Hệ thống thang lương, bảng lương

 

Thang lương, bảng lương và các chế độ phụ cấp là những nội dung quan trọng của chế độ tiền lương. Việc xây dựng hệ thống thang lương, bảng lương và xác định hợp lý các mức phụ cấp lương phải xuất phát từ đặc điểm lao động khác nhau trong từng ngành nghề và trong điều kiện lao động cụ thể. Tuy có vai trò khác nhau nhưng đều nhằm mục đích là bù đắp lao động hao phí, bảo đảm cho cuộc sống bản thân người lao động và gia đình họ.  Do tính chất công việc của từng ngành nghề khác nhau mà nhà nước qui định các chế độ tiền lương khác nhau.

a. Hệ thống bảng lương của cán bộ, công chức hành chánh sự nghiệp:

Trong thực tế, cán bộ công chức thường được phân loại theo nghề. Việc phân phối này tùy thuộc vào sự phát triển của khoa học và công nghệ, vào trình độ phân công và hợp tác lao động trong xã hội. Trên cơ sở phân loại này, mỗi loại cán bộ, công chức bao gồm một số chức danh viên chức, và mỗi loại chức danh viên chức được quy định phải thực hiện, hoàn thành một số nhiệm vụ, công việc cụ thể. Những nhiệm vụ này ấn định mức độ phức tạp lao động của công việc và lượng tiêu hao lao động để thực hiện công việc

–            Tính phức tạp của công việc thể hiện:

+ Trình độ nghề nghiệp biểu hiện qua trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, thâm niên nghề nghiệp, tính chủ động sáng tạo trong công việc, sự phối hợp với các đồng nghiệp

+ Trách nhiệm nghề nghiệp biểu hiện ở trách nhiệm về ảnh hưởng của quá trình thực hiện công việc và kết quả công việc, trách nhiệm đối với tài sản, vật chất có liên quan đến công việc, vv..

–            Mức tiêu hao lao động tùy thuộc vào điều kiện và môi trường lao động cụ thể, thể hiện qua các yếu tố tâm, sinh lý trong quá trình lao động.

Xuất phát từ cơ sở của việc xác định chế độ tiền lương của công, viên chức nói trên, bảng lương của công viên chức được lập ra phải thể hiện được hết các yếu tố đó trong lao động. Ví dụ như trong hệ thống thang lương bảng lương, người có trình độ cao, có kinh nghiệm phải ở mức lương cao hơn những người có trình độ thấp, chưa có kinh nghiệm, trong cùng một công việc, người làm ở những điều kiện không thuận lợi sẽ được hưởng phụ cấp hoặc lương cao hơn những người làm việc ở điều kiện bình thường, vv..Hoặc cùng là cán bộ, công chức nhưng giáo viên sẽ được hưởng lương cao hơn những cán bộ công chức khác[1].

Bảng lương của cán bộ công chức được quy định theo ngành. Trong mỗi ngành có các ngạch lương, mỗi ngạch lương có hệ số mức lương chuẩn và các bậc lương thâm niên.

–            Ngạch lương: mỗi ngạch lương tương ứng với một ngạch cán bộ, công chức, phản ánh nội dung công việc và trình độ công chức, viên chức (ví dụ như ngạch giảng viên, chuyên viên).

–            Hệ số mức lương chuẩn: là hệ số mức lương khởi điểm của ngạch, mỗi ngạch có hệ số mức lương chuẩn. Hệ số mức lương chuẩn của một ngạch chịu sự cân đối trong nội bộ ngành và sự cân đối chung giữa các ngành

–            Bậc lương thâm niên: thể hiện thâm niên cán bộ, công chức đã làm việc trong ngạch được xác định hợp lý nhằm động viên, khuyến khích họ yên tâm làm việc. Số bậc lương thâm niên của mỗi ngạch nhiều hay ít tùy thuộc vào yêu cầu đào tạo và độ phức tạp trong ngạch.

b. Hệ thống thang, bảng lương của người lao động trong các doanh nghiệp:

Xuất phát từ quan điểm tiền lương của người lao động trong doanh nghiệp (trừ những người làm trong các doanh nghiệp nhà nước được tuyển dụng và quy định hưởng lương theo cán bộ công chức) phụ thuộc vào sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động, do đó tiền lương của những người này được quy định riêng và có khác so với lương của cán bộ, công chức nhà nước

Căn cứ xác định mức trả công cho người lao động trong các doanh nghiệp cũng dựa vào 2 yếu tố là mức độ phức tạp của công việc thể hiện qua trình độ cần thiết của người lao động để thực hiện công việc và mức tiêu hao lao động.

Hệ thống thang lương, bảng lương của người lao động trong doanh nghiệp gồm:

–            Hệ thống thang lương của người lao động được xác định theo ngành (hoặc một nhóm ngành kinh tế kỹ thuật). Trong đó các nghề phải có tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng

–            Bảng lương công nhân trực tiếp sản xuất: áp dụng cho những ngành nghề mà tiêu chuẩn, cấp bậc không rõ ràng, không phân chia được nhiều mức độ phức tạp rõ rệt hoặc do đặc điểm của công việc phải bố trí công nhân theo cương vị và trách nhiệm công việc. Mỗi chức danh trong bảng lương được xác định một trình độ nhất định đáp ứng với nội dung công việc cụ thể

–            Bảng lương chuyên gia, nghệ nhân: áp dụng cho tất cả các ngành nghề có tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể cao hơn tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật các nghề đã áp dụng thang lương

–            Bảng lương chức vụ quản lý doanh nghiệp chỉ quy định cho 3 chức danh giám đốc, phó giám đốc và kế toán trưởng và được xác định theo hạng doanh nghiệp[2]

–            Bảng lương viên chức chuyên môn, nghiệp vụ và thừa hành phục vụ trong các doanh nghiệp được xác định theo cấp trình độ tương ứng ngạch chuyên môn, nghiệp vụ hành chính sự nghiệp.

Người sử dụng lao động có nghĩa vụ trả lương cho người lao động đầy đủ, đúng thời hạn theo qui định. Trong trường hợp đặc biệt phải trả chậm thì thì không được chậm quá 1 tháng và người sử dụng lao động phải đền bù cho người lao động một khoản tiền ít nhất bằng tiền lãi suất tiền gửi tiết kiệm do ngân hàng nhà nước công bố tại thời điểm trả lương.


[1] Khoản 1 Điều 71 Luật giáo dục qui định: “Thang, bậc lương của nhà giáo là một trong những thang, bậc lương cao nhất trong hệ thống thang lương hành chính sự nghiệp của Nhà nước”

[2] Hạng doanh nghiệp được xác định dựa vào mức độ phức tạp quản lý (thể hiện qua chỉ tiêu vốn, trình độ công nghệ, phạm vi hoạt động hoặc các đầu mối quản lý, số lượng lao động trong doanh nghiệp..)và hiệu quả sản xuất kinh doanh (doanh thu, thuế, lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận/vốn)