Khái niệm giá trị kinh tế

 

1: Khái niệm

Khi cung một sản phẩm khác cầu sản phẩm (chẳng hạn cung lớn hơn cầu) thì giá cả bị lệch khỏi giá trị tức là giá cả không còn phù hợp với giá trị nữa. Trong trường hợp này, nếu thừa nhận rằng giá trị là quy luật của giá cả thì phải mở rộng cách hiểu phạm trù giá trị để cho giá cả, nhìn chung, vẫn tuân theo giá trị ngay cả trong trường hợp cung lớn hơn hay nhỏ hơn cầu. Như vậy, có thể nói giá trị kinh tế chính là giá trị được mở rộng.

2: Thước đo giá trị kinh tế

            Thước đo của giá trị kinh tế chính là thước đo của giá trị, tức là đo bằng thời  gian lao động xã hội cần thiết chế tạo ra sản phẩm, nhưng khác ở cách hiểu về  “tính cần thiết” và “tính xã hội” của lao động.

Trước hết là về tính xã hội. Đối với giá trị, tính xã hội thể hiện ở tính trung bình. Thời gian lao động trung bình chính là thời gian lao động xã hội. Đối với giá trị kinh tế, xã hội được hiểu như một chủ thể thống nhất. Ví dụ như xét hai sản phẩm như nhau được sản xuất trong các điều kiện khách quan khác nhau, do đó thời gian chế tạo ra chúng khác nhau. Giả sử cung của hai sản phẩm đó bằng cầu thì giá trị của chúng được đo bằng thời gian lao động xã hội trung bình, còn giá trị kinh tế của chúng lại khác nhau. Giá trị kinh tế sản phẩm chế tạo trong điều kiện tốt hơn sẽ lớn hơn vì xã hội phải mất nhiều thời gian hơn để chế tạo ra nó.

Về tính cần thiết, đối với lao động xã hội làm thước đo giá trị thì chỉ được hiểu về khả năng sản xuất tức là cần bao nhiêu thời gian để chế tạo ra sản phẩm. Đối với giá trị kinh tế thì tính cần thiết được hiểu cả về mặt nhu cầu xã hội tức là xã hội cần hay không cần. Nếu sản phẩm không đáp ứng theo nhu cầu xã hội thì nó trở nên không cần thiết. Do tính cần thiết được hiểu cả về mặt khả năng sản xuất và nhu cầu xã hội nên khi khả năng sản xuất của xã hội bị biến đổi không tương ứng thì giá trị sản phẩm sẽ biến đổi theo.

3.             Phân biệt giá trị và giá trị kinh tế

Từ sự khác nhau về tính xã hội và tính cần thiết trong thước đo, có thể nêu ra những sự khác nhau cơ bản giữa giá trị và giá trị kinh tế gồm những điểm sau.

Thứ nhất, giá trị được đo bằng thời gian lao động xã hội trung bình chế tạo ra các sản phẩm nên nó không loại được những yếu tố sai lầm do chủ quan. Chẳng hạn, nếu cả ngành nào đó thực hiện sản xuất trong điều kiện chủ quan xấu làm cho thời gian sản xuất mọi sản phẩm đều tăng. Bây giờ nếu điều kiện khách quan xấu đi, còn điều kiện chủ quan lại tốt hơn và thời gian chế tạo mỗi sản phẩm không đổi, khi đó giá trị của sản phẩm vẫn không đổi. Ngược lại, giá trị kinh tế của sản phẩm trong tình trạng thứ nhất phải nhỏ hơn trong tình trạng sau đó với giả định các điều kiện khác không đổi. Ở đây, rõ ràng là giá cả bị điều tiết bởi giá trị kinh tế hơn là giá trị.

Thứ hai, giá trị của sản phẩm phụ thuộc vào điều kiện khách quan chung của toàn ngành, trong khi giá trị kinh tế phụ thuộc vào điều kiện xã hội cụ thể cần thiết chế tạo ra sản phẩm.

Thứ ba, giá trị kinh tế của sản phẩm phụ thuộc vào khối lượng sản phẩm mà ngành sản xuất ra, trong khi giá trị thì không. Trong thực tế, qui luật giá trị chỉ là trường hợp đặc biệt của qui luật giá trị kinh tế. Thật vậy, trong thực tiễn trao đổi người ta luôn so sánh hao phí lao động mà họ thực sự bỏ ra với hao phí lao động thực sự của những người khác. Tuy nhiên trong điều kiện sản xuất hàng loạt thì các sản phẩm được đưa ra trên thị trường mà cùng loại thì chúng không phân biệt được với nhau, do đó chúng phải được thực hiện theo qui luật bình quân, tức là được trao đổi theo giá trị. Nhưng khi sản xuất chuyển từ sản xuất hàng loạt sang sản xuất đơn chiếc thì quan hệ trao đổi sẽ được thực hiện theo giá trị kinh tế chứ không phải theo giá trị bình quân. Nếu sản xuất lớn hơn nhu cầu thì hàng hoá ế thừa và trao đổi sẽ được thực hiện theo giá trị kinh tế vì khi sản xuất cao hơn nhu cầu thì giá trị kinh tế giảm.