Định nghĩa sự thành công của hệ thống thông tin

Nghiên cứu về sự thành công của hệ thống thông tin được các nhà nghiên cứu quan tâm và thực hiện từ những năm 80 của thế kỷ 20. Năm 1980, trong hội thảo quốc tế về Hệ thống thông tin, Keen (1980) đề xuất tìm hiểu biến phụ thuộc trong nghiên cứu tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin quản lý MIS. Năm 1992, trong công bố của mình, DeLone và McLean lần đầu đưa ra mô hình về sự thành công của hệ thống thông tin. Mô hình của DeLone và McLean (1992) được xem như khuôn mẫu và mô hình để đo lường các biến phụ thuộc phức tạp trong nghiên cứu hệ thống thông tin. Trong mười năm tiếp theo, có rất nhiều nghiên cứu vận dụng mô hình hệ thống thông tin thành công này trong nhiều lĩnh vực có ứng dụng công nghệ thông tin. Đồng thời, với sự phát triển của công nghệ thông tin, các tác giả của mô hình nhận thấy cần hoàn chỉnh mô hình, do đó, năm 2003, phiên bản cập nhật của mô hình được DeLone và McLean đề xuất, với các biến: chất lượng hệ thống, chất lượng thông tin, chất lượng dịch vụ, ý định sử dụng, sử dụng hệ thống, sự hài lòng của người dùng và lợi ích đạt được (DeLone & McLean, 2003). Các nhà nghiên cứu tiếp tục ứng dụng và phát triển mô hình này theo nhiều hướng, bao gồm đo lường hệ thống thông tin thành công, tìm hiểu và đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến các thành phần cấu trúc của mô hình cũng như đánh giá các hạn chế của mô hình (Stacie Petter, DeLone, & McLean, 2008). Stacie Petter và cộng sự (2013) tổng hợp các nghiên cứu và đề xuất các biến độc lập ảnh hưởng đến sự thành công của hệ thống thông tin, đề xuất các hướng nghiên cứu thực nghiệm để đánh giá các mối quan hệ giữa các biến độc lập tác động đến các thành phần của hệ thống thông tin thành công. Sau đó, DeLone và McLean (2016) tổng hợp và đề xuất mô hình đo lường cho các thành phần của hệ thống thông tin thành công, cũng như nhận định các vấn đề tồn tại của mô hình ISSM, đề xuất các hướng nghiên cứu trong tương lai. Trong phần 2.2 này, tác giả trình bày chi tiết các nội dung liên quan đến lý thuyết về sự thành công của hệ thống thông tin dựa trên mô hình ISSM của DeLone và McLean (1992, 2003) từ khi được công bố đến năm 2016.

Hệ thống thông tin trong một doanh nghiệp là hệ thống thu thập, xử lý và cung cấp thông tin cho người sử dụng thông tin. Trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin, thuật ngữ hệ thống thông tin thường được dùng cho các hệ thống với nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin – máy vi tính trong việc thu thập, xử lý, lưu trữ dữ liệu và cung cấp thông tin (Granlund, 2009). Tuy nhiên, sự thành công của hệ thống thông tin là một khái niệm nghiên cứu nhiều thách thức.

Lý thuyết về hệ thống thông tin có nhiều định nghĩa cũng như đo lường hệ thống thông tin thành công. Trong nghiên cứu của mình, DeLone và McLean (1992) cho rằng số lượng nghiên cứu đo lường hệ thống thông tin thành công gần như bằng với số lượng nghiên cứu về hệ thống thông tin thành công. Để làm rõ hệ thống thông tin thành công là gì, nghiên cứu của luận án dựa vào tổng hợp của Urbach và cộng sự (2009) về một số định nghĩa phổ biến về hệ thống thông tin thành công; bổ sung các định nghĩa khác được các nhà nghiên cứu khác nhau đưa ra trong công bố của mình (bảng 2.1). Kết quả cho thấy các nhà nghiên cứu định nghĩa khác nhau về sự thành công của hệ thống thông tin, do đó, việc xây dựng mô hình đo lường sự thành công của hệ thống thông tin là điều cần thiết.

