Khái quát về ASEAN và quá trình hình thành AEC

+ Khái quát về ASEAN

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (The Association of Southeast Asian Nations – ASEAN) được thành lập bởi các thành viên sáng lập gồm Indonesia, Malaysia, Philippin, Singapore và Thái Lan vào ngày 8 tháng 8 năm 1967 dựa trên cơ sở tuyên bố ASEAN chủ yếu nhằm tăng cường hòa bình và an ninh trong khu vực với mục tiêu ban đầu là:

Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và phát triển văn hóa trong khu vực trên tinh thần bình đẳng hợp tác nhằm tăng cường cơ sở cho một cộng đồng các nước Đông Nam Á hòa bình và thịnh vượng

Thúc đẩy hòa bình và ổn định trong khu vực bằng việc tôn trọng công lý và nguyên tắc luật pháp của các nước trong vùng và hiến chương Liên hiệp quốc

Thúc đẩy việc giúp đỡ lẫn nhau trong các vấn đề cùng quan tâm trên các lĩnh vực văn hóa, xã hội, kinh tế, khoa học kỹ thuật và hành chính

Sau 40 năm tồn tại và phát triển với nhiều thăng trầm, ASEAN ngày nay đã trở thành một tổ chức hợp tác khu vực liên Chính phủ bao gồm 10 quốc gia Đông Nam Á, là một thể chế chính trị – kinh tế quan trọng ở Châu Á Thái Bình Dương và là đối tác không thể thiếu trong chính sách khu vực của các nước lớn và các trung tâm quan trọng trên thế giới. Các quốc gia còn lại gia nhập muộn hơn, trong đó có Brunay gia nhập năm 1984, Việt Nam gia nhập năm 1995, Lào và Mianma gia nhập năm 1997 và Campuchia gia nhập năm 1999.

Quá trình hợp tác và hội nhập kinh tế trong ASEAN chỉ bắt đầu sau 10 năm thành lập, vào năm 1977, bằng một thỏa thuận ưu đãi thương mại và một số các kế hoạch hợp tác công nghiệp cụ thể. Hội nhập kinh tế chỉ thực sự bắt đầu bằng thỏa thuận tự do thương mại khu vực ASEAN ký năm 1992, trong đó quy định tự do thương mại hàng hóa, tiếp theo là thỏa thuận khung về thương mại dịch vụ khu vực ASEAN ký năm 1995, và sau đó là thỏa thuận về đầu tư khu vực ASEAN ký năm 1998

Hiện nay, vấn đề hợp tác giữa các quốc gia thành viên ASEAN đã chuyển sang giai đoạn phát triển mới với việc chính thức hình thành cộng đồng ASEAN vào ngày 31 tháng 12 năm 2015. Đây là một dấu mốc quan trọng và sẽ tạo đà phát triển bởi cộng đồng ASEAN, sẽ là nhân tố kết hợp sức mạnh thống nhất của tất cả các nước thành viên ASEAN bao gồm các điều kiện tự nhiên cho đến các nguồn lợi kinh tế

ASEAN là một khu vực có nhiều lợi thế, trước tiên ASEAN là một khu vực kinh tế năng động và nằm ở một vị trí có tính chiến lược, tăng trưởng kinh tế của nước thành viên khá cao, có cơ sở kinh tế vĩ mô tốt, ASEAN là một thị trường tiềm năm với diện tích khoảng hơn 4,5 triệu km2 và tổng số dân khoảng 625 triệu người. Tổng GDP của ASEAN khoảng 2,6 nghìn tỷ USD và FDI hàng năm khoảng trên 136 tỷ USD. Hầu hết tài nguyên thiên nhiên của các quốc gia ASEAN đều phong phú bao gồm cả tài nguyên rừng, tài nguyên biển, khả năng sản xuất đa dạng…

Bên cạnh những lợi thế tự thân, các nước ASEAN còn chủ động xây dựng, mở rộng và tạo nên các liên kết kinh tế với các đối tác khác trên thế giới nhằm gia tăng cơ hội cho ASEAN. Các hiệp định thương mại tự do giữa ASEAN với các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc,… đã làm tăng tính hấp dẫn cho toàn khu vực. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi các bất đồng biển Đông giữa một số quốc gia ASEAN với Trung Quốc đang có xu hướng gia tăng thì ASEAN vẫn đang rất nỗ lực và cố gắng duy trì hòa bình, an ninh khu vực, nhằm tạo lòng tin cho các đối tác kinh tế

+ Quá trình hình thành cộng đồng ASEAN 2015

Tháng 12 năm 1997, nhân kỷ niệm 30 năm ngày thành lập và sau khi ASEAN đã bao gồm cả 10 quốc gia Đông Nam Á, lãnh đạo các nước ASEAN đã thông qua văn kiện quan trọng: Tầm nhìn ASEAN 2020, với mục tiêu tổng quát là đưa ASEAN trở thành một nhóm hài hòa các dân tộc Đông nam Á, gắn bó trong một cộng đồng các xã hội đùm bọc lẫn nhau. Tầm nhìnASEAN 20 là dấu mốc quan trọng và chính là khởi nguồn cho việc thành lập cộng đồng ASEAN

