Kinh nghiệm ở một số địa phương về kinh tế tư nhân trong lĩnh vực thương mại

1. Thành phố Hồ Chí Minh

Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang dẫn đầu cả nước về phát triển kinh tế tư nhân. năm 2004, thành phố có trên 33.198 doanh nghiệp tư nhân (chiếm 39,5% tổng số doanh nghiệp tư nhân trong cả nước – năm 2004 cả nước có 84.003 doanh nghiệp tư nhân). đặc biệt là có  276.000 hé, kinh doanh hoạt động trong các ngành thương mại, dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp, nông nghiệp, xây dựng và vận tải.

Kinh tế tư nhân của thành phố Hồ Chí Minh chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ chiếm 73,7%, trong khi công nghiệp chiếm 14,1%, xây dựng chiếm 8,5%, vận tải chiếm 2,03%, nông-lâm-ngư nghiệp chiếm 2,1%. Tỉ trọng đóng góp của kinh tế tư nhân hàng năm chiếm khoảng 35% GDP của thành phố và có xu hướng ngày càng tăng lên, đã thu hót 76,5% trong tổng số hơn 2,5 triệu lao động đang làm việc trong thành phố.

Những kinh nghiệm của thành phố Hồ Chí Minh trong phát triển kinh tế tư nhân nói chung và kinh doanh trong lĩnh vực thương mại những năm qua là:

– Đã kịp thời xây dựng chính sách và thực thi các giải pháp nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho việc thành lập, hoạt động sản xuất kinh doanh của khu vực kinh tế tư nhân. Như hỗ trợ vốn, đài tạo, thông tin, tư vấn kỹ thuật… Thủ tục đăng ký kinh doanh được đơn giản, đăng ký kinh doanh được tiến hành qua mạng internet và đầu mối đăng ký duy nhất là Sở Kế hoạch và Đầu tư. Thành phố Hồ Chí Minh phân cấp mạnh quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân, theo đó các quận, huyện quản lý sau đăng ký kinh doanh; doanh nghiệp đóng trên địa bàn huyện có trách nhiệm báo cáo tình hình hoạt động cho các quận, huyện theo quy định.

– Uỷ ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh và các doanh nghiệp trên địa bàn đã ký kết thoả thuận hợp tác phát triển sản xuất sản phẩm công nghiệp chủ lực giai đoạn 2003-2005. Theo chương trình này các doanh nghiệp sẽ được hỗ trợ về nhiều mặt, như hỗ trợ về vốn, nghiên cứu và thiết kế sản phẩm, hỗ trợ việc đăng ký và bảo hộ nhãn hiệu hàng hoá, xúc tiến thương mại, xây dựng và áp dụng hệ thống các tiêu chuẩn quản lý chất lượng tiên tiến.

Ngoài việc hỗ trợ đăng ký và bảo hộ nhãn hiệu sản phẩm trong nước, mỗi doanh nghiệp sẽ được thành phố hỗ trợ đăng ký Ýt nhất một sản phẩm ở nước ngoài. Bên cạnh đó thành phố còn có các chính sách như quảng bá các sản phẩm chủ lực và xây dựng biểu tượng các sản phẩm chủ lực, chính sách khuyến khích đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng như miễn giảm thuế từ 20-30% cho các dự án có tính khả thi cao…

– Thành phố thành lập Hiệp hội Công thương, hội viên chủ yếu là chủ doanh nghiệp. Hiệp hội Công thương là một tổ chức liên hiệp các hội ngành nghề  (thành phố có 12 hộ ngành nghề, thành viên như: Hội Điện tử- Công nghệ viễn thông, Hội Doanh nghiệp xây dựng, Hội Cơ khí, Câu lạc bộ nữ Doanh nghiệp vv…), tập hợp các doanh nghiệp. Hiệp hội có chức năng đại diện quyền lợi và bảo vệ quyền lợi cho hội viên, tư vấn cho Nhà nước hỗ trợ các doanh nghiệp, mở các khoá đào tạo, tổ chức hội thảo, tư vấn về pháp luật, cung cấp thông tin, tổ chức triển lãm hội chợ, phối hợp thực hiện các “đơn đặt hàng”, tổ chức hoạt động liên kết, môi giới góp phần gắn kết các doanh nghiệp thành viên.

– Bước đầu cải tiến thủ tục thuê đất theo hướng đơn giản hoá nhằm tạo điều kiện về mặt bằng sản xuất kinh doanh cho các chủ doanh nghiệp. Đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng gồm khu công nghiệp, khu chế xuất cho các doanh nghiệp kể cả doanh nghiệp tư nhân thuê với giá cả phù hợp. Trong nông nghiệp, chính quyền thành phố chú ý đến việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâu dài cho các hộ nông dân, khuyến khích phát triển kinh tế trang trại…

Bên cạnh đó thành phố Hồ Chí Minh còn giúp các nhà đầu tư những kiến thức cần thiết trong khởi sự doanh nghiệp, tiến hành các sinh hoạt xã hội nhằm tôn vinh các chủ doanh nghiệp trẻ làm ăn có hiệu quả, coi họ là những chiến sĩ tiên phong trong công cuộc phát triển kinh tế đất nước.