Như vậy, với bảng tổng hợp trên, có nhiều định nghĩa khác nhau về sự thành công của hệ thống thông tin, và sự thành công của hệ thống thông tin có thể được định nghĩa và nghiên cứu trên cả 2 góc độ: cá nhân và tổ chức. Tuy nhiên, theo Hsu và cộng sự (2015), việc nghiên cứu sự thành công của hệ thống thông tin theo quan điểm cá nhân là rất quan trọng, vì nhận thức sai lệch và sử dụng không đúng sẽ dẫn đến hệ thống thông tin không đạt mục tiêu.

Với quá nhiều nghiên cứu và định nghĩa khác nhau về sự thành công của hệ thống thông tin, các nhà nghiên cứu chuyển sang hướng đề xuất các mô hình nhằm đo lường, đánh giá các nhân tố thành công của hệ thống thông tin. Các nhà nghiên cứu trên thế giới- mặc dù thừa nhận mô hình hệ thống thông tin thành công của DeLone và McLean (1992, 2003) như là một mô hình phổ biến – vẫn tiếp tục đi tìm mô hình đo lường và đánh giá về sự thành công của hệ thống thông tin. Sự thành công của hệ thống thông tin được nhận thức tuỳ thuộc nhiều góc độ khác nhau và theo nhiều mức độ khác nhau: mức độ hệ thống, mức độ cá nhân, mức độ tổ chức (Agourram & Robson, 2006). Ở mức độ hệ thống, hệ thống thông tin thành công là hệ thống đảm bảo chất lượng dữ liệu, khả năng truy cập và tương tác với người dùng và chất lượng của quá trình xử lý dữ liệu. Ở mức độ người dùng, hệ thống thông tin thành công là hệ thống có tác động tích cực đến nhiệm vụ cá nhân, nghề nghiệp chuyên môn, hỗ trợ việc ra quyết định, đảm bảo sự hài lòng của người dùng cũng như sự tương tác với người dùng. Ở mức độ tổ chức, hệ thống thông tin thành công là hệ thống hiệu quả về kinh tế, hỗ trợ cho cấu trúc tổ chức, phong cách quản lý và quản trị tri thức cũng như tái cấu trúc quy trình kinh doanh (Agourram, 2009). Tuy nhiên, ở những mức độ này, đều ngụ ý rằng tất cả người dùng đều có kỹ năng công nghệ thông tin cơ bản, do đó, một định nghĩa về hệ thống thông tin thành công luôn được đặt trong giới hạn này.

Như vậy, cho đến nay, không có một định nghĩa đầy đủ nào về hệ thống thông tin thành công, mà thay vào việc đi tìm kiếm các định nghĩa, các nhà nghiên cứu chuyển hoá thành các mô hình đo lường, đánh giá tác động của hệ thống thông tin thành công đến cá nhân hay tổ chức. Các tác động này, bao gồm việc đạt được mục tiêu của dự án triển khai hệ thống thông tin, lợi ích cá nhân, lợi ích tổ chức, sự hài lòng của người sử dụng hoặc chất lượng của thông tin hay của hệ thống thông tin. Hầu hết các mô hình đo lường, đánh giá hệ thống thông tin thành công trong các nghiên cứu sau này đều xuất phát từ mô hình ISSM của DeLone và McLean (1992, 2003).

Với những phân tích trên, dựa trên các nghiên cứu đi trước, tác giả tổng hợp và đề xuất định nghĩa về hệ thống thông tin thành công theo góc nhìn cá nhân – là hệ thống mang lại lợi ích cá nhân, mang lại sự hài lòng cho người sử dụng và là hệ thống có chất lượng, cung cấp thông tin đạt chất lượng.