Khái niệm lý thuyết ngẫu nhiên

Lý thuyết ngẫu nhiên (còn gọi là lý thuyết dự phòng, lý thuyết bất định – Contingency Theory) đƣợc phát triển từ lý thuyết tổ chức vào khoảng giữa những năm 1960, và đến giữa những năm 1970 thì bắt đầu đƣợc áp dụng trong các nghiên cứu thuộc lĩnh vực kế toán (Hutaibat, 2005). Lý thuyết này cho rằng hiệu quả trong quá trình hoạt động phụ thuộc vào bối cảnh của một tổ chức (Waterhouse và Tiessen, 1978). Hay nói cách khác hiệu quả hoạt động của tổ chức phụ thuộc vào mức độ mà tổ chức thích ứng với các tình huống bất ngờ thƣờng xảy ra.

Từ năm 1975, nhiều nhà nghiên cứu KTQT đã sử dụng cách tiếp cận ngẫu nhiên trong các nghiên cứu của mình. Nghiên cứu của Otley (1980) cho biết, các yếu tố ngẫu nhiên có ảnh hƣởng quan trọng đến việc thiết kế hệ thống KTQT. Haldma và Lääts (2002) cũng chỉ ra tầm quan trọng và sức ảnh hƣởng của bối cảnh tổ chức, khi cho biết việc thiết kế một hệ thống kế toán hiệu quả phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi về hoàn cảnh bên ngoài và các yếu tố bên trong của tổ chức. Theo Hutaibat (2005) các nghiên cứu sử dụng lý thuyết ngẫu nhiên trong lĩnh vực kế toán chỉ ra rằng, nhóm các nhân tố nhƣ: môi trƣờng, quy mô, công nghệ và chiến lƣợc tổ chức, có ảnh hƣởng đến việc lựa chọn hệ thống thông tin kế toán (TTKT).

Gordon và Miller (1976) đã phân loại các nhân tố ngẫu nhiên ảnh hƣởng đến việc tổ chức hệ thống kế toán của một tổ chức thành hai nhóm nhƣ sau:

  • Thuộc tính tổ chức: các nguồn lực sẵn có của doanh nghiệp và cách thức mà doanh nghiệp đó đƣợc tổ chức;
  • Môi trƣờng kinh doanh: các nhân tố ảnh hƣởng đến mức độ biến động liên quan đến một ngành công nghiệp nhất định mà trong đó tổ chức hoạt động;

Theo khung nghiên cứu của Gordon và Miller (1976) về ảnh hưởng của các biến ngẫu nhiên đến hành vi tổ chức (xem hình 2.4), các biến ngẫu nhiên vừa ảnh hưởng trực tiếp, vừa có ảnh hƣởng gián tiếp đến hệ thống thông tin KT của một tổ chức thông qua ảnh hưởng của MTKD đến các thuộc tính của tổ chức.

Những yếu tố ngẫu nhiên này có ảnh hƣởng đến thực hiện KTQTMT nhƣ thế nào? Câu hỏi này vẫn đang đƣợc xem xét trong các nghiên cứu gần đây và cần có nhiều nghiên cứu hơn nữa để làm rõ ảnh hưởng của các yếu tố ngẫu nhiên này đối với hoạt động KTQTMT. Nghiên cứu này sẽ cố gắng trả lời câu hỏi trên thông qua việc kiểm tra các yếu tố ngẫu nhiên đƣợc lựa chọn.