Tháng 10 năm 2013, lãnh đạo các nước ASEAN đã ký tuyên bố hòa hợp ASEAN II nhất trí mục tiêu hình thành cộng đồng ASEAN vào năm 2020 với ba trụ cột chính: Cộng đồng chính trị- an ninh (APSC), Cộng đồng kinh tế (AEC), cộng đồng văn hóa xã hội (ASCC); đồng thời khẳng định ASEAN sẽ tiếp tục đẩy mạnhvà mở rộng quan hệ các đối tác bên ngoài, vì mục tiêu chung là hòa bình, ổn định và hợp tác cùng có lợi ở khu vực

Sự hình thành cộng đồng ASEAN là dấu móc lịch sử của tiến trình liên kết ASEAN, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với khu vực và các nước thành viên. Điều đó được thể hiện ở các khía cạnh: (i) Thể hiện sự trưởng thành và lớn mạnh của ASEAN sau gần 5 thập kỷ tồn tại, (ii) Đã, đang và sẽ mang lại những lợi ích quan trọng và thiết thực cho các nước thành viên, mà bao trùm là tọa ra môi trường khu vực hòa bình và ổn định để mỗi nước tập trung phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế, (iii) Phản ánh nhận thức và lợi ích chung của các nước thành viên về nhu cầu liên kết khu vực cao hơn, (iv) Là thành tựu hợp tác ASEAN trong gần 5 thập kỷ qua, tạo cơ sở vững chắc và động lực mạnh mẽ cho ASEAN tiếp tục liên kết sâu rộng hơn và đóng vai trò quan trọng hơn trong khu vực + AEC (AEC)

AEC hướng tới mục tiêu nhằm tạo ra một thị trường chung duy nhất và cơ sở sản xuất thống nhất, trong đó có sự lưu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, vốn và lao động có tay nghề, từ đó nâng cao tính cạnh tranh và thúc đẩy sự thịnh vượng chung cho cả khu vực, tạo sự hấp dẫn với đầu tư kinh doanh từ bên ngoài

Trên cơ sở kết quả thực hiện VAP (phần về AEC) nhất là việc đã cơ bản hoàn thành khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), ASEAN đã nhất trí thông qua kế hoạch tổng thể và định hướng AEC hướng tới năm mục tiêu lớn:

Một là, một nền kinh tế thống nhất và liên kết cao, nhằm tạo thuận lợi cho sự lưu chuyển thông thoáng của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, vốn và lao động có kỹ năng cũng như tạo một thị trường thống nhất hơn thông qua chiến lược về thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, môi trường đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi cho sự di chuyển của lao động có tay nghề và doanh nhân, tham gia các chuỗi giá trị toàn cầu

Hai là, một nền kinh tế năng động, đổi mới và cạnh tranh thông qua các biện pháp chiến lược về chính sách cạnh tranh hiệu quả để tạo sân chơi bình đẳng cho tất cả các doanh nghiệp, bảo vệ người tiêu dùng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ,…

Ba là, kết nối và liên kết theo ngành thông qua biện pháp chiến lược về giao thông, công nghệ thông tin và truyền thông, thương mại điện tử, năng lượng và thực phẩm nông nghiệp, lâm nghiệp, du lịch, chăm sóc y tế, khoảng sản, khoa học và công nghệ

Bốn là, tự cường và dung nạp, chú trọng người dân, thông qua các biện pháp chiến lược về vai trò của các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhò và vừa, vai trò khu vực tư nhân, quan hệ đối tác công tư, thu hẹp khoảng cách phát triển, đóng góp nhóm/ giới khác cho liên kết khu vực

Năm là, gắn kết vào nền kinh tế toàn cầu, chủ yếu thông qua các hiệp định thương mại tự do, các đối tác, từ đó tạo cơ sở đảm bảo vai trò trung tâm ASEAN trong các liên kết khu vực

Như vậy, mục tiêu ASEAN trở thành:

  • Một thị trường duy nhất và một cơ sở sản xuất thống nhất, trong đó có sự lưu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, vốn và lao động có tay nghề
  • Một khu vực kinh tế có sức cạnh tranh cao
  • Một khu vực phát triển kinh tế đồng đều, nhất là thực hiện có hiệu quả sáng kiến liên kết ASEAN
  • Một khu vực ASEAN hội nhập đầy đủ vào nền kinh tế toàn cầu

Đồng thời, ASEAN nhất trí đề ra cơ chế thực hiện và lộ trình chiến lược thực hiện kế hoạch tổng thể. ASEAN cũng nhất trí đến xác định 12 lĩnh vực ưu tiên đẩy nhanh liên kết với lộ trình hoàn thành đến năm 2020 đó là hàng nông sản, oto, điện tử, nghề cá, các sản phẩm từ cao su, dệt may, các sản phẩm từ gỗ, vận tải hàng không, thương mại điện tử, chăm sóc sức khỏe, du lịch và logistic