Kinh nghiệm đầu tư phát triển thuỷ lợi ở một số nước trong khu vực

Các nước xung quanh Việt Nam như Malaixia, Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản, Đài Loan… đều có chính sách đầu tư lớn vào xây dựng cơ sở hạ tầng để thúc đẩy sản xuất phát triển. Đặc biệt là đầu tư cho xây dựng hệ thống thuỷ lợi, hỗ trợ sản xuất nông nghiệp của nông dân các vùng nông thôn, tạo mối quan hệ phát triển hài hoà về kinh tế – xã hội giữa nông thôn với thành thị.

Ở Trung Quốc, trong những năm cải cách và mở cửa, Nhà nước rất chú trọng phát triển cơ sở hạ tầng. Vốn đầu tư cho xây dựng cơ sở hạ tầng ở nông thôn đã tăng vượt số vốn kể từ ngày đất nước được giải phóng (1949 – 1990), trong đó tập trung lớn vào lĩnh vực thuỷ lợi. Nhờ công tác thuỷ lợi phục vụ tưới tiêu Trung Quốc đã biến một vùng đất hoang hoá thành đất trồng trọt màu mỡ cho năng suất cao: khi chưa có nước tưới năng suất lúa mì đạt 1,1 tấn/ha lên 5 tấn/ha khi có tưới tiêu chủ động. Đã góp phần giúp Trung Quốc giải quyết tốt vấn đề an ninh lương thực.

Ở Thái Lan – là nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, chính phủ Thái Lan cho rằng: muốn duy trì tốc độ tăng trưởng như hiện nay và giữ vững vị trí số một về xuất khẩu gạo của thế giới thì vấn đề thuỷ lợi phải được đặt lên hàng đầu. Trong giai đoạn 1956 – 1985 Thái Lan đã tiến hành 482 dự án thuỷ lợi với tổng kinh phí là 5.371 tỉ bạt, chỉ riêng năm 1988 đã có tới 604 dự án thuỷ lợi quy mô vừa và lớn, 4988 dự án quy mô nhỏ được thực hiện. Theo đánh giá của các nhà kinh tế nước này, thuỷ lợi đã làm tăng năng suất lao động lên 0,25%. Riêng vùng đồng bằng trung tâm năng suất lúa gạo đã tăng gấp 4 lần. Là một nước sản xuất lúa gạo với mục tiêu chủ yếu là xuất khẩu, nên việc đầu tư cho xây dựng các công trình thuỷ lợi của Thái Lan chủ yếu tập trung vào vùng sản xuất hàng hoá lớn, đó là vùng Đồng bằng trung tâm. Chính phủ Thái Lan đã đứng ra trực tiếp quy hoạch và đầu tư xây dựng các công trình thuỷ lợi mà nông dân không phải đóng góp và trả bất kì một khoản chi phí nào cho tưới tiêu nước. Hiện nay xu thế chung của cả nước này là thực hiện chính sách đầu tư phát triển dự án thuỷ lợi có quy mô nhỏ và vừa, giảm đầu tư các công trình thuỷ lợi có quy mô lớn, nhằm phát triển nguồn nước tại chỗ và giải quyết kịp thời các nhu cầu về nước của nông dân.

Ở Malaixia, để hỗ trợ sản xuất nông nghiệp phát triển, chính phủ nước này đã đầu tư toàn bộ các công trình thuỷ lợi phục vụ tưới tiêu cho sản xuất nông nghiệp mà nông dân không phải trả bất cứ khoản thuỷ lợi phí nào.

Như vậy xu hướng chung của các nước hiện nay đối với chính sách đầu tư phát triển thuỷ lợi là giảm dần xây dựng các công trình có quy mô lớn thay vào đó chính phủ quan tâm tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các dự án có quy mô nhỏ nhằm phát huy nguồn nước tại chỗ, giải quyết nhu cầu về nước cho nhân dân. Ngoài ra kinh nghiệm các nước trên còn cho thấy việc thu thuỷ lợi phí là công việc khó khăn và phức tạp, vì đặc thù của hệ thống thuỷ lợi là không thể kiểm soát được mức độ chính xác toàn bộ hoặc từng phần nước cho mỗi trang trại, mỗi hộ gia đình. Hơn nữa thuỷ lợi không chỉ đáp ứng nhu cầu về nước cho sản xuất nông nghiệp mà còn đáp ứng nhu cầu về nước cho các ngành sản xuất phi nông nghiệp khác. Đối với các công trình thuỷ lợi lớn nhiều nhà kinh tế cho rằng duy trì mức thu đảm bảo kinh phí cho khai thác, vận hành công trình là hợp lý hơn cả, còn chi phí sữa chữa nâng cấp công trình thì do Chính phủ cấp. Theo họ thì nước là hàng hoá công cộng do đó cần có đầu tư Nhà nước và đầu tư của các dự án quốc tế.

Đây là một số kinh nghiệm của các nước, đã có tác dụng và đạt được những hiệu quả nhất định mà chúng ta có thể xem xét, đánh giá, học tập, vận dụng đúng vào hoàn cảnh của nước mình, hoặc có thể rút ra những kinh nghiệm cần thiết từ đó có hướng đầu tư và phát triển thủy lợi phù hợp để đem lại hiệu quả cao nhất, đặc biệt là đầu tư thuỷ lợi phục vụ cho sản xuất nông nghiệp nước ta, từ đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng phù hợp…