Giải pháp đổi mới phương thức bổ sung vốn đối ứng cho các chương trình, dự án ODA nhằm cân đối ngân sách nhà nước

Nguồn vốn ODA là một bộ phận trong Ngân sách Nhà nước, là một nguồn lực tài chính của quốc gia vì vậy quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA phải tuân thủ theo nguyên tác đảm bảo cân đối Ngân sách Nhà nước. Theo nghị định số 16/2016/NĐ-CP ban hành ngày 16/03/2016 quy định về quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi đã nêu rõ: đối với chương trình, dự án được cấp phát toàn bộ từ ngân sách Nhà nước, cơ quan chủ quản có trách nhiệm cân đối vốn đối ứng trong dự toán ngân sách hàng năm; đối với chương trình, dự án vay lại toàn bộ hoặc một phần từ ngân sách Nhà nước, chủ dự án bố trí vốn đối ứng hoặc trình cơ quan chủ quản quyết định để đảm bảo đủ vốn đối ứng cho chương trình, dự án. Với sự phân cấp mạnh mẽ này, các chương trình, dự án ODA được tính toán nhu cầu vốn đối ứng, xây dựng kế hoạch vốn đối ứng cụ thể hàng năm. Tuy nhiên, do ngân sách nhà nước những năm gần đây gặp nhiều khó khăn nên việc bố trí vốn đối ứng không đầy đủ và không kịp thời nên đã ảnh hưởng lớn đến tiến độ thực hiện các chương trình, dự án ODA. Vì vậy, Việt Nam cần đổi mới phương thức bổ sung nguồn vốn đối ứng cho các chương trình, dự án ODA thông qua các hình thức: thu hút các nguồn vốn từ xã hội để bổ sung vốn đối ứng cho các dự án ODA, qua đó giảm gánh nặng cho ngân sách Nhà nước; mở rộng áp dụng hình thức cho các ngân hàng thương mại vay lại và giải ngân các dự án ODA, theo đó các ngân hàng thương mại tham gia sẽ tự cân đối phần vốn đối ứng cho dự án; huy động vốn đối ứng thông qua việc vay vốn trực tiếp từ các ngân hàng thương mại hoặc huy động vốn đối ứng qua phát hành trái phiếu; thành lập quỹ vốn đối ứng. Trong các phương thức bổ sung nguồn vốn đối ứng cho các chương trình, dự án ODA thì việc thành lập quỹ vốn đối ứng được sự ủng hộ mạnh mẽ từ cộng đồng các nhà tài trợ, thể hiện sự cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam trong công tác thu hút nguồn vốn ODA.

Trong nhiều diễn đàn và hội thảo, các nhà tài trợ đã đưa ra ý kiến đề xuất về vấn đề này, theo ý kiến của ông In Kim, trưởng đại diện cơ quan hợp tác quốc tế Hàn Quốc tại hội thảo quốc tế về hợp tác phát triển Việt Nam – Hàn Quốc thì “Để thu hút dòng vốn ODA mới trong thời gian tới, Việt Nam cần phải lập quỹ vốn đối ứng để đẩy nhanh tiến độ triển khai, thực hiện các dự án ODA cũ, mới”. Nhìn chung, đối với mỗi chương trình, dự án ODA, bên nhà tài trợ đều yêu cầu Chính phủ Việt Nam phải cung cấp vốn đối ứng theo một tỷ lệ nhất định. Các dự án vay vốn OECD hoặc Ngân hàng thế giới thường quy định vốn đảm bảo trong nước bằng 15% tổng giá trị dự án, các dự án viện trợ của các tổ chức Liên Hợp Quốc thường yêu cầu vốn đảm bảo trong nước bằng 20% trị giá dự án. Các nhà tài trợ yêu cầu cung cấp vốn đối ứng nhằm qua đó nâng cao tính trách nhiệm của Việt Nam, cũng như việc lựa chọn dự án ưu tiên. Như vậy, vốn đối ứng vừa là xúc tác quan trọng thúc đẩy nhanh tiến độ thực hiện các chương trình, dự án ODA, tăng tỷ lệ giải ngân vốn ODA và đồng thời có tác động tích cực củng cố lòng tin đối với các nhà tài trợ từ đó góp phần nâng cao hiệu quả thu hút nguồn vốn ODA tại Việt Nam. Vì vậy, Chính phủ Việt Nam cần phải chuẩn bị tốt đảm bảo đầy đủ và kịp thời vốn đối ứng cho chương trình, dự án ODA.