Giải pháp tăng cường hoạt động giám sát và đánh giá các chương trình, dự án ODA

Giám sát và đánh giá các chương trình, dự án ODA là hoạt động thu thập các thông tin liên quan đến tình hình thực hiện các chương trình, dự án ODA; lưu trữ, xây dựng và hoàn thành cơ sở dữ liệu để cung cấp thông tin kịp thời, chính xác phục vụ cho quá trình hoạch định chính sách, đề xuất các giải pháp của các cấp quản lý nhằm đảm bảo chương trình, dự án ODA được thực hiện đúng mục tiêu, đúng tiến độ, đảm bảo đúng tiêu chuẩn chất lượng trong phạm vi khuôn khổ nguồn lực đã được xác định. Nếu công tác giám sát và đánh giá các chương trình, dự án ODA được thực hiện tốt sẽ có đóng góp tích cực, mang lại nhiều lợi ích bao gồm: kết quả đánh giá các chương trình, dự án ODA là cơ sở thực tiễn mang tính khách quan minh chứng cho mức độ hiệu quả và tác động của các dự án ODA thực sự đem lại; sau kết quả đánh giá các chương trình, dự án ODA sẽ rút ra được những bài học kinh nghiệm thực tế quý giá, từ đó đưa ra những khuyến nghị để bổ sung hoặc điều chỉnh kịp thời đối với các dự án đang thực hiện cũng như hoàn thiện chính sách cho các dự án sẽ thực hiện trong tương lai; hoạt động theo dõi, giám sát các chương trình, dự án ODA làm tăng tính giải trình và trách nhiệm của Ban quản lý dự án, chủ đầu tư về hoạt động đầu tư của Nhà nước, hạn chế tình trạng tham nhũng, thất thoát và lãng phí trong các chương trình, dự án sử dụng nguồn vốn ODA, tránh tình trạng khi dự án đi vào hoạt động kém hiệu quả phải xin gia hạn trả nơ hoặc chuyển trách nhiệm trả nợ cho Ngân sách Nhà nước. Qua những lợi ích thiết thực từ hoạt động giám sát và đánh giá các chương trình, dự án ODA mang lại, Chính phủ Việt Nam cần đẩy mạnh hoạt động này thông qua việc hình thành và áp dụng hệ thống giám sát và đánh giá các chương trình, dự án ODA từ cấp Trung ương đến các Ban quản lý dự án cấp tỉnh, huyện, xã. Việt Nam nhất thiết phải xây dựng và hoàn thiện hệ thống giám sát và đánh giá dự án ODA, hệ thống này cần bao quát tất cả các tổ chức, cơ quan từ cấp Trung ương và các Bộ ngành có liên quan đến cấp địa phương. Để áp dụng thành công hệ thống này tại Việt Nam thì cần thiết phải như sau:

Trước hết, Bộ Kế hoạch và đầu tư cần tư vấn cho Chính phủ và xây dựng, hoàn thiện hệ thống giám sát và đánh giá các chương trình, dự án ODA một cách thống nhất. Đồng thời, cần thiết lập hệ thống các chỉ tiêu báo cáo, xây dựng bộ dữ liệu, thông tin với mẫu biểu thống nhất để phục vụ hoạt động giám sát và đánh giá các chương trình, dự án ODA. Để đáp ứng hoạt động giám sát và đánh giá có kết quả chính xác, đòi hỏi dữ liệu, thông tin cung cấp phải trung thực và khách quan. Dữ liệu, thông tin được cập nhật và lưu trữ theo hệ thống để thuận tiện theo dõi các chương trình, dự án ODA và phục vụ cho hoạt động đánh giá dự án. Xây dựng bộ dữ liệu ODA với mẫu biểu thống nhất ngay từ khi bắt đầu triển khai các dự án là điều cần thiết vì giúp giảm thiểu được chi phí giám sát và đánh giá. Thông tin về  đánh giá dự án cần được công khai và cập nhật liên tục trên các phương tiện truyền thông chính thức của Chính phủ để tăng cơ sở dữ liệu tham khảo và bài học kinh nghiệm nhằm phục vụ cho các chương trình, dự án ODA trong tương lai cũng như các dự án đầu tư công tương tự. Tiếp theo, tăng cường vai trò kiểm tra, thanh tra của Bộ chủ quản, của các Bộ có chức năng quản lý và của các cơ quan thanh tra, kiểm toán Nhà nước đối với việc thực hiện dự án và đối với hoạt động quản lý của chủ đầu tư, Ban quản lý dự án. Bộ kế hoạch và đầu tư cần phân công, phân trách nhiệm rõ ràng, cụ thể đến các cơ quan các cấp về hoạt động giám sát, đánh giá các chương trình, dự án ODA. Phân định rõ chức năng theo dõi, giám sát thực hiện và gắn trách nhiệm của chủ đầu tư và người đứng đầu cơ quan quản lý trong việc thực hiện dự án. Ngoài ra, để đảm bảo kết quả giám sát, đánh giá được độc lập và khách quan, công tác giám sát, đánh giá cần được thực hiện bởi các chuyên gia, tổ chức đánh giá độc lập. Ngoài ra, cần phối hợp với các nhà tài trợ xây dựng cẩm nang, sổ tay hướng dẫn thực hiện giám sát và đánh giá các chương trình, dự án ODA để cán bộ quản lý, giám sát và đánh giá dự án ở các cấp có cơ sở căn cứ để thực hiện một cách thống nhất, tiết kiệm thời gian và chi phí trong quá trình tiến hành công tác này. Sự phối hợp giữa bên nhà tài trợ và bên nhận viện trợ sẽ giúp cắt giảm các kinh phí liên quan đến đánh giá dự án, rút ngắn thời gian thực hiện công tác đánh giá dự án, bên cạnh đó cán bộ tham gia hoạt động, công tác này được thực hành, học hỏi và nâng cao năng lực đánh giá dự án.

Như vậy, hoàn thiện và thực thi hệ thống giám sát và đánh giá chương trình, dự án ODA đồng bộ như trên sẽ giúp khắc phục được những mặt yếu kém trong quá trình thực hiện các chương trình, dự án ODA, nhờ đó góp phần vào nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA tại Việt Nam.