Giải pháp bảo đảm sự hài hòa giữa tăng trưởng xuất khẩu và phát triển bền vững hàng thủ công mỹ nghệ mây tre lá

Để tồn tại và phát triển trong MT cạnh tranh, các DN và hộ chế biến phải tìm hiểu nhu cầu từ TT để điều chỉnh, cải tiến hoạt động, nhằm đáp ứng thị hiếu tiêu dùng của  khách hàng và cũng nhằm đảm bảo sự phát triển ổn định trong hoạt động SX, kinh doanh của mình. Qua nghiên cứu, khảo sát thực tế, tác giả tư vấn và khuyến nghị một số biện pháp mà chủ thể tham gia khai thác-SX cần quan tâm thực hiện,  nhằm nâng cao năng  suất, chất lượng SP, khẳng định vị trí trên TT.

Xuất phát từ việc nghiên cứu thực trạng về tình hình XK hàng TCMN mây tre lá  của Việt Nam và chiến lược SP của các DN trong ngành hàng này trong thời gian qua,    các đề xuất định hướng chiến lược đa dạng hóa SP tập trung vào các vấn đề liên quan đến chiến lược SP trong dài hạn. Có ba vấn đề cần tập trung thực hiện, đó là:

  • Nâng cấp chất lượng SP xuất khẩu.
  • Đa dạng hóa
  • Xây dựng và phát triển thương hiệu.

Về nâng cấp chất lượng sản phẩm xuất khẩu

Trong ngành hàng TCMN mây tre lá, các DN Việt Nam bị sức ép cạnh tranh rất lớn từ các DN Trung Quốc trong khúc TT các SP có thế mạnh của Việt Nam, SP cấp thấp và trung bình. Do đó, nếu tiếp tục duy trì việc xuất khẩu SP cấp thấp, các DN hàng TCMN mây tre lá khó cạnh tranh được trên TT thế giới. Tuy nhiên, nếu chọn mặt hàng quá cao  cấp thì SP Việt Nam khó cạnh tranh tranh với những loại hàng TCMN mây tre lá nổi tiếng hoặc cao cấp từ các nước phát triển khác, trong khi trước mắt SP Việt Nam vẫn chưa có thương hiệu riêng có uy tín trên TT thế giới. Vì vậy, cần phát triển thêm những SP mới và cải thiện, nâng cao chất lượng các SP hiện có, cụ thể như:

  • Xem trọng công tác thiết kế mẫu mã SP trong công ty, vì chất lượng thiết kế SP (phối màu, tính đa dạng, tính thời trang, tính phù hợp…) sẽ ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng
  • Các DN cần tăng cường xây dựng hệ thống quản lý chất lượng tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thâm nhập TT thế giới, tăng khả năng hội nhập. Như đã phân tích trong phần thực trạng, số lượng các  DN xuất khẩu trong ngành hàng TCMN mây tre lá   đạt được các chứng nhận trên không nhiều lắm. Nhà nước (cụ thể là Hiệp hội, Bộ Công Thương, Tổng cục đo lường tiêu chuẩn …) cần tuyên truyền, hỗ trợ cho các DN xây    dựng và thực hiện hệ thống quản lý chất lượng phù hợp. Bản thân các DN cần ý thức   được tầm quan trọng của vấn đề này để nâng cao khả năng cạnh tranh trên
  • Cần chú trọng đến vấn đề nguyên phụ liệu phục vụ cho ngành hàng TCMN mây tre lá. Đối với các DN, cơ sở SX, cần nâng cấp chất lượng nguyên liệu SP hướng tới SX những SP có chất lượng tốt, mẫu mã đồng đều, khắc phục việc khác biệt giữa mẫu đối chứng chào hàng cho khách và mẫu SX đại trà; nghiên cứu kết hợp những loại nguyên liệu khác nhau tạo nên những mặt hàng đặc thù Việt Nam, ví dụ như sơn mài trên gốm,  cói, lục bình đan trên gốm, thủy tinh …
  • Cần xác định rõ vai trò của đội ngũ thiết kế, lực lượng lao động trong làng nghề và nâng cao trình độ đội ngũ thiết kế. Các chuyên viên thiết kế cần được đào tạo chuyên nghiệp từ trường lớp chính quy và các lớp bồi dưỡng ngắn hạn. Liên kết và phát huy sáng tạo của các nhà thiết kế, phát động các cuộc thi thiết kế trong ngành hàng TCMN mây tre lá để phát hiện các nhân tài và phát triển các mẫu thiết kế mang tính sáng tạo, sử dụng đội ngũ các nhà thiết kế ngoài công ty và có hình thức khen thưởng thích hợp.
  • Cần phân tích xu hướng tiêu thụ sản phẩm TCMN trên thế giới để có thể thiết kế phù hợp hơn, thông qua các hội chợ triển lãm chuyên ngành. Đầu tư mạnh mẽ vào trang thiết bị nhằm nâng cao năng lực SX, để tăng mức độ đồng đều của SP làm bằng tay (hand-made).

