Kinh nghiệm phân cấp quản lý ngân sách nhà nước tại Trung Quốc

Hệ thống NSNN của Trung Quốc bao gồm NS trung ương và bốn cấp NS HUYỆN: NS cấp tỉnh gồm có 31 đơn vị (22 tỉnh, 4 khu đô thị trực thuộc trung ương và 5 vùng tự trị); NS cấp đô chính (hơn 300 đơn vị); NS cấp phủ (hơn 2100 đơn vị) và NS cấp trấn. Cấp chính quyền tỉnh có thẩm quyền đối với các cấp dưới tỉnh.

Quá trình chuyển đổi thị trường bắt đầu vào cuối những năm 70 đã nâng cao vai trò của các Huyện. Khi cải cách kinh tế đạt được những tiến bộ thì sự thay đổi trong cấu phần chi tiêu và giá cả tương đối đã chuyển gánh nặng chi tiêu công cộng lên vai của chính quyền Huyện. Sự điều chỉnh này dẫn tới sự thay đổi hơn nữa trong vận hành của chính quyền, nhưng quốc gia này chưa bao giờ thông qua một chính sách phân cấp chính quyền chính thức. Cho tới năm 1993. chính quyền trung ương chỉ thu 20% các khoản thu công cộng.

Phân cấp chính quyền ở Trung Quốc là theo hướng cải cách kinh tế chứ không phải theo quá trình phân cấp chính quyền cụ thể. Trong suốt mấy thập kỷ qua. Trung Quốc đã chuyển đổi từ một hệ thống phi tập trung sâu sắc đến một hệ thống có các nhân tố uỷ quyền và giao quyền. Chính quyền Huyện phải chịu trách nhiệm hơn trong việc chi tiêu tài chính cho việc mở rộng các chức năng của họ trong nguồn thu riêng, cả chính thức và phi chính thức, tạo cho họ quyền tự quyết hơn, ngoại trừ trong một số ngành có tiêu chuẩn bắt buộc về dịch vụ công.

Ở Trung Quốc quyền tự quyết ở cấp độ Huyện nói chung là rất yếu. NS HUYỆN là do cơ quan lập pháp cùng cấp phê duyệt, nhưng mối liên hệ về thứ bậc NS, việc thiếu quyền tự quyết về thuế tại Huyện, các chỉ thị của cấp cao hơn và nguồn tài trợ riêng, phần nào cũng làm suy giảm quyền tự quyết này. Hầu hết các quan chức Huyện là do cơ quan lập pháp cùng cấp bổ nhiệm, nhưng lãnh đạo sẽ do cấp cao hơn bổ nhiệm. Số lượng các quan chức cấp cao được lấy từ cấp thấp hơn ngày càng tăng chứ không phải từ cơ quan trung ương, điều này có thể nâng cao trách nhiệm của chính quyền Huyện. Quản lý các dịch vụ công Huyện phải tuân thủ chặt chẽ các quy định của quốc gia mặc dù các nhà lãnh đạo Huyện có thể thực thi một phần các quyết định của họ.

Trung Quốc nhấn mạnh đến việc chia sẻ trách nhiệm. Luật NS của Trung Quốc xác định một sự phân công chức năng khái quát giữa chính quyền trung ương và Huyện, nhưng không chi tiết hoá theo các loại Huyện. Kết quả là có sự giao nhiệm vụ trùng lặp và biến thiên rất lớn giữa các vùng. Chính quyền Huyện có trách nhiệm nặng nề trong việc duy trì mạng lưới an sinh, bao gồm quỹ hưu trí, thất nghiệp và phúc lợi xã hội, vốn là những nhiệm vụ bất bình thường đối với điạ phương. Trung ương ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiêu chung, ít ra là trên nguyên tắc. Chính quyền Huyện chiếm vào khoảng 70% chi tiêu công, với cấp quận chiếm trên 40%.

Khi cải cách kinh tế được xúc tiến và chính quyền Huyện trở thành lực lượng chi phối nguồn thu của khu vực công, thì Trung Quốc đã ban hành Hệ thống phân chia Thuế phi tập trung năm 1994 và tiếp tục điều chỉnh hệ thống này năm 2002. Nguồn thu Huyện bao gồm nguồn thuế phân chia – với những tỉ lệ tương đối mà đôi khi có thể đàm phán được – và một vài loại thuế đặc trưng của Huyện. Tính gần như hoàn toàn tự do trong việc giao nguồn thu cho cấp dưới, dẫn đến việc trong cùng một nước có rất nhiều cách làm khác nhau.

Hệ thống trợ cấp bổ sung liên chính quyền ở Trung Quốc là phức tạp nhất và kém minh bạch nhất. Ngoài thuế được phân chia, nguồn chiếm khoảng 40% trợ cấp, còn có nhiều loại trợ cấp theo mục tiêu khác. Những loại này bao gồm trợ cấp hạn ngạch (để lại từ một chương trình trước đây đã trợ cấp cho những khoản thâm hụt trong NS chi tiêu đã được phê chuẩn), trợ cấp để bù đắp tác động của Hệ thống Phân chia Thuế năm 1994, trợ cấp tài khoản cuối cùng. và một số chương trình thứ yếu khác. Chính quyền Huyện dựa vào trợ cấp để tài trợ cho gần một nửa tổng chi NS của họ.

Từ 1994 đến nay, Trung Quốc có 4 dạng trợ cấp NS :

Hoàn thu là loại trợ cấp được đưa ra trong cải cách năm 1994 nhằm bảo đảm rằng mỗi Huyện nhận được một khoản cơ bản sau những thay đổi trong thoả thuận chia thuế do cải cách và hiện là khoản trợ cấp lớn nhất trong tổng trợ cấp từ trung ương cho Huyện.

Trợ cấp có mục tiêu đặc biệt được quản lý bởi các Bộ chức năng. Khoản trợ cấp này khá lớn và gia tăng trong những năm gần đây.

Trợ cấp cố định là khoản trợ cấp theo cơ chế tài chính ban đầu. Đây là khoản trợ cấp được xây dựng từ trước năm 1994.

Trợ cấp trong giai đoạn chuyển đổi được đưa ra năm 1996 dựa trên các tiêu chuẩn khách quan cho từng vùng như dân số, mức chi tiêu chuẩn và khả năng huy động thuế.