Giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý nhập cư tại TP.HCM

Người nhập cư đã làm cho TPHCM vốn sôi động ngày càng sôi động hơn. Thế nhưng, bên cạnh những mặt tích cực đó thì vẫn tồn tại những bất cập mà chính những chính sách quản lý chưa chặt chẽ, chế tài chưa đủ sức răn đe của chính quyền và sự quản lý lỏng lẽo đã gây nên nhiều điều bất cập cho cuộc sống của dân nhập cư cũng như cuộc sống cả thành phố. Là thành phố tập trung người nhập cư đông nhất nước, TP.HCM gặp khá nhiều khó khăn trong công tác quản lý cư trú. Đội ngũ chính quyền cũng đã tham gia công tác một cách có tổ chức, đã phần nào giải quyết các vấn đề bức xúc của người dân. Nhưng chưa triệt để, biện pháp tình huống không giải quyết được các khó khăn lâu dài của dân nhập cư.
Hiến pháp Việt Nam đã quy định mọi người dân đều có quyền tự do cư trú, cho nên quản lý cư trú phải bằng nhiều biện pháp chứ không nên nhắm vào việc siết điều kiện này, điều kiện khác để hạn chế quyền cư trú của công dân bằng biện pháp hành chính. Từ thực việc nghiên cứu thực trạng cũng như phân tích đánh giá hiệu quả của cơ chế, chính sách quản lý dân nhập cư thành phố, chúng tôi xin đưa ra một số giải pháp mà thành phố đã, đang và sẽ thực hiện cũng như những kiến nghị nhằm góp phần nâng cao chất lượng quản lý dân nhập cư tại thành phố hcm trong dài hạn. bao gồm các nhóm giải pháp chính như sau:
Một là, tăng cường xem xét, sửa đổi bổ sung một số điều khoản chưa phù hợp của Luật cư trú.
Theo đó, bổ sung quy định công dân được đăng ký thường trú tại thành phố khi có chỗ ở hợp pháp do thuê, mượn, ở nhờ của cá nhân, tổ chức còn phải bảo đảm điều kiện về diện tích bình quân theo quy định của thành phố, có xác nhận của chính quyền địa phương về điều kiện diện tích bình quân và phải được người cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ đồng ý bằng văn bản. Hạn chế số lượng người thường trú tại các quận nội thành có thể nâng điều kiện về thời hạn tạm trú từ 1 năm lên 2 năm và phải bảo đảm về diện tích ở tối thiểu. Cũng nên xác định rỗ cơ quan nào có chức năng quyền hạn trong việc ban hành quy định này.
Ngoài ra, cũng đề nghị bổ sung các nội dung cấm, tăng hình thức sử phạt đối với các hành vi giả mạo điều kiện để được đăng ký thường trú; cho đăng ký cư trú nhưng thực tế người được cấp đăng ký không sinh sống tại chỗ ở đó; đồng ý cho người khác đăng ký cư trú vào chỗ ở của mình để trục lợi.
Bên cạnh đó, cần sửa đổi, bổ sung một số thủ tục hành chính về thủ tục đăng ký thường trú nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân: tiếp nhận thông báo lưu trú qua hệ thống internet. Như vậy sẽ dễ dàng hơn trong công tác quản lý, cập nhật hồ sơ dữ liệu, từ đó góp phần giảm thiểu chi phí của cả người dân lẫn chính quyền TP, giảm tải tình trạng chồng chéo số liệu giữa nơi chuyển đi và nơi mới đến.
Hơn nữa, nếu cứ chuyển đến chỗ ở mới lại xin cấp sổ tạm trú khác thì cơ quan đăng ký, quản lý cư trú vẫn phải cấp cho họ sổ tạm trú mới. Chi phí để in một sổ tạm trú là 2.300 đồng và Nhà nước đã phải chi 5.213.782.600 đồng để cấp 2.266.862 sổ tạm trú. Nếu một người mà mỗi lần thay đổi nơi tạm trú lại lập sổ mới thì rất tốn kém và không quản lý được.
Xem xét lại quy định đối với người nhập cư nước ngoài. Bản thân TP đã có một lượng lao động rất dồi dào, đủ thành phần kinh tế, trình độ khác nhau. Vì vậy, TP chỉ nên khuyến khích nhập cư lao động nước ngoài có trình độ chuyên môn cao, hạn chế tối thiểu lao động giản đơn.
