công ty xuyên quốc gia còn bị sự chi phối bởi nhiều nguyên nhân khác đó là: Sự hỗ chợ của nhà nước, sự hỗ chợ này bao gồm nhiều mặt từ chiến lược kinh tế, trước hết là chiến lược kinh tế đối ngoại đến môi trường pháp lý, chính sách đòn bẩy(ưu đãi về tín dụng thuế); nguyên nhân thứ hai là lợi ích của việc kinh doanh quốc tế, việc thiết lập chi nhánh nước ngoài thực hiện kinh doanh quốc tế đã mang lại lợi ích lớn cho doanh nghiệp. Cụ thể là giảm chi phí sản xuất (do giảm chi phí vận chuyển, tranh thủ được lao động giá rẻ cũng như trình độ tay nghề của công nhân nước ngoài), tranh thủ các lợi thế về giá cả nguyên nhiên liệu thấp nói riêng và các yếu tố đầu vào nói chung; khai thác các lợi thế của nước chủ nhà về thị trường nội địa cũng như thị trường lân cận, khắc phục một số hạn chế hàng rào thuế quan, phi thuế quan….Tóm lại, việc kinh doanh xuyên quốc gia sẽ khai thác được những lợi thế trong các yếu tố “đầu vào” cũng như “đầu ra” làm cho khả năng lợi hơn. Khả năng hiện thực và mức độ sinh lợi nhiều hơn. Khả năng hiện thực và mức độ sinh lợi còn phụ thuộc vào khả năng sinh lợi nhiều hơn. Khả năng hiện thực và mức độ sinh lợi còn phụ thuộc vào khả năng khai thác của các công ty cũng như mức độ ưu đãi của nước chủ nhà.Ngày nay với sự phát triển không đồng đều trong nền kinh tế thế giới ngày càng tăng, hầu hết các nước đang phát triển đang ở vào tình trạng “đói vốn” nghiêm trọng nên sự khuyến khích đối đãi các công ty xuyên quốc gia ở các nước này có xu hướng tăng lên. do vậy càng thúc đẩy hơn quá trình kinh doanh xuyên quốc gia, làm cho quá trình quốc gia hoá được tăng cường hết sức mạnh mẽ.

Ngày nay với quá trình quốc tế hoá sản xuất và lưu thông được đẩy mạnh hơn bao giờ hết xuyên quốc gia trở thành phổ biến và không chỉ có công ty xuyên quốc gia của các nước tư bản chủ nghĩa mà cả của các nước đang phát triển nên người ta gọi chung các công ty xuyên quốc gia ngày nay là các công ty quốc gia hiện đại.

-Đặc điểm của mô hình công ty mẹ công ty con:

Cắm nhánh – đặc trưng cơ bản của các công ty xuyên quốc gia.
Cắm nhánh là đặc trưng cơ bản nhất của công ty xuyên quốc gia. Chi nhánh là bộ phận cấu thành cơ bản của các công ty xuyên gia và là bộ phận có vai trò quan trọng đối vơí công ty và nước chủ nhà. Để thiết lập các chi nhánh nước ngoài, các công ty xuyên quốc gia phải xây dựng cho mình một chiến lược cụ thể. Chiến lược này bao gồm nhiều bộ phận cấu thành, trong đó tuỳ thuộc vào nhiều loại nhân tố bên trong cũng như cũng như chính trị các mục tiêu hoạt động của các công ty xuyên quốc gia. Đẻ thực hiện việc cắm nhánh, các công ty xuyên quốc gia đã sử dụng một số hình thức như: Xí nghiệp chi nhánh 100% vốn công ty(công ty 100% vốn nước ngoài). Đây là hình thức đã có từ lâu. Hầu hết các công ty xuyên quốc gia thường sử dụng mọt số phương thức như mua lại xí nghiệp của nước chủ nhà. Để có được xí nghiệp có được 100% vốn của mình, các công ty xuyên quốc gia thường sử dụng một hình thức như mua lại xí nghiệp của nước chủ nhà hoạc đầu tư xây dựng mới theo các điều khoản quy định trong luật đầu tư xây dựng trong các điều khoản quy định trong luật đầu tư. Việc xây dựng các xí nghiệp chi nhánh 100% vốn của công ty xuyên quốc giađược sử dụng khá phổ bién, nhất là các công ty xuyên quốc gia Nhật bản, Mỹ trong việc xâm nhập lẫn nhau. Thí dụ môtỏola thực hiện xây dựng xí nghiệp 100% vốn của mình tại Nhật Bản đẻ sản xuất và bán sản phẩm tại thị trường nước này. Các hãng daimler – Benz đã xây dựng xí nghiệp 100% vốn tại các nước châu âu và các nước đang phát triển để thực hiện việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm…

