Hoàn thiện nhận diện và xác định các Trung tâm chi phí công ty sản xuất xi măng trên địa bàn tỉnh Hải Dương

Mô hình kế toán trách nhiệm là một phần của hệ thống kiểm soát và đánh giá hiệu quả, sử dụng để đo lường kết quả hoạt động của các trung tâm trách nhiệm. Trong đó Trung tâm trách nhiệm là một đơn vị, một bộ phận hoặc một phần của tổ chức mà ở đó người quản lý phải có trách nhiệm cho một số hoạt động cụ thể. Với mô hình tổ chức bộ máy kế toán tại các công ty xi măng như đề xuất theo mô hình kế toán tập trung, KTTC kết hợp KTQTCP, tác giả đề xuất các TTCP, sơ đồ 3.2.

Trong hệ thống kế toán trách nhiệm, mỗi trung tâm trách nhiệm được giao một số quyền cụ thể. Quản lý của mỗi cấp bậc trách nhiệm được đánh giá hiệu quả dựa trên việc so sánh kế hoạch với kết quả thực tế để đánh giá việc họ quản lý các yếu tố thuộc quyền kiểm soát của họ thế nào. Căn cứ vào khu vực sản xuất và ngoài sản xuất chia làm 3 nhóm trung tâm chi phí: Trung tâm chi phí sản xuất; trung tâm chi phí quản lý và trung tâm chi phí kinh doanh. Các trung tâm này có mối quan hệ chặt chẽ để hỗ trợ nhà quản trị kiểm soát được chi phí và giá thành. Trong phạm vi nghiên cứu của luận án, tác giả tập trung vào đề xuất giải pháp về Trung tâm chi phí (Cost Center) là trung tâm trách nhiệm mà nhà quản lý chỉ chịu trách nhiệm, hoặc chỉ có quyền kiểm soát về chi phí. Trung tâm chi phí thường được xác định dựa trên các bộ phận chức năng của doanh nghiệp như các phân xưởng sản xuất, các phòng ban, các tổ, đội sản xuất, v.v… . Người đứng đầu trung tâm chi phí chính là người quản lý các bộ phận được phân quyền quyết định về cơ cấu chi phí và các yếu tố đầu vào. Để đánh giá hiệu quả hoạt động của các trung tâm chi phí cần phải lập dự toán và báo cáo hoạt động theo từng trung tâm. Các chỉ tiêu được sử dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động của các trung tâm chi phí thường là tỷ lệ chi phí thực tế so với dự toán, tỷ lệ giảm chi phí so với năm trước, giá thành đơn vị sản phẩm hoặc tỷ lệ giảm giá thành, v.v…

Để xác định được các TTCP các công ty xi măng cần phân cấp quản lý một cách rõ ràng, căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của từng bộ phận và thẩm quyền người đứng đầu bộ phận chịu trách nhiệm để xác định các TTTN tương ứng. Để thực hiện được việc này nhà quản lý phải đưa ra quy định để người đứng đầu bộ phận tăng cường tính chủ động tự chịu trách nhiệm về chi phí phát sinh trong phạm vi bộ phận mình phụ trách.

Đối với các công ty xi măng trên địa bàn tỉnh Hải Dương, tác giả đề xuất các TTCP cụ thể, bảng 3.4.

– Trung tâm chi phí sản xuất: Đây là các TTCP tiêu chuẩn như: xí nghiệp khai thác mỏ, xưởng lò nung linker, xưởng xi măng, xưởng đóng bao… Người đứng đầu các xí nghiệp, phân xưởng này chịu trách nhiệm trước Nhà quản trị cấp cao về các chi phí trực tiếp phát sinh ở bộ phận của mình cũng như những chi phí khác sử dụng của các bộ phận phụ trợ. Kiểm soát và đánh giá hiệu quả của các TTCP này dựa vào việc so sánh giữa chi phí kế hoạch, định mức với chi phí thực tế phát sinh.

– Trung tâm chi phí quản lý: Là các TTCP dự toán, bao gồm các phòng ban có chức năng quản lý chung gián tiếp như: Phòng tổ chức hành chính; phòng kế toán tài chính; phòng đời sống vv…Trưởng các phòng ban này dưới sự ủy quyền của cấp trên chịu trách nhiệm về những chi phí phát sinh trong phạm vi phòng ban của mình như chi phí tiền lương, văn phòng phẩm, lễ tân, khánh tiết, chi phí khác …Việc đánh giá hiệu quả của các TTCP này dựa vào mức độ hoạt động, kế hoạch giao khoán hoặc dự toán chi phí với chi phí thực tế phát sinh. – Trung tâm chi phí kinh doanh: Đây là các TTCP dự toán gồm có trung tâm tiêu thụ sản phẩm và phòng kế hoạch kinh doanh. Trung tâm này tạo doanh thu nên chi phí phát sinh cũng khá lớn như: Chi phí nhân viên kinh doanh, nhân viên bán hàng; chi phí quảng cáo sản phẩm; chi phí vận chuyển; thuê kho bãi tập kết …Người đứng đầu trung tâm này chịu trách nhiệm kiểm soát chi phí phát sinh và kết quả tiêu thụ trước giám đốc hoặc phó giám đốc phụ trách bộ phận.