Hệ thống thông tin kế toán

Vai trò của Kế toán trong doanh nghiệp đã được nghiên cứu từ rất lâu, tuy nhiên, việc đề cập Kế toán như là một Hệ thống thông tin được quan tâm nghiên cứu từ cuối thập niên 60, khi công nghệ thông tin bắt đầu phát triển. Firmin (1966), trong nghiên cứu của mình, đặt ra vấn đề về khả năng Kế toán như là một hệ thống thông tin quản trị. Trong công bố của mình, Firmin đã cho thấy Kế toán có đầy đủ các thành phần của một hệ thống, có quá trình triển khai, vận hành, cũng như thu thập dữ liệu và cung cấp thông tin phục vụ cho quản trị tổ chức (Firmin, 1966). Các lý thuyết về Thông tin và kế toán tiếp tục được nghiên cứu và phát triển, Colantoni và cộng sự (1971) đã dựa trên cơ sở về lý thuyết mã hoá nhị phân và công nghệ lưu trữ, tiến hành xây dựng cơ sở dữ liệu kế toán, đưa ra cách tiếp cận thống nhất lý thuyết về kế toán và hệ thống thông tin. Hệ thống Kế toán phải được xây dựng trên nền tảng cơ sở dữ liệu gắn liền với việc thu thập, phân tích, mô tả các sự kiện kinh tế, ứng dụng công nghệ nhằm cung cấp thông tin trong tổ chức. Tuy nhiên, khi khái niệm hệ thống thông tin kế toán còn quá mới mẻ, cũng như am hiểu và ứng dụng công nghệ trong người dùng kế toán còn nhiều hạn chế, nên các nghiên cứu tiếp theo về Hệ thống thông tin kế toán đi theo hướng giải thích cũng như ứng dụng công nghệ trong kế toán. Ví dụ, nghiên cứu của Marshall (1972) đã đề xuất việc xác định một hệ thống thông tin kế toán tối ưu cho người dùng bất kỳ; trong đó đề xuất các thành phần cơ bản như tập hợp nhu cầu thông tin, quy trình hỗ trợ xử lý nghiệp vụ, ứng dụng triển khai công nghệ, … Trong những năm tiếp theo, nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán khá đa dạng, bao gồm các nghiên cứu theo hướng ứng dụng- thiết kế hệ thống thông tin kế toán với cách tiếp cận theo lý thuyết cơ hội (Lawrence A. Gordon & Miller, 1976), nghiên cứu về ảnh hưởng của việc nhận thức và sự thu thập dữ liệu trong hệ thống thông tin kế toán khi ứng dụng hệ thống thông tin (Barkin &

Dickson, 1977), và những nghiên cứu khác. Những nghiên cứu này góp phần làm rõ các quan điểm: Kế toán là hệ thống thu thập, lưu trữ, xử lý và cung cấp thông tin tài chính- kế toán cho các đối tượng sử dụng thông tin trong việc ra quyết định. Hệ thống thông tin kế toán có thể là hệ thống thủ công hoặc hệ thống ứng dụng công nghệ thông tin trên nền máy tính. Trong thời đại công nghệ thông tin hiện nay, quan điểm hệ thống thông tin kế toán được gắn liền với việc ứng dụng công nghệ thông tin trong kế toán – do ảnh hưởng của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý nói chung tại các tổ chức.

Như vậy, quan điểm hệ thống Kế toán là hệ thống thông tin đã được quan tâm, nghiên cứu từ những năm 60 của thế kỷ 20. Sau này, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, định nghĩa và các thành phần của Hệ thống thông tin Kế toán càng được làm rõ và nghiên cứu kỹ hơn. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy, Hệ thống thông tin kế toán là hệ thống thông tin, nhưng do đặc thù của dữ liệu và thông tin kế toán – chịu tác động bởi các nguyên tắc, chuẩn mực kế toán được thừa nhận, và tác động bởi tính chất tổ chức, yêu cầu của nhà quản lý – nên hệ thống thông tin kế toán vẫn có những đặc điểm riêng như nhận thức của người dùng về chất lượng thông tin, chất lượng hệ thống (Burchell, Clubb, Hopwood, Hughes, & Nahapiet, 1980; Lawrence A. Gordon & Miller, 1976; Hopwood, 1987). Những đặc điểm mang tính đặc thù này của hệ thống thông tin kế toán xuất phát từ yếu tố có tính khách quan là nội dung dữ liệu và thông tin kế toán phải phản ánh hoạt động của doanh nghiệp và tính hữu ích của thông tin kế toán được quyết định bởi việc sử dụng thông tin kế toán cho việc ra quyết định quản trị. Từ quan điểm này cho thấy, trên góc độ thu thập dữ liệu, xử lý dữ liệu và cung cấp thông tin thì hệ thống kế toán là hệ thống thông tin – được gọi là hệ thống thông tin kế toán; bên cạnh đó, kế toán còn có những thành phần đặc thù, không chịu ảnh hưởng và không thuộc về hệ thống thông tin như sự chi phối của chuẩn mực, nguyên tắc kế toán; sự chi phối của luật trong kế toán hoặc đặc trưng về tính chất và nội dung của dữ liệu, của thông tin kế toán. Do đó, mô hình hoá hệ thống thông tin kế toán như sau: