Hoạt động chống chuyển giá của một số nước trên thế giới – Rút kinh nghiệm cho Việt Nam

Trong một thế giới toàn cầu hóa, quốc tế hóa, chuyển giá là một xu hướng tất  yếu, tác động tới mọi nền kinhtế. Chống chuyển giá ngày càng trở thành vấn đề  quan trọng trong chính sách thuế của các quốc gia. Đến nay, hầu hết các nước phát  triển như Canada, Mexico, Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Đức, Australia, Mỹ, Nhật Bản,  Trung Quốc… đã xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về chống chuyển giá. Hiện nay, trên thế giới có hai hệ thống quan điểm chủ yếu về chuyển giá là  của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và của Mỹ. Hai hệ thống này  tương tự như nhau ở những nội dung chính như khái niệm, phương pháp xác định  giá, yêu cầu về thông tin, chứng từ lưu giữ của đối tượng nộp thuế… Mỹ có xu  hướng sáng tạo ra các phương pháp xác định giá mới, đưa ra hướng dẫn riêng cho  hàng hoá hữu hình và vô hình bởi Mỹ là nước tiên phong trong phát triển sản phẩm  sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, hầu hết các nước hiện nay đều thừa nhận quan điểm của  OECD trong xử lý về giá chuyển giao vì nó có tính trung lập và tương đồng trong  khả năng quản lý.

1.Kinh nghiệm của Mỹ trong hoạt động chống chuyển giá

Các quy định về giá chuyển giao đã trở thành một phần trong luật thuế của  Mỹ từ thời điểm chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Khởi đầu là phần 482 của Luật  Thu nhập nội bộ (IRC) ban hành năm 1968. Điều khoản 482 này được xây dựng  nhằm cải thiện tình hình thất thu thuế của cơ quan Thuế. Theo đó, giá chuyển giao  tài sản hữu hình và vô hình giữa các chi nhánh của một doanh nghiệp ở các nước  khác nhau phải được xác định tương đương với giá cung cấp cho bên thứ ba, hoặc  tương đương với giá của một doanh nghiệp khác có sản phẩm tương tự.

Khi giá chuyển nhượng của doanh nghiệp làm thay đổi đáng kể số thuế thu  nhập phải nộp, điều khoản này cho phép cơ quan thuế xác định lại giá chuyển giao  nhằm tính lại lợi nhuận trước thuế để tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Ví dụ trường  hợp của Nissan, công ty này chuyển nhượng ô tô và các phụ tùng với giá cao cho  các chi nhánh ở Mỹ, làm cho lợi nhuận chi nhánh ở Mỹ giảm và lợi nhuận của công  ty mẹ ở Nhật tăng lên gần 1 tỷ USD. Điều này đồng nghĩa với việc một phần số  thuế thu nhập doanh nghiệp đúng ra phải nộp ở Mỹ đã được chuyển về cho Nhật.   Năm 1993, Cơ quan Thuế nội địa của Mỹ (IRS) đã điều tra và phán quyết rằng hãng  ô tô Nissan của Nhật Bản đã tránh thuế bằng cách định giá rất cao các loại xe nhập  khẩu vào Mỹ, cuối cùng Nissan phải nộp một khoản tiền phạt là 170 triệu USD.

Tháng 10/1988, Cơ quan Thuế nội địa Mỹ (IRS) đề nghị hai phương pháp  nhằm thiết lập tiêu chuẩn cân xứng với thu nhập. Một là dựa trên phân tích các giao  dịch có thể so sánh; hai là dựa trên việc tách lợi nhuận giữa các bên có liên kết.

Tháng 1/1992, IRS ban hành quy định giới thiệu ba phương pháp định giá  mới, tất cả dựa trên việc đối chiếu các tài liệu về kết quả giao dịch. Tháng 1/1993,  IRS ban hành quy định tạm thời. Ngày 1/7/1994 quy định chính thức được ban  hành, có hiệu lực từ ngày 8/7/1994 cho đến nay.

Quy định yêu cầu giá chuyển giao tài sản vô hình phải được xác định theo  một trong bốn phương pháp sau: Phương pháp giao dịch không liên kết có thể so  sánh (CUT); Phương pháp lợi nhuận có thể so sánh (CPM); Phương pháp tách lợi  nhuận; và các phương pháp khác không định rõ.

Về hình thức xử phạt, số tiền phạt vi phạm về giá chuyển giao dao dộng từ  20-40% số thuế khai thiếu.

2.Kinh nghiệm của Trung Quốc trong hoạt động chống chuyển giá

Trước năm 2008, Trung Quốc duy trì song song hai hệ thống thuế, một cho  doanh nghiệp trong nước và một cho các doanh nghiệp nước ngoài. Một cuộc khảo  sát năm 2005 cho thấy hai hệ thống thuế tạo ra một sự chênh lệch về thuế suất có  hiệu lực gần 10% giữa doanh nghiệp trong và ngoài nước, điều này được các doanh  nghiệp nước ngoài ưa  chuộng. Tuy nhiên, ngày 16 tháng 3 năm 2007, Quốc hội đã  ban hành Luật TNDN mới đã thống nhất một mức thế suất chung cho hai hệ thống  này. Thuế TNDN có hiệu lực từ ngày 01/01/2008, áp đặt một mức thuế suất thống  nhất 25% cho tất cả các doanh nghiệp, trong nước và nước ngoài nó cũng chú trọng  đáng kể về định giá chuyển giao, khuyến khích các giám sát chặt chẽ hơn các giao  dịch của các bên liên kết. Trung Quốc cũng gia tăng củng cố hệ thống thuế. Pháp  luật điều chỉnh chuyển giá hiện nay Trung Quốc đang áp dụng các quy định chủ yếu  29 theo các luật sau: Luật Thuế TNDN (2007);  Thực hiện Quy phạm pháp luật thuế  TNDN (2007); Thông tư Guoshuifa số 2 (2009).

Mục đích của thuế TNDN là để mang lại nhiều quy định về giá chuyển giao  cho Trung Quốc phù hợp với các quy tắc  áp dụng trong các nền kinh tế phát triển  khác trên thế giới. Nó cung cấp cho SAT cơ sở để điều chỉnh thu nhập chịu thuế của  người nộp thuế khi họ thực hiện các giao dịch với các bên liên kết chưa đúng theo  hướng dẫn của  “nguyên tắc  ALP”. Luật thuế này cũngyêu cầu những người nộp  thuế có liên quan đến giao dịch với các bên liên kết phải gửi tài liệu trình bày rõ về  giao dịch với bên liên kết đó cùng với tờ khai thuế hàng năm của họ. Người nộp  thuế cũng được yêu cầu nộp các tài liệu liên quan về giao dịch với các bên liên kết  như  giá  cả,  tiêu  chuẩn  xác  định  chi  phí,  phương  pháp  tính  toán  và  giải  thích  khi  được kiểm toán. Cụ thể Luật thuế TNDN qui định như sau: các doanh nghiệp có các  giao dịch tài sản hữu hình liên quan  đến các bên liên kết có giá trị hằng năm trên  200 triệu Nhân Dân Tệ hoặc có các  giao dịch giữa các bên liên  kết trên 40 triệu  Nhân Dân Tệ phải chuẩn bị tài liệu đương thời giải trình rõ.

Các qui định chống chuyển giá của Trung Quốc cũng xây dựng dựa trên cở  sở hướng dẫn của OECD, tuy nhiên luật chống chuyển giá của Trung Quốc có một  số điểm khác cơ bản so với luật chống chuyển giá của Mỹ như sau:

  Nghĩa  vụ nộp thuế ở Trung Quốc không được hợp nhất, nếu một tập đoàn  kinh tế có các chi nhánh tại các tỉnh thành khác nhau của Trung Quốc sẽ chịu  thanh tra về thuế

  chống chuyển giá nhiều lần.

  Một điểm khác nữa là, khi cơ quan thuế của tỉnh này chấp nhận một vấn đề  nào đó

  về thuế thì chưa chắc cơ quan thuế ở địa phương khác chấp nhận. Điều này  khác hoàn toàn nếu các tập đoàn kinh tế có nhiều chi nhánh tại Mỹ, các vấn  đề về thuế được cơ quan thuế tiểu bang chấp nhận thì xem như là được chấp  nhận tại các tiểu bang khác.

  Nếu bị xác định là có hành vi chuyển giá tại công ty, thì các  điều chỉnh về  định giá chuyển giao do cơ quan thuế Trung Quốc đưa ra sẽ được áp đặt cho  tất  cả  các  loại  thuế  có  liên  quan  như:  thuế  TNDN,  thuế  GTGT,  thuế  xuất  nhập khẩu… Trong khi tại Mỹ chỉ áp đặt tính lại thuế TNDN mà thôi.

  Tại Mỹ, các chỉ số về mức nâng giá hợp lý do cơ quan thuế lập nên dựa trên  các nguồn thông tin đại chúng và mọi người đều biết. Nhưng tại Trung Quốc  thì cơ quan thuế Trung Quốc xây dựng các nguồn dữ liệu từ việc so sánh bí  mật.

Đặc biệt ngoài  việc có lợi nhuận thấp hoặc lỗ, SAT còn tập trung  vào các  công ty chi trả số lượng lớn tiền bản quyền cho các bênliên quan ở nước ngoài hoặc  một tỷ lệ lớn các hoạt động kinh doanh chính của họ là giao dịch với các bên liên  quan.

Trung Quốc đồng thời cũng đưa ra các biện pháp xử phạt cụ thể đối với hành  vi chuyển giá. Điều 60-73 của Luật quản lý thuế quy định rằng hành vi vi phạm luật  có thể bị phạt tiền, và những vi phạm nghiêm trọng như trốn thuế, gian lận thuế có  thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Luật thuế TNDN Trung Quốc cũng nêu rõ, từ  sau ngày 01 tháng 1 năm 2008 các khoản thuế bị trả thiếu liên quan đến giao dịch  giữa các bên liên kết sẽ phải chịu một khoản lãi phí. Khoản lãi suất này được tính  bằng lãi suất cho vay cơ bản Nhân dân tệ của Ngân hàng Nhân Dân Trung Quốc  cùng kì cộng 5% phí. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp cung cấp được các tài liệu và  thông tin liên quan khác theo quy định này thì 5% phí tăng thêm này có thể được  giảm bớt hoặc loại bỏ hoàn toàn.

Trung Quốc cũng khuyến cáo những hậu quả bất lợi mà những người không  tuân thủ quy định giá chuyển nhượng có thể gặp. Đó là người nộp thuế có thể sẽ bị  đưa vào một trong những mục tiêu đầu tiên cho một cuộc thanh tra về vấn đề định  giá chuyển  giao. Thông thường, người nộp thuế  không được chấp nhận tham  gia  vào các thỏa thuận giá trước.

Trung Quốc cũng đã nới lỏng các quy định để tham gia vào các thỏa thuận giá trước. Do đó các doanh nghiệp sẽ được tham gia nhiều hơn. Để hội đủ điều kiện  31 để trở thành  ứng viên cho APA các công ty phải có tổng giá trị các giao dịch hằng  năm với các bên liên quan lớn hơn 40 triệu Nhân Dân Tệ, đã chuẩn bị hoặc đã nộp  hồ sơ hàng năm và nộp hồ sơ tài liệu đương thời theo quy định của pháp luật. Đồng  thời công ty sẽ không tốn lệ phí khi nộp đơn cho APA.

Trong năm 2009, cơ quan Thuế Trung Quốc đã  đặc biệt tập trung vào các  chủ thể, công ty có giao dịch với các khu vực có luật thuế thấp hoặc có giao dịch  với  các  thiên  đường  thuế.  Ngoài  ra,  các  phòng  thuế  tại  các  thành  phố  thuộc  Bắc  Kinh và Thượng Hải và tại các tỉnh ven biển cũng đã rất tích cực trong việc thực  hiện hoạt động kiểm toán giá chuyển nhượng, các giao dịch liên quan đến tiền bản  quyền  và  phí  dịch  vụ  lao  động  cũng  được  kiếm  soát  chặt  chẽ  (kết  quả  khảo  sát  chuyển giá toàn cầu, Ernst & Young, 2009). Cũng theo nguồn này công bố, trong  những năm qua, cơ quan thuế đã tập trung vào các ngành may mặc, điện tử và viễn  thông, thực phẩm và nước giải khát, bán lẻ, công nghiệp, ô tô, dược phẩm, và các  ngành công nghiệp dịch  vụ, cũng  như  về các vấn đề tài chính liên quan đến xây  dựng cơ sở hạ tầng và các công ty có vốn đầu tư ra bên ngoài.