2.  Thành phố Hà Nội

Thành phố Hà Nội  đến nay có trên 25.479 doanh nghiệp tư nhân (chiếm 30,3% tổng số doanh nghiệp tư nhân trong cả nước – năm 2004 cả nước có 84003 doanh nghiệp tư nhân) với số hộ cá thể đăng ký kinh doanh 73.184 hộ, hoạt động trong các ngành thương mại, dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp, nông nghiệp, xây dựng và vận tải.

Kinh tế tư nhân của thành phố Hà Nội chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ chiếm 57%, công nghiệp chiếm 19,8%, xây dựng chiếm 15,6%, hoạt động các lĩnh vực khác là 7,4%. Tỉ trọng đóng góp của kinh tế tư nhân hàng năm chiếm khoảng 21,5% GDP của thành phố và có xu hướng ngày càng tăng lên, đã thu hót hơn 137.014 người lao động đang làm việc trong thành phố.

Những kinh nghiệm của thành phố Hà Nội trong những năm qua là:

– Thành phố Hà Nội đưa ra nhiều cơ chế chính sách, biên pháp để phát triển kinh tế tư nhân, như ban hành Đề án tiếp tục đổi mới cơ chế chính sách khuyến khích tạo điều kiện kinh tế tư nhân phát triển, nêu rõ trách nhiệm của chính quyền thành phố tạo môi trường pháp lý, môi trường xã hội thuận lợi, làm tốt công tác thông tin tuyên truyền, thực hiện sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, rà soát bãi bỏ các giấy phép và quy định không còn phù hợp với Luật Doanh nghiệp.

– Có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hoạt động trong các ngành kinh tế chủ lực và sản xuất các sản phẩm mòi nhọn. Chính sách hỗ trợ mặt bằng sản xuất như xây dựng 3 cụm công nghiệp vừa và nhỏ, các cụm tiểu thủ công nghiệp (358 ha) ưu tiên cho các doanh nghiệp ở khu vực tư nhân, các cơ sở sản xuất ở các làng nghề, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong thời gian dài. Chính sách hỗ trợ về khoa học công nghệ như mở rộng hệ thống dich vụ tư vấn khoa học kỹ thuật, công nghệ, thực hiện chính sách ưu đãi, khen thưởng đối với doanh nghiệp có sản phẩm chất lượng cao, quy trình sản xuất sạch bảo đảm vệ sinh môi trường, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực – hỗ trợ kinh phí cho các líp học để nâng cao nghiệp vụ quản lý, các chương trình tư vấn về sản xuất kinh doanh.

– Xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể việc xây dựng cơ chế chính sách phát triển kinh tế tư nhân theo từng giai đoạn và giao nhiệm vụ cho các Sở, Ban, Ngành triển khai cụ thể. Về công tác hậu kiểm thực hiện mạnh việc phân cấp quản lý hành chính, như giao quyền quản lý chủ động cho cấp quận, huyện, phường, xã; tiến hành chấn chỉnh tình trạng buông lỏng quản lý, thả nổi với doanh nghiệp ở khu vực kinh tế tư nhân

Trong quá trình hình thành và để đáp ứng nhu cầu đa dạng, phong phú, mạng lưới kinh doanh của ngành thương mại thành phố Hà Nội ngày càng có những chuyển biến đáng kể, nhất là hệ thống bán lẻ và dịch vụ. Hàng nghìn cửa hàng, nhiều khu chợ, siêu thị mọc lên khắp nơi. Mạng lưới kinh doanh, trong đó có mạng lưới thương mại của tư nhân ngày càng hợp lý và được trang bị cơ sở vật chất tốt hơn. Hiện nay thành phố Hà Nội có trên 4.000 điểm bán hàng của thương mại tư nhân, xuất hiện nhiều siêu thị tư nhân như siêu thị 218 Thái Hà (300 m2), siêu thị 12A Phùng Hưng, 66 Bà Triệu, 14 Lý Nam Đế vv…Mặc dù còn nhiều hạn chế, song nhìn chung mạng lưới kinh doanh và cơ sở vật chất của thương mại tư nhân đã từng bước lấp dần “khoảng trống” do sù thu hẹp của mạng lưới kinh doanh thương mại của Nhà nước.

Tóm lại: Kinh tế tư nhân là một bộ phận cấu thành quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta. Sự tồn tại và phát triển của nó không chỉ là khách quan mà còn cần thiết cho quá trình phát triển kinh tế của đất nước. Từ khi đổi mới đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã có những quyết sách quan trọng và đã có một số kinh nghiệm trong phát triển kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế tư nhân nói chung và phát triển kinh tế tư nhân trong lĩnh vực thương mại nói riêng còn nhiều hạn chế. Việc nghiên cứu thực tiễn kinh tế tư nhân ở thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Hà Nội không chỉ có ý nghĩa nhằm học tập, xử lý những vấn đề cụ thể nảy sinh trên địa bàn, mà còn góp phần thêm vào các giải pháp chung trên phạm vi cả nước, trong đó có thành phố Đà Nẵng.

Trên đây là những kinh nghiệm trong giải quyết vấn đề kinh tế tư nhân ở thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Hà Nội. Thực tiễn cho thấy ở địa phương nào kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ và đúng hướng hay không, điều đó phụ thuộc một phần rất quan trọng vào cơ chế, chính sách và biện pháp tổ chức quản lý của nhà nước các cấp.