Hoàn thiện chính sách cổ tức đối với các doanh nghiệp

Chính sách cổ tức của các DN phản ánh quyết định của DN trong việc lựa chọn sử dụng phần lợi nhuận sau thuế để chi trả cổ tức cho cổ đông hay giữ lại phần lợi nhuận đó để tái đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh. Chính sách cổ tức có ý nghĩa quan trọng đối với quyết định cơ cấu nguồn vốn của các DN, có tác động trực tiếp đến lợi ích của các cổ đông và triển vọng tương lai đối với quá trình sản xuất kinh doanh của các DN. Theo lý thuyết, giá trị ước tính đối với cổ phần thường được đo lường bằng tổng giá trị hiện tại đối với các khoản thu nhập mà cổ đông có khả năng nhận được trong tương lai; như vậy, việc gia tăng chi trả cổ tức cho cổ đông sẽ làm gia tăng đối với giá cổ phiếu của các DN. Tuy nhiên, việc gia tăng đối với tỷ lệ lợi nhuận giữ lại sẽ có tác động làm gia tăng mức độ tăng trưởng của DN và gia tăng mức độ đối với việc chi trả cổ tức trong tương lai đối với các cổ đông. Như vậy, chính sách cổ tức hiệu quả phải hướng đến mục tiêu tạo ra sự cân bằng giữa việc phân phối lợi nhuận cho các cổ đông hiện tại và triển vọng phát triển tương lai của DN qua đó nhằm tối đa hoá giá trị cổ phần của DN. [14]

Việc áp dụng chính sách cổ tức hợp lý phải căn cứ vào chiến lược sản xuất kinh doanh, điều kiện thực tế cũng như chu kỳ sống của DN. Theo tác giả, việc chi trả cổ tức đối với các công ty cổ phần ngành điện niêm yết nên được thực hiện theo chù kỳ sống của DN để có sự phù hợp với việc hoạch định cơ cấu nguồn vốn của DN. Đối với giai đoạn hình thành, đây là giai đoạn cần nhiều vốn đáp ứng cho hoạt động sản xuất kinh doanh và trong giai đoạn này kết quả hoạt động kinh doanh của các DN cũng chưa cao, uy tín của DN cũng thấp, do đó chính sách cổ tức nên được thực hiện theo mô hình chi trả cổ tức với tỷ lệ thấp. Đối với giai đoạn tăng trưởng, đây là giai đoạn sự gia tăng của nhu cầu vốn kinh doanh càng cao, DN cần đầu tư vào các công trình, dự án quy mô lớn và trong giai đoạn này, DN đã bắt đầu có lợi nhuận; bởi vậy chính sách cổ tức nên thực hiện theo mô hình chi trả cổ tức ổn định với tỷ lệ thấp. Đối với giai đoạn ổn định, khi mà các hoạt động sản xuất kinh doanh của các DN đã đi vào ổn định, lợi nhuận kinh doanh ở mức cao thì các DN nên áp dụng mô hình chi trả cổ tức ổn định ở mức cao. Đối với giai đoạn suy thoái, khi mà các hoạt động sản xuất kinh doanh của DN đang có chiều hướng giảm sút mạnh, các cơ hội cũng như triển vọng kinh doanh của các DN ở mức thấp hoặc không còn tồn tại thì các DN sử dụng vốn trong giai đoạn này không hiệu quả nên áp dụng mô hình chi trả cổ tức cao đối với các cổ đông.

Hiện nay, ngành điện niêm yết đang được đánh giá là đang hoạt động kinh doanh trong giai đoạn tăng trưởng. Trong giai đoạn này, các DN cần phải đáp ứng nhu cầu vốn cao để đầu tư, triển khai hoạt động, vận hành các công trình, dự án, nhà máy sản xuất điện năng và đổi mới, áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, giảm thiểu rủi ro và gia tăng giá trị DN. Như vậy, đây là giai đoạn các DN cần phải thực hiện chính sách cổ tức ổn định ở mức thấp để có nguồn tái đầu tư, gia tăng nguồn vốn chủ sở hữu cho các DN, nâng cao mức độ độc lập và tự chủ trong các quyết định tài chính. Tuy nhiên, Bảng 3.11 cho thấy tỷ lệ chi trả cổ tức liên tục gia tăng từ mức 43,57% năm 2012 lên đến 93,55% năm 2017 là chưa hợp lý. Việc chi trả cổ tức ở mức cao như vậy, sẽ có tác động trước mắt làm gia tăng giá cổ phiếu của các DN tuy nhiên về dài hạn lại làm giảm khả năng tăng trưởng của các DN cũng như khả năng chi trả cổ tức đối với các cổ đông trong tương lai.

Ngoài ra, phần lợi nhuận sau thuế gần như được sử dụng để chia cổ tức cao cho cổ đông trong khi nhu cầu vốn giai đoạn này của các DN là cao cho thấy mặc dù nguồn vốn chủ sở hữu qua phân tích thực trạng là có sự gia tăng từ sự tăng chủ yếu của lợi nhuận giữ lại nhưng sự gia tăng này là chưa đạt hiệu quả cao trong tận dụng nguồn lực từ chính sách cổ tức.

Như vậy, để nâng cao năng lực sử dụng nguồn tài trợ và để sử dụng nguồn vốn chủ sở hữu một cách hiệu quả giúp các DN giảm thiểu chi phí sử dụng vốn, gia tăng giá trị DN, trong thời gian tới, các công ty cổ phần ngành điện niêm yết cần phải hoàn thiện chính sách cổ tức theo hướng như sau:

Các DN cần thực hiện chi trả cổ tức theo mô hình ổn định cổ tức ở mức thấp nhằm gia tăng nguồn vốn từ lợi nhuận giữ lại đối với hoạt động sản xuất kinh doanh, gia tăng quy mô vốn cho các DN cũng như tính tự chủ trong hoạt động sản xuất kinh

Các DN cần phải định kỳ đánh giá lại chu kỳ sống của DN để có chiến lược chi trả cổ tức đúng đắn và hiệu quả theo từng giai đoạn phát triển của Ngoài ra, việc hoạch định chính sách cổ tức cần được thực hiện một cách chặt chẽ gắn với việc hoạch định cơ cấu nguồn vốn nhằm tạo ra sự thống nhất trong việc quản trị nguồn vốn theo chiến lược phát triển kinh doanh của các DN.

Các DN nên kết hợp giữa hình thức chi trả cổ tức bằng tiền mặt và hình thức chi trả cổ tức bằng cổ phiếu. Việc kết hợp hai hình thức chi trả cổ tức này sẽ hạn chế được những điểm bất lợi của từng hình thức và có tác dụng trong việc nâng cao khả năng huy động vốn cho DN và vẫn đảm bảo lợi ích cho các cổ đông của DN.