Điều kiện tiền tệ trong thanh toán quốc tế

Trong thanh toán quốc tế, các bên phải sử dụng đơn vị tiền tệ nhất định của một n ước nào đó, vì vậy trong hợp đồng và các hiệp định đều có quy định điều kiện tiền tệ.

Điều kiện tiền tệ là chỉ việc sử dụng loại tiền tệ nào để tính toán và thanh toán trong các hợp đồng và hiệp định ký kết giữa các nước, đồng thời quy định cách xử lý khi giá trị đồng tiền đó biến động.

Theo Trầm Thị Xuân Hương (2006), hiện nay các nước trên thế giới không áp dụng một chế độ tiền tệ thống nhất, kể từ năm 1971 khi chế độ bản vị dollar sụp đổ, không có đồng tiền “chuẩn” như trước đây. Tuỳ theo thoả thuận giữa các nước mà sử dụng đồng tiền nào là phù hợp như đồng USD, EUR, GBP, JPY v.v. ^

Hầu hết các nước hiện nay sử dụng tiền giấy không chuyển đổi ra vàng, giá trị đồng tiền của mỗi nước biến động theo cung cầu ngoại tệ trên thị trường.

Để phân loại tiền tệ có thể có nhiều cách như căn cứ vào phạm vi sử dụng đồng tiền, căn cứ vào tính chất chuyển đổi của tiền tệ, căn cứ v ào vị trí và vai trò của đồng tiền, căn cứ vào hình thức tồn tại của tiền tệ hoặc mục đích sử dụng của tiền tệ.

Trước hết, căn cứ vào phạm vi sử dụng tiền tệ chia làm 3 loại sau đây:

Tiền tệ thế giới (world currency) là vàng. Hiện nay chưa có một vật nào khác có thể thay thế được vàng trong thực hiện chức năng tiền tệ thế giới

Tiền tệ quốc tế (international currency) là các đồng tiền hiệp định thuộc khối kinh tế và tài chính quốc tế như SDR, EUR v.v.

Tiền tệ quốc gia (national currency) là tiền tệ của từng nước như USD, GBP, VND

v.v..

Căn cứ vào tính chất chuyển đổi, tiền tệ chia làm 3 loại sau:

Tiền tệ tự do chuyển đổi (free convertible currency) là những đồng tiền quốc gia có thể được chuyển đổi tự do ra các đồng tiền khác. Có 2 loại tiền tệ tự do chuyển đổi là tự do chuyển đổi toàn bộ và tự do chuyển đổi từng phần.

Đồng tiền chuyển đổi tự do từng phần là đồng tiền mà việc chuyển đổi của nó phụ thuộc vào một trong 3 điều kiện: Chủ thể chuyển đổi, mức độ chuyển đổi hoặc nguồn thu nhập tiền tệ từ đâu ra.

Tiền tệ chuyển nhượng (transferable currency) là tiền tệ được quyền chuyển nhượng từ người này qua người khác qua hệ thống tài khoản mở tại ngân hàng.

Tiền tệ ghi trên tài khoản (clearing currency) là tiền tệ ghi trên tài khoản và không được chuyển dịch sang một tài khoản khác.

Căn cứ vào hình thức tồn tại, tiền tệ chia làm 2 loại sau:

Tiền mặt (cash) là tiền giấy của từng quốc gia riêng biệt. Tỷ trọng tiền mặt trong thanh toán quốc tế không đáng kể

Tiền tín dụng (credit currency) là tiền tài khoản, tiền ghi sổ. Hình thức tồn tại của tiền tín dụng là các phương tiện thanh toán quốc tế như hối phiếu, séc, v.v.. Tiền tín dụng chiếm tỷ trọng rất lớn trong thanh toán quốc tế.

Căn cứ vào vị trí và vai trò của tiền tệ, tiền tệ chia thành ngoại tệ mạnh và ngoại tệ yếu.

Ngoại tệ mạnh là tiền tệ có năng lực trao đổi cao, có thể đổi lấy bất cứ loại hàng hoá, dịch vụ nào, ở bất cứ thị trường nào trên thế giới. Ví dụ đồng tiền của các nước phát triển như đồgn USD của Mỹ, đồng GBP của Anh, đồng EUR của khối Cộng đồng chung Châu Âu v.v.

Ngoại tệ yếu là đồng tiền quốc gia mà nó không có giá trị gì khi mang ra khỏI nước đó vì hầu như không có nước nào chấp nhận sử dụng đồng tiền n ày trong thanh toán qu ốc tế. Ví dụ như đồng tiền của các nước kém phát triển.

Căn cứ vào mục đích sử dụng, tiền tệ trong thanh toán chia làm 2 loại sau:

Tiền tệ tính toán (account currency) là tiền tệ được dùng để thể hiện giá trị hợp đồng

Tiền tệ thanh toán (payment currency) là tiền tệ được dùng để thanh toán nợ nần, thanh toán trong hợp đồng mua bán ngoại thương.