Hiện nay, các phòng thuế cũng tăng cường các công cụ như công nghệ thông  tin và cơ sở dữ liệu để hỗ trợ cho công tác chống tránh thuế. Phòng thuế cũng đang  gia tăng huấn luyện cho các chuyên gia chống trốn thuế bao gồm cả đào tạo ngắn  hạn và dài hạn, cả đào tạo trong nước và đào tạo nước ngoài. Ngoài ra, các sở thuế  cũng đã tuyển dụng thêm sinh viên tốt nghiệp đại học các ngành liên quan để bổ  sung thêm vào lực lượng chống trốn thuế.

3. Kinh nghiệm của ASEAN trong hoạt động chống chuyển giá:

 Malaysia

Phương thức áp dụng: Dựa trên kinh nghiệm thực tế, các phương pháp của  OECD được chấp nhận sử dụng: phương pháp so sánh giá thị trường tự do, phương  pháp dựa vào giá bán ra, phương pháp cộng chi phí vào giá vốn, phương pháp phân  chia lợi nhuận, phương pháp lợi tức thuận từ giao dịch.  32 Hình thức phạt: Không có quy định riêng biệt, áp dụng  quy định xử phạt vi  phạm thuế chung trong luật. Mức phạt dao động từ 100-300% số thuế bị phát hiện  gian lận .

Indonesia:

Phương pháp áp dụng: Phương pháp so sánh giá thị trường tự do, phương  pháp dựa vào giá bán ra, phương pháp cộng chi phí vào giá vốn vàcác phương pháp  khác do OECD hướng dẫn (thông thường là biện pháp dựa trên lợi nhuận) . Hình thức xử phạt: Mức phạt từ 2% đến 48% một tháng tính trên số thuế nộp  thiếu bị phát hiện do gian lận qua chuyển giá .

Thái Lan:

Để đối phó với hiện tượng chuyển giá, năm 2004, Thái Lan thiết lập cơ sở dữ  liệu thông tin về các công ty đang là mục tiêu để tiến hành kiểm tra sổ sách và điều  tra  -cụ thể là các công ty có các chỉ số “rủi ro cao”, như  là thua lỗ liên tục hơn 2  năm; tổng số lợi nhuận âm; không nộp thuế trong một giai đoạn; có các giao dịch  đáng kể của cùng nhóm liên quan; và khả năng sinh lãi thấp so với các đối thủ cạnh  tranh.

Cơ quan thuế của Thái Lan tập trung vào các chứng cứ giá cả chính xác, tất  cả cần hợp lý để chứng tỏ sự minh bạch, tài liệu cập nhật để chỉ ra cơ cấu và mối  liên hệ của nhóm các công ty, bao gồm tính chất của mỗi một kinh doanh, ngân sách  của nó, kế hoạch kinh doanh và các chiến lược tài chính. Cùng với đó là tài liệu giải  thích doanh số của công ty, kết quả hoạt động, các giao dịchquốc tế của công ty với  các tổ chức kinh doanh liên kết. Các chính sách giá, khả năng sinh lãi của mỗi một sản phẩm và thông tin thị  trường, sự đóng góp lợi nhuận của mỗi bên nhận các chức năng thực hiện, các tài  sản đã sử dụng, và sự rủi ro tất cả phải được đưa vào tính toán và có khả năng sử  dụng cho việc khảo sát tường tận.  Càng phát triển, các nền kinh tế càng có sự phụ thuộc và vấn đề chuyển giá  càng trở nên dễ dàng hơn. Cùng  với đó, khó khăn trong  việc điều tra chuyển  giá  33 cũng ngày càng lớn hơn, cách thức tiến hành điều tra để đi tới một kết luận thỏa  đáng đòi hỏi có sự chuẩn bị nghiêm túc và sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia

