GDP là gì?

GDP là gì?
Đánh giá bài viết

Tuần vừa rồi tôi có buổi trao đổi với một số chuyên gia nhằm tìm người thích hợp cho vị trí giảng viên môn quản trị chiến lược. Trao đổi rất nhiều về tình hình trong nước, ngoài nước và thế giới, và chủ đề thường được đưa ra phân tích là GDP. Trong nhóm đang thảo luận sôi nổi, có một chị “cắt cớ” hỏi “GDP là gì vậy anh?”. Vị chuyên gia nọ quyết liệt giải thích nhưng hình như càng giải thích càng… không phải là GDP mà lạc qua GNP.

Tôi ít khi viết về những vấn đề “khoa giáo” vì khoa giáo đã có sách giáo khoa. Nhưng đối với đề tài này, tôi nghĩ cũng cần thiết phải viết để chúng ta cùng tìm hiểu lại, có cái nhìn cơ bản nhất về những thuật ngữ tầm vĩ mô này bằng những kiến thức xúc tích nhất.

Tìm kiếm trên Internet và các sách hàn lâm, các bạn sẽ luôn thấy 1 giải thích: GDP là tổng sản pẩm quốc nội (Gross Domestic Product) là tổng giá trị của TẤT CẢ hàng hóa và dịch vụ sản xuất trong phạm vi của một quốc gia KỂ CẢ hàng hóa và dịch vụ do các công ty nước ngoài sản xuất tại cuốc gia đó. Khái niệm này rất hay bị nhầm với GNP (trường hợp trên là nhầm với khái niệm này) là Tổng sản phẩm quốc dân hay tổng sản lượng quốc gia(Gross National Product) bao gồm giá trị của tất cả hàng hóa và dịch vụ được sản xuất bởi các công ty của quốc gia đó, kể cả khi các công ty này đặt ở nước ngoài.

Hiện các nhà kinh tế ít khi dùng GNP mà họ thường dùng GDP để đo lường nền kinh tế của quốc gia.

Chúng ta hãy xem công thức:

GDP = C + I + G+ (Ex – Im)

Trong đó:

  • C: Tổng tiêu dùng (Chi tiêu của người tiêu dùng) (private consumption)
  • I: Tổng đầu tư (Chi tiêu của các đơn vị kinh doanh, các công ty) (private investment)
  • G: Tổng chi tiêu của chính phủ (government expenditure)
  • Ex-Im: Xuất khẩu ròng (xuất – nhập) (exports of goods and services – imports of goods and services)

Như vậy, ta càng chi tiêu thì đất nước ta càng giàu. Điều này nghe có vẻ vô lý nhưng thật sự như vậy vì tất cả trong GDP, mọi yếu tố đều là “nguyên nhân – kết quả” của nhau.

Ta hãy xem một ví dụ sau:

Khi Công An Bình Dương trang bị cho cảnh sát chiếc siêu xe tuần tra với chi phí hơn 15 tỷ đồng cho Honda, nó sẽ tăng G (tăng chi tiêu của chính phủ). Để bán được nhiều xe, Honda phải đầu tư và trả tiền vào các công ty quảng cáo hoặc các xúc tiến thương mại (Tăng I). Các công ty quảng cáo có tiền để trả cho nhân viên. Nhân viên mua vài chiếc áo hiệu (tăng C của hộ gia đình). Công ty bán áo hiệu phải nhập hàng từ nước ngoài về (Tăng Im) và/hoặc sản xuất tại Việt Nam theo công nghệ nước ngoài. Nếu sản xuất, dư thừa bán trong nước  sẽ xuất khẩu (Tăng Ex). Và quá trình này sẽ lặp lại nếu chính phủ giảm chi tiêu. Đương nhiên, đây là ví dụ cụ thể, khi đánh giá người ta đánh giá trên tổng hòa của nền kinh tế.

Theo quan sát của các chuyên gia kinh tế, nền kinh tế luôn rơi vào trạng thái tăng rồi sẽ giảm. Lý giải cho việc này, chúng ta hãy xem ví dụ sau:

Trong thời kỳ phục hồi (thời kỳ tăng trưởng, mở rộng kinh doanh) thì mọi thứ diễn ra khá êm thắm. Người tiêu dùng mua nhiều hơn, C tăng. Để thỏa mãn nhu cầu của “cầu tiêu dùng”, các công ty sẽ đẩy mạnh sản xuất, thuê thêm mặt bằng, mua thiết bị, điều này làm tăng đầu tư I. Trong trường hợp G là không đổi thì GDP chắc chắn sẽ tăng. Nhưng khi người tiêu dùng đã có đủ sản phẩm mình dùng, họ không còn nhu cầu mua sắm nữa thì chi tiêu cá nhân giảm (C giảm) dẫn đến các doanh nghiệp không bán được cho ai, thu hẹp kinh doanh, giảm đầu tư (I giảm) và kinh tế bước vào giai đoạn suy thoái (giai đoạn thu hẹp kinh doanh)

Việc này là bình thường nhưng nếu tăng hay giảm quá nhanh  cũng sẽ làm thị trường Bùng nổ hoặc đổ vỡ. Nếu bùng nổ quá mạnh sẽ rất dễ rơi sang trạng thái đỗ vỡ (theo nguyên tắc trên) và chính phủ rất sợ trạng thái khi đỗ vỡ hay khủng hoảng xảy ra (thu hẹp mạnh mẽ và kéo dài), do đó Chính phủ có vai trò điều phối nền kinh tế vì trong công thức của GDP  ta thấy có vai trò rất lớn của Chính phủ.

Như phân tích ở trên, Chính phủ chi tiêu cũng là một cách để tăng trưởng nền kinh tế. Chính phủ có 2 nguồn chi tiêu là vay mượn (nợ) và thuế (thu từ người dân và doanh nghiệp). Chính phủ có thể kiểm soát việc chi tiêu này để kiểm soát tốc độ tăng trưởng quá nóng hay giảm bớt suy thoái của nền kinh tế.

Nhưng chính phủ có nhiều mối bận tâm hơn là việc chi tiêu ít hay nhiều, tăng trưởng hay suy thoái mà trong nền kinh tế hiện đại, chính phủ còn muốn kiểm soát nhiều hơn nữa. Bất kỳ chính phủ nào, đều luôn muốn nền kinh tế ổn định và có trật tự, chính phủ nào cũng muốn đồng tiền quốc gia mình mạnh, giảm thất nghiệp và nền kinh tế phát triển ổn định. Như vậy, với nhiều bài toán như vậy, làm sao chính phủ có thể điều tiết nền kinh tế? và điều tiết bằng những công cụ gì? Những nội dung sâu hơn này tôi sẽ trình bày trong những bài viết sau.

Mong rằng các bạn có thể hiểu một cách đơn giản nhất về cách vận hành của một nền kinh tế.

 


Các từ khóa trọng tâm hoặc các thuật ngữ liên quan đến bài viết trên:
  • gdp là gì
  • ,