Lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong “Học thuyết kinh tế cơ cấu mới”

Trong tác phẩm “Học thuyết kinh tế cơ cấu mới”, Justin Yifu Lin (2013) cho rằng sự hình thành và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng CNH, HĐH ở các nước đang phát triển là do các nhân tố sau đây quy định:

Một là, cấu trúc các nguồn lực của nền kinh tế bao gồm tài nguyên thiên  nhiên, lao động, vốn và cơ sở hạ tầng. Cơ sở hạ tầng bao gồm cơ sở hạ tầng cứng và cơ sở hạ tầng mềm. Cơ sở hạ tầng cứng gồm có đường xá, cầu cống, điện, nước, thông tin liên lạc, sân bay, hải cảng và các công trình công cộng khác. Cơ sở hạ  tầng mềm gồm có các thể chế, quy định và các thỏa thuận kinh tế, xã hội khác.

Từ đó, ông cho rằng, muốn nâng cấp cơ cấu ngành của một nền kinh tế trong quá trình CNH, HĐH thì trước hết phải nâng cấp cấu trúc các nguồn lực của nền kinh tế. Trong đó, nguồn vốn dự trữ của nền kinh tế phải tăng nhanh hơn so với lực lượng lao động của nền kinh tế để nền kinh tế đó có thể tiến lên trên bậc thang công nghiệp trong quá trình phát triển của mình.

Hai là, ông cho rằng khi các doanh nghiệp lựa chọn, tham gia ngành công nghiệp và áp dụng công nghệ phù hợp với lợi thế so sánh được xác định bởi cấu trúc các nguồn lực của nền kinh tế, thì khi đó nền kinh tế có khả năng cạnh tranh cao nhất, lợi nhuận thu về cũng nhiều nhất. Lợi nhuận đó được tái đầu tư lại thu được lợi nhuận cao nhất có thể. Theo thời gian, phương pháp tiếp cận này cho phép nền kinh tế tích lũy nguồn vốn vật chất và con người làm nâng cấp cấu trúc các nguồn lực của nền kinh tế dẫn tới nâng cấp được cơ cấu ngành của nền kinh tế.

Để các doanh nghiệp tham gia ngành công nghiệp và lựa chọn công nghệ phù hợp với lợi thế so sánh của nền kinh tế thì hệ thống giá phải phản ánh mức độ khan hiếm nguồn lực tương đối trong cấu trúc các nguồn lực của nền kinh tế. Điều này chỉ xảy ra trong một nền kinh tế thị trường cạnh tranh. Do đó, một thị trường cạnh tranh phải là thiết chế cơ bản của nền kinh tế để phân bổ nguồn lực ở mỗi trình độ phát triển.

Ba là, trong quá trình nâng cấp công nghiệp và công nghệ đòi hỏi Nhà nước phải đóng vai trò chủ động trong việc cải thiện đồng bộ cơ sở hạ tầng cứng và mềm, vì nếu cơ sở hạ tầng không được nâng cấp đồng bộ thì quá trình nâng cấp trong các ngành khác nhau có thể sẽ phải đối mặt với sự phi hiệu quả.

Tóm lại, một số lý thuyết kinh tế chủ yếu về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong quá trình CNH bao gồm: (i) lý luận về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong Kinh tế chính trị Mác – Lênin; (ii) một số lý thuyết kinh tế chủ yếu về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong Kinh tế học thuộc trường phái chính hiện đại và Kinh tế học phát triển. Các lý thuyết trên cho thấy rằng vấn đề chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế được các nhà kinh tế đề cập đến từ nhiều góc độ khác nhau, từ nhiều cách tiếp cận khác nhau, mục đích nghiên cứu và hoàn cảnh nghiên cứu cũng khác nhau nên giữa các lý thuyết trên đã có những quan niệm khác nhau về vấn đề này. Thực ra mỗi lý thuyết đều bao hàm trong đó những mặt mạnh và mặt yếu nhất định. Vì vậy, khi vận dụng phải vận dụng tổng hợp trên cơ sở quan điểm duy vật biện chứng của Chủ nghĩa Mác – Lênin vào thực tiễn của mỗi vùng trong hoàn cảnh lịch sử – cụ thể.