Về đa dạng hóa sản phẩm hàng thủ công mỹ nghệ mây tre lá xuất khẩu

Nhu cầu khách hàng rất đa dạng và khác biệt, DN xuất khẩu SP cần hướng đến đa dạng hóa về mẫu mã, chủng loại SP để gia tăng mức độ hài lòng của khách hàng, đây   cũng là giải pháp để mở rộng khả năng tiêu thụ SP trên các TT xuất khẩu. Đa dạng hóa    SP đòi hỏi DN cần quan tâm các yêu cầu sau:

  • Cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà SX và nhà XK vì nghệ nhân có tay nghề tinh xảo nhưng chỉ biết SX theo mẫu mã mà thôi, còn người bán hàng tiếp xúc với khách hàng, nắm bắt thị hiếu nhưng lại không rành về kỹ thuật
  • Mở rộng mặt hàng (chủng loại, mẫu mã, chất lượng…) nhưng vẫn xác định SP chủ lực (SP có thế mạnh) của DN là gì. Tuy nhiên vẫn tập trung vào thế mạnh của Việt Nam (đơn hàng nhiều, có thể SX được SP đáp ứng yêu cầu của đối tác) và lợi thế về nguồn NVL nội địa nhưng cần nâng cấp chất lượng để tránh cạnh tranh về giá với SP   cùng loại của Trung Quốc.
  • Đa dạng hóa SP dựa trên cơ sở đa dạng hóa TT tiêu thụ SP. Thông qua mở rộng TT sẽ giúp các  DN mở rộng mặt hàng kinh doanh theo yêu cầu của khách hàng trong  từng vùng TT như với TT Mỹ, TT Nhật Bản… Mặt khác, tại các TT tiêu thụ, khách hàng thường có xu hướng dùng loại SP có nguyên liệu tự nhiên, bảo vệ sinh thái và an toàn    cho con người, đây cũng là những vấn đề mà các DN cần quan tâm khi sản xuất

Về xây dựng và phát triển thương hiệu cho sản phẩm hàng thủ công mỹ nghệ mây tre lá xuất khẩu

Qua phân tích ở phần thực trạng cho thấy các DN chưa quan tâm đầu tư nhiều cho công tác xây dựng thương hiệu SP. Để có thể cạnh tranh được trên TT xuất khẩu, ngoài  yếu tố trên các DN cần chú trọng xây dựng thương hiệu trên TT thế giới.

Có ba phương án xây dựng thương hiệu mà các DN có thể lựa chọn sau đây:

  • Xây dựng thương hiệu công ty: Các DN xây dựng uy tín thương hiệu trên nền tảng uy tín công ty (thương hiệu công ty). Những nỗ lực marketing và chiến lược SP  nhằm hỗ trợ cho việc tạo dựng uy tín của thương hiệu công ty nhằm tạo điều kiện cho SP của công ty thâm nhập và phát triển trên TT thế giới.
  • Xây dựng thương hiệu quốc gia cho ngành hàng TCMN của Việt Nam- Vietcraft Excellence (Sản phẩm xuất xứ từ Việt Nam): Chương trình này được sự hỗ trợ của Liên minh Châu Âu trong khuôn khổ Dự án Hỗ trợ chính sách thương mại và đầu tư của Châu Âu (EU- MUTRAP), các DN có cơ hội để cải tiến hoạt động SX kinh doanh, dưới sự hỗ trợ của Nhà nước để cùng xây dựng uy tín cho SP xuất xứ từ Việt Nam (đã đề cập trong phần thực trạng).
  • Xây dựng uy tín thương hiệu cho từng SP chuyên biệt của công ty (thương hiệu SP). Như vậy công ty sẽ có thương hiệu riêng cho từng loại hay dòng SP, thường là những SP mạnh và là SP chiến lược. Mỗi thương hiệu SP sẽ được đầu tư và phát triển    trên TT theo một chiến lược riêng. Nhưng giải pháp thương hiệu SP sẽ gây rất nhiều khó khăn cho DN trong bước đầu xây dựng, do phải đầu tư chi phí marketing cho từng SP của công ty khi tiềm lực chưa đủ mạnh, trong khi các công ty Việt Nam vẫn chưa được nhiều người tiêu dùng nước ngoài biết đến.

