Hoàn thiện mô hình tổ chức bộ máy kế toán trong các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất

Kế toán quản trị đang ở trong thời kì phát triển mạnh mẽ để đối phó thay đổi về kỹ thuật, toàn cầu hóa và mối quan tâm ngày càng tăng với quản trị rủi ro. Trong bối cảnh như vậy kế toán quản trị giúp “con tàu đi đúng hướng” bằng cách đóng vai trò là những người giải thích cho tổ chức, người cố vấn khôn ngoan và “người giữ những con số” hợp với tiêu chuẩn đạo đức. Các nhà quản trị hiểu rằng kết quả hoạt động kinh doanh tốt xuất phát từ quy trình năng động, thủ tục thói quen đã được thiết kế tốt, được triển khai và quản lý một cách đúng đắn. Nhân viên kế toán quản trị có bằng cấp, có đủ trình độ giúp nhà quản trị đạt kết quả kinh doanh tốt vì họ có đủ khả năng có thể giải quyết tất cả khía cạnh của kế toán trong tổ chức.

Trong phạm vi tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm  tại các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất, giữa kế toán quản trị và kế toán tài chính có điểm khác nhau, thể hiện qua những điểm sau đây. Kế toán quản trị quan tâm cung cấp thông tin cho các nhà quản trị, tổ chức hoạt động của doanh nghiệp. Ngược lại, kế toán tài chính quan tâm đến cung cấp cho các cổ đông, chủ nợ và những người ngoài doanh nghiệp. Kế toán quản trị cung cấp dữ liệu quan trọng cần thiết để vận hành tổ chức. Kế toán tài chính cung cấp thông tin quan trọng để đối tượng bên ngoài doanh nghiệp sử dụng để đánh kết quả tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ.

Kế toán quản trị chuẩn bị báo cáo tập trung phản ánh chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm phát sinh trong kỳ bằng việc so sánh kết quả thực tế với kế hoạch và định mức. Các báo cáo cung cấp kết quả thường xuyên và kịp thời về những chỉ số quan trọng như chi phí phát sinh trong kỳ (chi phí cố định, biến đổi), việc sử dụng máy móc thiết bị, các dự toán và phân tích chi phí. Ngược lại, kế toán tài chính có nhiệm vụ đưa ra các báo cáo tài chính bắt buộc hàng quý, năm theo chế độ và chuẩn mực kế toán.

Để thực hiện tốt kế toán chi phí sản xuất và giá thành, các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất phải xây dựng mô hình kế toán quản trị. Đây là công việc mới mẻ và phức tạp nhưng có ý nghĩa về cả lý luận và thực tiễn. Việc xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp hóa chất cần phải đảm bảo các nguyên tắc cơ bản dưới đây:

Đảm bảo sự phù hợp mô hình kế toán quản trị với đặc điểm sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất. Trên cơ sở nguyên lý chung về tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất, mô hình kế toán quản trị chi phí cần phải được xây dựng phù hợp với quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, có như vậy, hệ thống kế toán quản trị mới phát huy hết vai trò của mình và có tác dụng thiết thực đối với việc tổ chức sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp.

Đáp ứng yêu cầu quản lý cụ thể tại từng doanh nghiệp, do đó xây dựng đầy đủ hệ thống tài khoản, sổ sách phục vụ cho việc thu nhận, xử lý thông tin. Trong môi trường cạnh tranh ngày càng phức tạp, các nhà quản trị doanh nghiệp luôn cần thông tin hữu ích có thể đưa ra các phương án kinh doanh tối ưu. Thông tin các nhà quản trị cần rất đa dạng, phục vụ cho việc ra quyết định sản xuất kinh doanh, từ việc điều hành các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường cho đến cho đến việc hoạch định kế hoạch sản xuất cho các doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi hệ thống kế toán quản trị phải cung cấp được nhứng thông tin chi tiết, cụ thể về từng mặt hoạt động sản xuất của doanh nghiệp, vừa phải cung cấp thông tin có tính khái quát, so sánh, đánh giá toàn diện mọi mặt trong hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, vấn đề kiểm soát chi phí cần đặc biệt chú trọng trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Mọi doanh nghiệp muốn thành công đều phải thực hiện tốt vấn đề kiểm soát chi phí. Đặc biệt là đối với các doanh nghiệp hóa chất, việc kiểm soát chi phí lại càng quan trọng, quyết định đến sự thành công của doanh nghiệp, để đáp ứng được yêu cầu đó, doanh nghiệp xây dựng đầy đủ hệ thống tài khoản, sổ sách, chứng từ phục vụ cho việc ghi nhận, xử lý và cung cấp thông tin.

Mô hình kế toán phải khả thi và tiết kiệm. Như mục trên đã trình bày, hệ thống kế toán chi phí hiện nay mục đích chính là cung cấp thông tin cho kế toán tài chính, kế toán quản trị hầu như không có. Vì vậy, việc xây dựng mô hình kế toán quản trị sẽ tạo ra những thay đổi lớn trong bộ máy kế toán doanh nghiệp. Để xây dựng và vận hành hệ thống kế toán quản trị đạt hiệu quả, doanh nghiệp cần đầu tư về nhân lực, vật lực và thay đổi trong quản lý kế toán. Tuy nhiên, hệ thống này phải kết hợp hài hòa với hệ thống kế toán tài chính, không quá phức tạp, gây khó khăn cho bộ máy kế toán, không tốn kém nhưng vẫn đạt hiệu quả cung cấp thông tin chính xác, kịp thời cho nhà quản trị.

Hiện nay, do yêu cầu hội nhập kinh tế thế giới và đảm bảo nguyên tắc nêu trên, theo ý kiến của tác giả, các doanh nghiệp sản xuất thuộc Tập đoàn Hóa chất nên sử dụng mô hình kết hợp. Để mô hình hoạt động hiệu quả, các doanh nghiệp cần phải:

Xác định khối lượng công việc kế toán phần hành chi phí sản xuất và giá thành. Do mỗi doanh nghiệp có quy mô khác nhau, đặc điểm sản xuất kinh doanh khác nhau nên bố trí nhân viên kế toán phù hợp với trình độ chuyên môn của họ.

Tổ chức phân công nhiệm vụ rõ ràng cho phần hành chi phí sản xuất và giá thành, trong đó tuân thủ chế độ kế toán tài chính và công việc phục vụ nội bộ của kế toán quản trị như kế toán các yếu tố đầu vào, chi phí sản xuất, phân tích và cung cấp thông tin cho nhà quản trị.

Như vậy, mọi công việc kế toán trong từng doanh nghiệp do bộ máy kế toán doanh nghiệp thực hiện nên khi xây dựng mô hình kế toán tài chính kết hợp kế toán quản trị cần tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của từng doanh nghiệp như hình thức tổ chức kế toán, lực lượng kế toán, thiết bị ghi chép thông tin, quy mô doanh nghiệp… nhưng phải đảm bảo yêu cầu là gọn nhẹ, hiệu quả, đảm bảo cung cấp đầy đủ thông tin cho nhà quản trị và cho các đối tượng có nhu cầu sử dụng thông tin.