Kinh nghiệm trợ cấp thất nghiệp của các nước có nền kinh tế chuyển đổi trong khu vực Đông Âu

Đánh giá bài viết

Ru-ma-ni: Đã áp dụng trợ cấp thất nghiệp lần đầu tiên vào năm 1991 và sau đó có sửa đổi luật này vào năm 1994. Ru-ma-ni cũng có một hệ thống trợ cấp thất nghiệp gồm 2 phần, gồm chế độ bảo hiểm xã hội và chương trình trợ giúp xã hội cho người thất nghiệp.

Những người tham gia bảo hiểm phải đóng 1% tổng thu nhập của họ và người sử dụng lao động đóng 5% tổng số lương của người lao động và Chính phủ sẽ tài trợ cho những khoản thâm hụt quỹ. Những người lao động tham gia bảo hiểm cần phải có thời gian đóng bảo hiểm là 6 tháng trong vòng 12 tháng qua (hoặc là có thời gian đóng bảo hiểm là 12 tháng trong vòng 24 tháng qua đối với một số loại hình công việc nhất định) và phải đăng ký tại một văn phòng lao động tại địa phương để được nhận trợ cấp thất nghiệp. Họ không được có một khoản thu nhập nào cao hơn 50% mức lương tối thiểu của quốc gia. Khoản trợ cấp thất nghiệp cũng phụ thuộc vào thời gian làm việc. Đối với những người có thời gian làm việc dưới 5 năm, họ sẽ được nhận bảo hiểm thất nghiệp tương đương 50% thu nhập bình quân của họ trong vòng 3 tháng qua. Một người lao động có từ 5 đến 15 năm làm việc sẽ được nhận mức bảo hiểm thất nghiệp tương đương với 55% mức thu nhập bình quân của họ trong vòng 3 tháng qua. Nếu họ có hơn 15 năm công tác, mức trợ cấp thất nghiệp sẽ tương đương 60% mức thu nhập bình quân của họ trong vòng 3 tháng qua. Cũng có những khoản trợ cấp tối thiểu tương đương 20%, 22% hoặc 24% mức lương tối thiểu phụ thuộc vào thời gian công tác.

Ru-ma-ni cũng có chế độ trợ cấp thất nghiệp cho những người trên 18 tuổi hiện đang tìm việc làm, những người mới rời quân ngũ và những sinh viên tốt nghiệp từ các trường cao đẳng, đại học mà chưa tìm được việc làm phù hợp. Những người vừa tốt nghiệp các trường học, hiện đang tìm việc làm sẽ được nhận trợ cấp tương đương 18% mức lương tối thiểu (đối với những sinh viên tốt nghiệp từ các trường đại học, mức trợ cấp này là 20%). Trợ cấp thất nghiệp được trả trong thời gian tối đa là 270 ngày, sau đó, phụ cấp thất nghiệp sẽ được trả tiếp trong thời gian tối đa 18 tháng. Phụ cấp thất nghiệp được trả tương đương với 60% mức lương tối thiểu.

Đối với Việt nam các đối tượng: trên 18 tuổi đang tìm việc làm, những người mới rời quân ngũ và những sinh viên tốt nghiệp từ các trường cao đẳng, đại học mà chưa tìm được việc phù hợp. Những đối tượng này về trước mắt nước nước ta không thể đưa ngay vào đối tượng bảo hiểm thất nghiệp được, nhưng có thể học hỏi Ru-ma- ni mức đóng, hưởng.

U zơ bê kis tan: Có chế độ trợ cấp thất nghiệp vào năm 1991 áp dụng cho tất cả những công dân trong độ tuổi lao động. Chế độ này chi trả cho những loại hình thất nghiệp khác nhau, bao gồm những người mới tham gia thị trường lao động, những người lao động cao tuổi và những người tái tham gia và thị trường lao động. Trong chế độ này, người sử dụng lao động phải đóng 3% tổng mức lương trả cho người lao động và Chính phủ sẽ trợ cấp khi cần thiết. Người lao động không phải đóng góp bất kỳ một khoản nào. Khoản trợ cấp thất nghiệp tối đa không được vượt quá mức lương bình quân, nhưng tương đương với 100% mức lương tối thiểu. Những người tìm việc lần đầu có thể được được nhận trợ cấp tương đương với 75% mức lương tối thiểu trong thời gian 13 tuần. Nếu một người bị thất nghiệp 2 năm trước khi được nhận lương hưu, họ có thể nhận được tiền lương hưu sớm theo những quy định tương tự dành cho người về hưu đủ tuổi. Những người tái tham gia lại vào lực lượng lao động, có tay nghề và có hơn 1 năm kinh nghiệm làm việc, nhưng có ít hơn 12 tuần làm việc trong vòng 12 tháng qua, có thể được nhận trợ cấp tương đương 100% mức lương tối thiểu cho 13 tuần tiếp theo. Những người tái tham gia vào lực lượng lao động mà không có tay nghề được hưởng mức trợ cấp tương đương 75% mức lương tối thiểu trong thời gian 13 tuần. Những trung tâm dịch vụ việc làm có thể tham gia vào việc quản lý chế độ bảo hiểm.

Mức đóng của U zơ bê kis tan mang tính xã hội cao chắc chắn sẽ thu lại được hiệu quả cao nếu khả năng ngân sách cho phép, nhưng với Việt nam do tình hình hiện nay còn có nhiều người lao động nghỉ việc để đóng bảo hiểm rồi làm ngoài (mức thu nhập cao hơn) nên không phù hợp với ta.

Kyrgystan: Có chế độ bảo hiểm thất nghiệp cho tất cả công dân trong độ tuổi từ 15- 59 đối với nam giới và từ 16 đến 54 đối với nữ giới. Chế độ này bao gồm một khoản phụ cấp bổ xung cho những người ăn theo (sống phụ thuộc vào những người nhận trợ cấp thất nghiệp). Người lao động phải đóng 0,5% mức lương của họ và người sử dụng lao động đóng 1,5% tổng mức lương của toàn bộ người lao động. Khi cần thiết, Chính phủ sẽ trợ cấp cho quỹ bảo hiểm thất nghiệp. Thời gian tối đa của việc chi trả trợ cấp thất nghiệp là 26 tuần. Số tiền tối thiểu của mức trợ cấp tương đương với 100% mức lương tối thiểu. Một người được bảo hiểm có thể nhận 150% mức lương tối thiểu của họ nếu họ có tham gia bảo hiểm tối thiểu là 1/ 2 thời gian để đủ điều kiện được hưởng lương hưu (12,5 năm đối với nam giới và 10 năm đối với nữ giới). Sinh viên thất nghiệp trong vòng 12 tháng sau ngày tốt nghiệp có thể được nhận trợ cấp tương đương 100% mức lương tối thiểu. Một khoản bổ sung tương đương với 10% mức trợ cấp thất nghiệp sẽ được trả cho những người sống phụ thuộc vào người nhận trợ cấp thất nghiệp.
Tóm lại, các nước trong khu vực Đông Âu hầu như có tiền công- tiền lương cao nên họ tìm việc làm ngay. Còn ở Việt nam tiền công- tiền lương thấp nên không khuyến khích được người lao động tìm việc ngay, nên nếu có chế độ bảo hiểm thất nghiệp thì họ đi làm thêm ngoài để hưởng bảo hiểm thất nghiệp và như vậy bảo hiểm thất nghiệp bị vô hiệu hoá.