Giải pháp tối ưu nhất là từng bước xây dựng uy tín cho thương hiệu Việt Nam (SP hàng TCMN xuất xứ từ Việt Nam), từ đó xây dựng uy tín thương hiệu công ty. Theo tác giả, để có thực hiện được việc xây dựng uy tín thương hiệu, cần quan tâm đến một số vấn đề:

  • Tham gia các chương trình hỗ trợ từ phía Nhà nước liên quan đến xây dựng uy tín thương hiệu xuất xứ (“Made in Hochiminh City-Vietnam” của thành phố Hồ Chí Minh, hoặc “Vietnam Value Inside” của Bộ Công Thương …) vì đây cũng là một trong những chương trình hành động hỗ trợ cho xây dựng thương hiệu Việt Nam trên TT thế giới.
  • Trước hết các DN cần xây dựng uy tín SP dựa trên chất lượng SP, uy tín trong kinh doanh. Kết hợp chặt chẽ giữa SX và tiếp thị theo đúng thị hiếu khách hàng, DN sẽ từng bước xây dựng uy tín thương hiệu cho SP và công ty của mình.
  • Với những DN lớn, việc xây dựng thương hiệu riêng có thể xây dựng từ TT trong nước vươn dần ra TT thế giới. Cần quan tâm đến việc đăng ký quyền  bảo  hộ  thương hiệu trong những TT xuất khẩu để tránh hiện tượng tranh chấp thương hiệu, gây khó khăn cho công ty khi kinh doanh trong những TT này.
  • Khi xây dựng thương hiệu, cần xác định rõ tầm nhìn thương hiệu, chiến lược xây dựng và phát triển thương hiệu trong từng giai đoạn và có chiến lược quản trị  thương  hiệu (thương hiệu sẽ được xây dựng phát triển trong những TT nào, thương hiệu được  định vị ra sao, làm thế nào để xây dựng thương hiệu, các công cụ hỗ trợ cho xây dựng thương hiệu…), và trên hết  phải tạo được  SP có uy tín trên TT (SP có chất lượng bảo  đảm yêu cầu khách hàng, xây dựng và thực hiện hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế, bảo đảm thời hạn giao hàng, giá cả phù hợp).

Để xây dựng uy tín cho ngành hàng TCMN của Việt Nam trên TT thế giới, tăng cường khả năng tiếp cận khách hàng tại các TT xuất khẩu, các DN cần đẩy mạnh các biện pháp marketing hỗ trợ cho SP như sau:

  • Tăng cường các hoạt động tiếp xúc và giao dịch khách hàng qua thương mại điện tử: có nhiều DN đã thành công trong việc giới thiệu SP và tìm kiếm các đơn hàng qua mạng. Do đó, thiết kế trang web là một biện pháp marketing để tiếp cận khách hàng với chi phí chấp nhận được. Qua nghiên cứu trong chương thực trạng, số lượng các DN hàng TCMN có thiết kế trang web chưa nhiều, trong số đó có website chỉ thực hiện chức năng tạo sự nhận biết, chưa có tin tức cập nhật, do đó vẫn chưa tạo được hiệu quả cao. Để thiết kế trang web đạt hiệu quả, theo kinh nghiệm của một số chuyên gia, công ty cần chú    trọng dến ba yếu tố: kết cấu trang web – hình ảnh – màu sắc, yếu tố thông tin, thể hiện  được nét đặc thù của DN (yếu tố văn hóa). Vì vậy, việc thiết kế trang web nên mang tính chuyên nghiệp (có thể nhờ các công ty thiết kế trong lĩnh vực này đảm nhiệm) và  có  người chịu trách nhiệm theo dõi, nắm thông tin và cập nhật tin tức trên trang  web của  công
  • Gia tăng hiệu quả của công tác nghiên cứu TT: Trong thực tế, các công ty thực hiện nghiên cứu TT bằng nhiều cách như thông qua đối tác (cung cấp những thông tin chủ yếu về tình hình TT qua đó đặt hàng theo yêu cầu của đối tác, do đó việc thu thập thông tin TT thường thụ động), DN tự thực hiện, hoặc qua các tổ chức Nhà nước (các trung tâm hỗ trợ xúc tiến, các hiệp hội ngành, các Tham tán thương mại).
  • Tăng cường các hoạt động xúc tiến như giao dịch trực tiếp với các khách hàng, tham gia hội chợ triển lãm tại các TT mục tiêu. Đây là phương pháp tốt để có tiếp cận được với các đối tác tại các TT. Tuy nhiên để tham gia một cách hiệu quả các DN cần chuẩn bị thật cẩn thận như vấn đề thiết kế gian hàng (cần có chuyên gia thiết kế để tạo ấn tượng), SP phong phú, tài liệu giới thiệu cho khách, nên có sự liên kết giữa các DN và cơ sở SX để tạo hiệu quả cao trong hoạt động này.
  • Tăng cường thiết kế catalog, chú ý đến chất lượng của các mẫu thiết kế quảng cáo.
  • Lập chi nhánh, văn phòng đại diện tại các TT để tiếp cận trực tiếp với khách hàng và thu thập thông tin