Hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển ngành điện Việt Nam

* Hoàn thiện công tác quy hoạch ngành điện Việt Nam

Công tác quy hoạch ngành điện Việt Nam đã được các cơ quan quản lý triển khai thực hiện và đạt được những kết quả thành công cơ bản như: Số lượng lớn các đề án quy hoạch phát triển điện lực đã được lập, phê duyệt và công bố; trình tự, thủ tục lập và duyệt các đề án quy hoạch phát triển điện lực đã được tuân thủ; các đề án quy hoạch phát triển điện lực quốc gia đều có sự trợ giúp của tư vấn nước ngoài.

Tuy nhiên, công tác quy hoạch ngành điện Việt Nam hiện nay còn một số hạn chế như: Thời gian lập và thẩm tra trình duyệt một số đề án quy hoạch bị kéo dài; trình độ tư vấn lập quy hoạch phát triển điện lực chưa đồng đều; đề án quy hoạch phát triển điện lực quốc gia cũng như địa phương do nhiều lý do sau khi phê duyệt hay phải điều chỉnh, bổ sung. Để công tác quy hoạch ngành điện được hiệu quả, hạn chế những bất cập tồn tại, Nhà nước cần phải có những biện pháp sau:

Chính phủ cần kiểm soát tốt hơn tiến độ giao, lập, thẩm tra và trình duyệt các đề án quy hoạch phát triển điện lực (thời điểm giao nhiệm vụ, ký hợp đồng cần xuất phát từ mốc thời gian cần công bố quy hoạch tính ngược lại).

Quy trình phối hợp trình tự và tiến độ lập và phê duyệt các đề án quy hoạch phát triển điện lực tỉnh, thành phố và quy hoạch phát triển điện lực quốc gia phải khoao học.

Nâng cao chất lượng khâu dự báo nhu cầu điện bằng các biện pháp xây dựng cơ sở dữ liệu quá khứ phục vụ dự báo tốt hơn, trang bị công cụ, phương pháp dự báo hiện đại, đào tạo đội ngũ chuyên gia dự báo có trình độ cao và nhiều kinh nghiệm, cần phân tích kỹ các kịch bản dự báo, đặc biệt trong các tình huống biến động như khủng hoảng kinh tế-tài chính khu vực hoặc toàn cầu, …

Nâng cao chất lượng khâu xây dựng chương trình phát triển nguồn và lưới điện bằng các biện pháp như giảm sai số dữ liệu về nguồn năng lượng sơ cấp, tăng cường công cụ tính toán quy hoạch hệ thống điện

*   Hoàn thiện chính sách thu hút đầu tư đối với ngành điện Việt Nam

Việc đầu tư vào ngành điện đối với các cơ sở hạ tầng là tiền đề cho việc xây dựng thị trường điện cạnh tranh nếu chỉ căn cứ vào nguồn lực từ Chính phủ sẽ tạo ra sự hạn chế và không đủ đáp ứng cho công suất hoạt động của thị trường điện cạnh tranh. Bởi vậy, yêu cầu đặt ra là cần có cơ chế, chính sách để huy động nguồn lực đầu tư từ các thành phần kinh tế đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành điện để vừa nâng cao năng lực tài chính cho ngành điện vừa tạo ra sự cạnh tranh trong khâu sản xuất đối với ngành điện..Một số biện pháp mà Nhà nước có thể thực hiện nhằm thu hút đầu tư đối với ngành điện được đề xuất như sau:

Các dự án điện năng đã được phê duyệt trong Quy hoạch phát triển điện lực các cấp cần có sự công khai nhằm thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư tiềm năng. Để lựa chọn các nhà đầu tư, trong khuôn khổ pháp lý đang có cơ chế khuyến khích đối với mô hình hợp tác công tư. Bởi vậy, các dự án, công trình điện năng cần được thực hiện triển khai theo hình thức đấu thầu một cách rộng rãi nhằm lựa chọn được các nhà đầu tư chất lượng, có năng lực, kinh nghiệm và tiềm lực tài chính vững chắc bởi vì các dự án điện năng là các dự án thường có yêu cầu rất cao đối với năng lực quản lý đầu tư, thi công và quy mô nguồn vốn. Như vậy, việc thu hút đầu tư nếu thực hiện tốt sẽ đảm bảo cho tiến độ thi công gặp thuận lợi tránh tình trạng chậm tiến độ và thiếu hiệu quả trong quá trình triển khai. Với sự gia nhập và hoạt động của các đơn vị có năng lực về kỹ thuật và tài chính trong ngành điện, thị trường sẽ được thúc đẩy và trở nên hiệu quả hơn, giảm các chi phí không cần thiết hoặc không được kiểm soát tốt. Như vậy, các DN sẽ vận hành hiệu quả hơn, ít nhất là về mặt chi phí và có cơ hội minh bạch hóa hoặc giảm giá thành sản xuất điện, mang lại lợi ích lớn hơn cho người tiêu dùng.

Các hình thức sở hữu vốn và tài sản của Nhà nước cần có sự đa dạng hoá, cần hoàn thiện và bổ sung khuôn khổ pháp lý và các văn bản quy phạm pháp luật đối với việc bán cổ phần DN Nhà nước cho các tổ chức và cá nhân trong nước và ngoài nước nhằm thu hút sự tham gia sở hữu về vốn và tài sản đối với các đơn vị phát điện và phân phối điện.

Hoàn thiện chính sách đối với giá bán điện

Giá bán điện cần phải được cải cách và điều chỉnh theo lộ trình đã được dự tính trong Quy hoạch phát triển điện năng đảm bảo từng bước thực hiện theo cơ chế giá thị trường. Điều này sẽ giúp các đơn vị sản xuất điện năng gia tăng tính tự chủ tài chính, gia tăng năng lực tài chính và uy tín trên thị trường cả trong nước và quốc tế tạo tiền đề cho việc thu hút đầu tư từ các thành phần kinh tế để phát triển lĩnh vực điện năng.

Giá bán điện cần phải xem xét tới các đặc thù vùng và cư dân các vùng: Biên giới, hải đảo, nông thôn, miền núi … với những điều tiết trợ giá, trợ thuế cần thiết để giảm bớt cách biệt về hưởng thụ năng lượng điện, thúc đẩy phát triển KT – XH và đô thị hóa giữa các khu vực và bộ phận dân cư, giữa miền núi và miền xuôi, giữa nông thôn và thành thị.

Việc định giá bán điện phải nhằm mục tiêu bảo tồn năng lượng, tránh lãng phí nguồn năng lượng không tái tạo, khuyến khích sử dụng hợp lý các dạng năng lượng và sử dụng năng lượng nội địa, giảm phụ thuộc năng lượng ngoại nhập.