Ngày nay, các nước đang phát triển vẫn quan tâm nhiều đến hình thức 100% vốn của tư bản nước ngoài, nhất là những nước có trình độ và khả năng của các đối tác trong nước còn nhiều hạn chế . Do vậy hình thức này vẫn còn có điều kiện để phát triển. Hơn nữa hình thức xí nghiệp 100% vốn là hình thức có ưu điểm nhất định, Như chủ đầu tư được tự chủ sản xuất – kinh doanh… lên nhiều công ty xuyên quốc gia ưu chuộng hình thức này.
Hình thức liên doanh: mặc dù hình thức xí nghiệp 100% vốn nước ngoài có nhiều ưu điểm, Song cũng tồn tại một số khó khăn trong việc xâm nhập thị trường như ít am hiểu thị hiếu, phong tục tập quán, khó giải quyết mối quan hệ với các quan chức địa phương, khó tuyển dụng lao động , nhất là lao động quản lý… ngoài ra trước đây còn có nhiều hiện tượng một số nước chủ nhà thựch hiện quốc hữu hoá các công ty tư bản nước ngoài. Đó là những nguyên nhân làm cho các công ty xuyên quốc gia hạn chế thực hiện hình thức xí nghiệp 100% vốn, mà chủ yếu thực hiện hình thức liên doanh. Hình thức liên donh hạn chế được nhiều khó khăn do hình thức xí nghiệp 100% vốn tạo ra đồng thời tạo khả năng khai thác tiềm năng lao động, tài nguyên, thị trường nước chủ nhà một cách thuận lợi. Có nhiều con đường để hình thành các xí nghiệp liên doanh. Chẳng hạn tham gia cổ phần vào các công ty đang hoạt động hoạc cùng góp vốn xây dựng mới ở các chủ nhà. Ngày nay mô hình này đang phát triển mạnh và hết sức đa dạng phong phú, đặc biệt đối với ngành sản xuất đồ bán dẫn cũng như ngành chế tạo ô tô, như liên doanh trong ngành ô tô giữa các hãng lớn của Mỹ, Nhật Bản; Sự liên doanh này đã tìm cho các bên được lợi ích cho riêng mình. Thí dụ nhờ bán cổ phần cho GMC của iuzu mà có thêm điều kiện củng cố vị chí của mình ở Nhật Bản, hơn nữa có thêm sản phẩm xe tải và xe buýt loại nhỏ, bổ xung cho sản phẩm xe tải cỡ lớn của họ . Nói cách khác bằng con đường liên doanh như vậy đã tạo thuận lợi mới cho cả các bên. Hình thức liên doanh còn diễn ra dưới dạng cổ phần. Hình thức này đang được Việt Nam sử dụng một cách rộng dãi. Việc liên doanh giữa các công ty xuyên quốc gia và công ty nước chủ nhà thường được diễn ra ở các chi nhánh của công ty xuyên quốc gia được mở rộng hoạt động thông qua việc liên doanh với các chi nhánh thuộc công ty khác hoặc ở nước lân cận, tạo ra hệ thống liên kết, bao gồm hàng loạt công ty cùng sản xuất một sản phẩm hoặc các sản phẩm khác nhau, làm cho sản phẩm được đa dạng hoá, đồng thời làm tăng quá trình hội nhập giữa các nền kinh tế trong một thế giới thống nhất đầy mâu thuẫn.

Để thực hiện cắm nhánh các cong ty xuyên quốc gia phải thực hiện đầu tư trực tiếp vào nước chủ nhà được công ty xuyên quốc gia thực hiện theo chiến lược nhất định. Chiến lược đó bao gồm các khía cạnh như đối với khu vực địa lý, chuyên ngành và sự phối hợp chiến lược nhằm nâng cao hiệu suất của tư bản. Chính nhờ quá trình đầu trực tiếp, chuyển giao vốn, công nghệ giữa công ty mẹ và các công ty chi nhánh cũng như giữa những chi nhánh với nhauđã tạo ra khả năng mới để các nước chủ nhà có thể tranh thủ được nguồn vốn, kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý phục vụ sự phát triển kinh tế của mình. Đó cũng chính là mặt tích cực trong hoạt động cắm nhánh của công ty xuyên quốc gia mà nước chủ nhà cần khai thác.