Hai là hoàn thiện bộ máy quản lý đô thị, nâng cao hiệu quả quản lý lao động nhập cư ở TPHCM
Tổ chức tốt và tiến hành đổi mới cơ cấu bộ máy chính quyền đô thị là một biện pháp quan trọng để quản lý đô thị. Để thực hiện được các chức năng, nhiệm vụ chính trị cũng như các kế hoạch kinh tế xã hội, bộ máy quản lý đô thị cần có đủ quyền và lực, nghĩa là Nhà nước giao quyền, phân bố hợp lý các nguồn tài chính, còn chính quyền đô thị phải đủ mạnh để nắm quyền và sử dụng hiệu quả các nguồn tài chính để thực hiện các chức năng của mình và thực hiện chiến lược phát triển của đô thị. Trong đó, xác định đúng  nội  dung công tác  quản  lý,  phân  công đúng  người  đúng  việc,  nâng  cao  trình  độ chuyên môn của cán bộ là những việc làm cụ thể và quan trọng. Nâng cao hiệu quả quản lý lao động di cư vào TPHCM không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan công an, quản lý hộ khẩu mà còn cần thiết phải có một bộ phận chuyên trách thuộc Sở Lao động – Thương binh và Xã hội hỗ trợ chính quyền thành phố, đề xuất chính sách, cơ chế và trực tiếp quản lý bộ phận lao động nhập cư. Ngoài ra, ủy ban nhân dân cấp xã, phường, thị trấn và quận, huyện của TPHCM, các trung tâm giới thiệu việc làm cũng cần có thêm chức năng theo dõi, trợ giúp và quản lý lao động nhập cư vào TPHCM. Sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức nêu trên sẽ là yếu tố quan trọng góp phần quản lý tốt hơn lực lượng lao động nhập cư vào TPHCM, tạo điều kiện hỗ trợ người lao động tiếp cận các dịch vụ xã hội thiết yếu và khai thác có hiệu quả nguồn lực này cho phát triển kinh tế TPHCM.
Ba là TPHCM cần tăng cường điều tiết và quản lý dòng lao động di chuyển về bằng các phương pháp kinh tế, phù hợp với cơ chế thị trường và quy luật phát triển TP.
Phương pháp kinh tế là phương pháp tác động gián tiếp đến đối tượng quản lý thông qua các lợi ích kinh tế, nhằm tạo ra các tình huống để đối tượng quản lý lựa chọn phương án hành động hiệu quả nhất. Nếu như phương pháp hành chính tác động trực tiếp,  mang tính chất  bắt buộc thì phương pháp kinh tế tác động gián tiếp và mang tính tự nguyện, góp phần phát huy tính chủ  động,  sáng  tạo  cho  người  thực  hiện. Phương pháp kinh tế có nhiều hình thức tác động, trong đó quan trọng nhất là sử dụng các đòn bẩy kinh tế (thuế, lãi suất, tiền lương, thu nhập,  tiền  thưởng…)  và  các  biện  pháp  kích thích kinh tế để lôi cuốn, thu hút, khuyến khích các  cá  nhân,  doanh  nghiệp  phát  triển  theo hướng đảm bảo hài hòa lợi ích chung với lợi ích riêng. Đối với TPHCM, phương án khả thi là hạn chế tiếp nhận các dự án đầu tư cần nhiều lao động phổ thông ở đô thị nhằm tạo ra hàng rào kỹ thuật và công nghệ để gián tiếp hạn chế di cư lao động phổ thông vào thành phố. Vùng đô thị hạt nhân trung tâm cần khuyến khích phát triển các ngành công nghiệp có hàm lượng chất xám  cao,  công  nghệ  tiên  tiến  không  gây  ô nhiễm, sử dụng ít đất, sử dụng lao động có lựa chọn và gắn với các trung tâm nghiên cứu. Để phát triển kinh tế TP bền vững, các chính sách quản lý lao động nhập cư vào TPHCM cần tập trung theo hướng tạo điều kiện cho lao động có trình độ cao. TPHCM là một trung tâm đào tạo lớn nhất cả nước, mỗi năm có một lượng lớn lao động có trình độ cao ra trường. Tuy nhiên, rất nhiều  nhân tài không có điều  kiện làm việc tại TP do những khó khăn trong vấn đề hộ khẩu, chế độ đãi ngộ và một số phân biệt trong tiếp cận dịch vụ công. Để khắc phục tồn tại này, TPHCM cần dành những ưu đãi thích hợp về chế độ nhập khẩu, nhà ở, tuyển dụng và các chính sách khác về lương, phụ cấp để thu hút,  tuyển  dụng  những  sinh  viên,  trí  thức, chuyên gia tài năng cho các lĩnh vực kinh tế quan trọng của TP như công nghệ thông tin, luật, tự động hóa, khoa học cơ bản… và các nhà doanh nghiệp trình độ cao ở các lĩnh vực phù hợp về công tác tại TP.
Căn cứ vào định hướng phát triển kinh tế của thành phố trong tương lai với tỉ lệ lao động cho từng ngành, từng lĩnh vực mũi nhọn,…từ đó, có những biện pháp cụ thể hơn nhằm khuyến khích hoặc hạn chế số lượng lao động lĩnh vực đó ở lại/ ra khỏi TP. Có thể thông qua chính sách về thuế, giá điện, nước, ưu đãi xã hội,…từ đó người dân sẽ lượng sức mình mà tự chọn việc đi hay bám trụ lại TP.