Việc sử dụng đồng tiền nào trong thanh toán các hợp đồng mua bán ngoại th ương nói chung phụ thuộc vào các yếu tố như sự so sánh lực lượng của hai bên mua và bán, vị trí của đồng tiền đó trên thị trường quốc tế, tập quán sử dụng đồng tiền thanh toán trên thế giới, đồng tiền thanh toán thống nhất trong các khu vực kinh tế trên thế giới.

Tiền tệ của các nước thường xuyên biến động, vì vậy muốn đảm bảo các khoản thu nhập cho bên xuất khẩu cũng như các khoản chi ra của b ên nhập khẩu, do đó trong hợp đồng cần phải thỏa thuận các điều kiện đảm bảo hối đoái như bảo đảm vàng, đảm bảo ngoại tệ, đảm bảo “rổ tiền tệ”.

Điều kiện bảo đảm vàng

Điều kiện đảm bảo vàng đơn giản nhất là giá cả hàng hóa và tổng giá trị hợp đồng được trực tiếp quy định bằng một số lượng vàng nhất định. Ví dụ: Tổng giá trị của hợp đồng 1000 tấn đường đưọc quy bằng 65 kg vàng nguyên chất. Trong thực tế mậu dịch quốc tế người ta không sử dụng hình thức này, vì ngày nay người ta dùng ngoại tệ để hạch toán giá cả và dùng các phương tiện thanh toán quốc tế để thanh toán bù trừ chứ không dùng vàng.

Hình thức thường dùng của điều kiện bảo đảm vàng là giá cả hàng hóa và tổng giá trị hợp đồng mua bán được quy định bằng một đồng tiền nào đó và xác định giá trị vàng của đồng tiền này. Nếu giá trị vàng của đồng tiền này thay đổi thì giá cả của hàng hóa và tổng giá trị hợp đồng mua bán phải được điều chỉnh lại một cách tương ứng. Giá trị vàng của tiền tệ được biểu hiện qua hàm lượng vàng và giá vàng trên thị trường, vì vậy có 2 cách đảm bảo khác nhau.

Theo cách thứ nhất, giá cả hàng hóa và tổng giá trị hợp đồng đều dùng một đồng tiền để tính toán và thanh toán, đồng thời quy định hàm lượng vàng của đồng tiền đó, khi trả tiền, nếu hàm lượng vàng của đồng tiền đã thay đổi thì giá cả hàng hóa và tổng giá trị hợp đồng cũng được điều chỉnh một cách tương ứng. Cách bảo đảm này chỉ có thể áp dụng đối với những đồng tiền đ ã công bố hàm lượng vàng và chỉ có tác dụng trong tr ường hợp chính phủ công bố chính thức đánh sụt h àm lượng vàng của đồng tiền xuống. Trong điều kiện hiện nay, cách bảo đảm này ít được dùng vì tiền tệ không được tự do chuyển đổi ra v àng, do đó giá tr ị thực tế của đồng tiền không phải hoàn toàn do hàm lư ợng vàng quy ết định, hơn nữa mức độ đánh sụt hàm lượng vàng của chính phủ thường không phản ánh đúng mức độ sụt giá của đồng tiền.

Theo cách thứ hai, giá cả hàng hóa và tổng giá trị hợp đồng mua bán đều dùng một đồng tiền để tính toán và thanh toán, đồng thời quy định giá vàng lúc đó trên thị trường nhất định làm cơ sở đảm bảo. Khi thanh toán, nếu giá v àng trên thị trường đó thay đổi đến một tỷ lệ nhất định hoặc với bất kỳ một tỷ lệ nào so với giá vàng lúc ký kết, thì giá cả hàng hóa và tổng giá trị hợp đồng mua bán cũng được điều chỉnh một cách tương ứng.

Điều kiện đảm bảo ngoại hối

Điều kiện đảm bảo ngoại hối là lựa chọn một đồng tiền tương đối ổn định, xác định mối quan hệ tỷ giá với đồng tiền thanh toán để đảm bảo giá trị của tiền tệ thanh toán. Điều kiện đảm bảo ngoại hối có 2 cách quy định.

Cách thứ nhất là trong hợp đồng quy định đồng tiền tiền tính toán v à đồng tiền thanh toán là một loại tiền, đồng thời xác định tỷ giá giữa đồng tiền đó với một đồng tiền khác. Đến khi thanh toán, nếu tỷ giá đó thay đổi thì giá cả hàng hóa và tổng giá trị hợp đồng phải được điều chỉnh một cách tương ứng.

Cách thứ hai là trong hợp đồng quy định đồng tiền tính toán là một đồng tiền và thanh toán bằng đồng tiền khác. Khi trả tiền căn cứ v ào tỷ giá giữa đồng tiền tính toán và đồng tiền thanh toán để tính ra số tiền phải trả là bao nhiêu.

Trong hai cách đảm bảo này, cần chú ý tới vấn đề tỷ giá lúc thanh toán căn cứ vào tỷ giá nào. Thường là lấy tỷ giá trung bình giữa tỷ giá cao và tỷ giá thấp vào ngày hôm trước hôm trả tiền.


Các từ khóa trọng tâm hoặc các thuật ngữ liên quan đến bài viết trên:
  • tiền tệ trong thanh toán quốc tế
  • ,