4. Rút bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Việt Nam đang kêu gọi đầu tưnước ngoài, nhiều công ty nước ngoài  đã và  đang mở chi nhánh hoạt động tại nước ta. Ngược lại, nhiều công ty Việt Nam đã và  sẽ  mở  chi  nhánh  hoạt  động  tại  nước  ngoài.  Các  doanh  nghiệp  này  lựa  chọn  giá  chuyển giao dựa trên cơ sở nào là vấn đề đáng quan tâm, vì chúng không chỉ ảnh  hưởng đến lợi ích của doanh nghiệp, mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi quốc gia . Thông qua kinh nghiệm chống chuyển giá của Mỹ, Trung Quốcvàtừhoạt độngchuyểngiácủamộtsốcông ty lớntrên thếgiới, chúng ta có thể rút ra một vài  kinh nghiệm chống chuyển giá có thể áp dụng cho Việt Nam như sau:

Thứ nhất,  xây  dựng và hoàn chỉnh pháp luật về kinh tế, chuẩn bị sẵn sàng  cho việc tiếp nhận đầu tư nước ngoài phục vụ cho việc phát triển kinh tế đất nước.  Phải đảm bảo pháp luật kinh tế bắt kịp sự phát triển kinh  tế, tạo điều kiện thuận lợi  cho kinh tế phát triển nhưng đồng thời phải ngăn chặn hiệu quả các hành vi gây tiêu  cực cho nền kinh tế.

Thứ hai, xây dựng luật thế phù hợp với tình hình kinh tế trong nước và xu  thế của các nước trong khu vực và trên thế giới.Việt Nam bên cạnh việc tăng cường  tính cạnh tranh trong  việc thu hút  vốn đầu tư thì phải chọn  lọc các dự  án đầu tư  nhằm mang lại hiệu quả kinh tế xã hội cao. Luật thuế phải đảm bảo các mục tiêu là  đảm bảo tính công bằng về quyền lợi và nghĩa vụ thuế đối với các thành phần kinh  tế, đảm bảo nguồn thu thuế và đồng thời phải đảm bảo kích thích thu hút vốn đầu tư  nước ngoài.

Thứ ba,phải nghiên cứu và tìm hiểu lịch sử phát triển kinh tế của các quốc  gia  phát triển  đi trước cũng như  các quốc  gia trong  khu  vực có  những nét tương  đồng về kinh tế. Chúng ta phải tiếp thu những kinh nghiệm quý báu và những thành  công kinh tế mà các quốc gia này đạt được để áp dụng vào kinh tế Việt Nam giúp  cho kinh tế Việt Nam phát triển nhanh và đón đầu kinh tế thế giới. Nhưng đồng thời phải tránh những sai lầm mà các quốc gia đã vấp phải để rút ngắn thời gian phát  triiển kinh tế.

Thứ tư, Việt Nam cần phải chuẩn bị nguồn nhân lực với chất lượng cao nhằm  phục vụ cho việc quản lý nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Nguồn nhân sự này phải  được thường xuyên cập nhật kiến thức về kinh tế, kinh nghiệm quản lý kinh tế, kinh  nghiệm về hoạt động chuyển giá của các MNC tại các quốc gia trên thế giới.

Các cơ quan quản lý kinh tế của Việt Nam, đặc biệt là cơ quan Thuế và Hải  Quan cần phải giao lưu họckinh nghiệm với các nước. Cần phải phối hợp với cơ  quan quản lý các nước cùng nhau hành động chống lại các hành động chuyển giá  mà các MNC gây ra làm ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế của các quốc gia


Các từ khóa trọng tâm hoặc các thuật ngữ liên quan đến bài viết trên:
  • các tỉnh thành có phòng quả lý chuyển giáqlý chuyển giá
  • mỹ chống chuyển giá
  • ,