Nên tiến hành quy hoạch lại hệ thống giáo dục Đại học. vì thực tế, hằng năm lượng sinh viên tỉnh lẻ ồ ạt đổ về với mong muốn tim cách bám trụ TP đã góp phần làm quá tải tình trạng dân nhập cư tại đây. Vì vậy, nên quy hoạch lại hệ thống các ngành đào tạo, chỉ tiêu tại các trường đại học, cao đẳng, trung cấp, sao cho vừa đủ để đáp ứng nhu cầu phát triển. Khuyến khích các trường trên mở chi nhánh đào tạo tại các tỉnh địa phương.
Bốn là đẩy nhanh tốc độ đô thị hóa và phát triển mạnh các khu kinh tế vệ tinh của TPHCM, giảm dần các yếu tố thuộc “lực đẩy” người lao động di chuyển khỏi nơi cư trú.
Liên kết phát triển các đô thị vệ tinh quanh thành phố, đó có thể là các tỉnh lân cận: Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu, Long An,…hay các huyện ngoại thành thuộc vùng nông thôn của TPHCM. Từ đó, hút các ngành công nghiệp nặng, ngành cần nhiều lao động giản đơn ra khỏi thành phố, làm giảm sức ép dân số cho TP. Kéo theo là giảm các sức ép về cơ sở hạ tầng kinh tế-xã hội,…
Theo các nhà phân tích chính sách đối với việc điều tiết lao động di cư, thay vì cố gắng chống lại sức hút của tính kinh tế nhờ tích tụ đối với người lao động và gia đình họ ở các đô thị lớn, chính quyền các cấp cần cố gắng xóa bỏ những nhân tố đang xô đẩy người lao động “ly hương”. Làm được như vậy, chính phủ sẽ cải thiện được chất lượng lao động di cư và khuyến khích tăng trưởng kinh tế. Đối với TPHCM, việc phát triển các khu kinh tế vệ tinh, các làng nghề tại địa phương quanh địa bàn TP sẽ thu hút lao động nông thôn tại chỗ, tạo sự liên kết kinh tế giữa  các khu  công  nghiệp  với  nông thôn, giữa sản xuất công nghiệp với nông nghiệp và dịch vụ. Mối liên kết kinh tế giữa TPHCM với các vùng phụ  cận,  vùng đệm  của  thành phố cũng sẽ mở ra nhiều cơ hội việc làm ổn định với mức lương hấp dẫn đối với người lao động, góp phần giảm thiểu di cư tự phát của lao động về TPHCM. Trong khi nhiều người lao động di chuyển để tìm kiếm một công việc tốt hơn thì một số người khác lại tìm kiếm một nền giáo dục và chăm sóc y tế cơ bản cho gia đình họ. Như vậy, nếu chú trọng không đúng mức việc cung cấp các dịch vụ xã hội thiết yếu cho các vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa (như trường học, trạm y tế, cơ sở hạ tầng cơ bản…), các nhà hoạch định chính sách đã vô tình tác động tới sự lựa chọn di cư, thúc đẩy các hộ gia đình di chuyển. Bằng cách tập trung hơn vào việc cung cấp các dịch vụ giáo dục, sức khỏe và xã hội tại các vùng tụt hậu về kinh tế, chính phủ có thể đi một bước dài nhằm tiến tới xóa bỏ những lý do khiến các hộ gia đình bị buộc phải di cư. Về phần mình, các nỗ lực này cũng có thể cải thiện chất lượng di cư. Tuy nhiên, để làm được việc này đòi hỏi sự quan tâm đầu tư của nhà nước và sự phối hợp giữa các địa phương chứ không thể là một nỗ lực đơn lẻ của chính quyền thành phố TPHCM.
Năm là nâng cao nhận thức người dân đối với các vấn đề, chính sách nhập cư nhằm hạn chế tối đa tình trạng tiêu cực trong quá trình thực thi chính sách. Đồng thời, thông qua đó tiếp thu ý kiến đóng góp của người dân trong việc hoàn thiện hơn chính sách quản lý nhập cư tại TP.
Một số bộ phận quan chức lạm dụng sự tin cậy và thiếu hiểu biết của người dân nhằm gây khó dễ trong quá trình làm thủ tục. gây hao tốn tiền của, mất lòng tin ở nhân dân. Vì vậy, nhằm giảm thiểu tình trạng này, mỗi người dân nên tự nâng cao nhận thức của mình đối với các vấn đề quan trọng này. Qua đó, góp phần tích cực trong quản lý hoạt động của chính quyền.
Nắm bắt rõ quy hoạch phát triển của TP, từ đó cá nhân mỗi người dân sẽ có định hướng nghề nghiệp và nơi ở phù hợp, giảm thiểu tình trạng bon chen về thành phố.