Một số khái niệm về cạnh tranh

Các lý luận xung quanh chủ đề cạnh tranh được đông đảo các học giả và nhà nghiên cứu quan tâm và tiếp cận dưới nhiều giác độ khác nhau tromg quá trình phát triển nền kinh tế xã hội. 

Theo Đại từ điển Bách khoa Việt Nam (1999) “Cạnh tranh là hoạt động tranh đua giữa những người sản xuất hàng hóa, các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, bị chi phối bởi quan hệ cung – cầu, nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ và thị trường có lợi nhất” [33].

Trong từ điển Thuật ngữ Kinh tế học (2001) có đưa ra định nghĩa “Cạnh tranh là sự đấu tranh đối lập giữa các cá nhân, tập đoàn hay quốc gia. Cạnh tranh nảy sinh khi hai bên hay nhiều bên cố giành lấy thứ mà không phải ai cũng có thể giành được” [86].

Giáo trình kinh tế học Chính trị Mác-Lê nin (2002) khái niệm về cạnh tranh “là sự ganh đua, sự đấu tranh về kinh tế giữa các chủ thể tham gia sản xuất-kinh doanh, tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ để thu được nhiều lợi ích nhất cho mình” [54].

Khi bàn về cạnh tranh, tác giả Đỗ Thế Tùng – Học viện Chính trị – hành chính quốc gia Hồ Chí Minh nhận định “cạnh tranh là động lực thúc đẩy tiến bộ khoa học – công nghệ và phát triển kinh tế thị trường. Cạnh tranh bao gồm cạnh tranh giũa các doanh nghiệp trong nội bộ một ngành và giữa các ngành; cạnh tranh lành mạnh và cạnh tranh không lành mạnh; cạnh tranh hoàn hảo và cạnh tranh không hoàn hảo; cạnh tranh giữa những người bán, giữa những người mua và giữa người bán với người mua” [46].

Dưới góc tiếp cận của tác giả Đỗ Đức Bình và Nguyễn Thường Lạng – Đại học Kinh tế Quốc dân có đề cập quan điểm cạnh tranh trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế là “ một hiện tượng thường xuyên diễn ra trong nền kinh tế thị trường, cạnh lành mạnh và cạnh tranh hoàn hảo là các hình thái cạnh tranh cần phải hướng tới, cạnh tranh không lành mạnh và cạnh tranh không hoàn hảo cần phải hạn chế và tiến tới xóa bỏ “ [45].

Tại diễn đàn cấp cao về cạnh tranh công nghiệp của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OECD (2010) đã thống nhất định nghĩa về cạnh tranh là “khả năng của các doanh nghiệp, ngành, quốc gia  và vùng trong việc tạo ra việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế” [120].

Khái quát lại vấn đề này, tác giả Bùi Tất Thắng trong bài viết “Tính cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam hiện nay” (Tạp chí Nghiên cứu kinh tế, số tháng 11/2000) cho biết :

“Kinh tế học định nghĩa cạnh tranh là sự tranh giành thị trường (khách hàng) để tiêu thụ sản phẩm giữa các doanh nghiệp. Như vậy, đã là kinh tế thị trường thì đương nhiên có cạnh tranh, và cạnh tranh theo nghĩa là tranh giành khách hàng (thị phần) thì chỉ có trong khuôn khổ của kinh tế thị trường. Trạng thái cạnh tranh được phân chia thành 2 loại: cạnh tranh hoàn hảo và cạnh tranh không hoàn hảo. Cạnh tranh hoàn hảo là tình trạng thị trường trong đó số người mua và số người bán một mặt hàng đồng nhất nhiều đến nỗi không ai có khả năng ảnh hưởng đến giá cả trên thị trường. Tình trạng thị trường không đạt được như trên, tức là có ít nhất một người bán hàng lớn đến mức có thể ảnh hưởng đến giá cả thị trường, thì được coi là cạnh tranh không hoàn hảo, hay còn gọi là tình trạng độc quyền “  [20].

Từ các quan điểm trên có thể nhận thấy quan điểm về cạnh tranh rất đa dạng và phong phú. Tuy vậy, có một nội hàm đổng nhấtở đây là các quốc gia đều xác định cạnh tranh là một trong nhưng động lực quan trọng thúc đẩy, đổi mới phát triển nền kinh tế, xã hội.