Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến thua lỗ của các doanh nghiệp Việt Nam

1.Nguyên nhân khách quan:

Có nhiều nguyên nhân khách quan gây ra tình trạng thua lỗ trên.Ngoài những nguyên nhân nói chung ở phần I thì còn có một số nguyên nhân cụ thể và cơ bản sau:

Nguyên nhân thuộc về cơ chế,chính sách,quản lí:

*Hệ thống pháp luật,chính sách cơ chế ban hành và thực hiện còn mang tính tình thế.Các chính sách tài chính chồng chéo,chính sách thương mại nhiều khâu,các khâu thực hiện còn chậm chưa tách bạch quản lí nhà nước với quản lí doanh nghiệp.Quy định pháp luật thiếu chặt chẽ,chưa đồng bộ,chậm sửa đổi…

*Do chức năng quản lí kinh tế xã hội của nhà nước với toàn bộ nền kinh tế quốc dân.Một nguyên nhân cơ bản gây nên tình trạng thua lỗ thường xuyên của các doanh nghiệp nhà nước đó là nhà nước đã duy trì một số doanh nghiệp trong các ngành làm ăn kém hiệu quả,thậm chí thua lỗ nhằm đảm bảo sự phát triển ổn định cân đối nền kinh tế.

*Nhà nước chưa có chiến lược quy hoạch dài hạn đầy đủ về phát triển các ngành kinh tế.Các ban ngành địa phương không xác định đúng hướng đầu tư,cơ cấu doanh nghiệp chưa hợp lí,sản phẩm làm ra ế thừa làm doanh nghiệp thua lỗ.
*Vai trò đại diện chủ sở hữu của nhà nước chưa được quy định cụ thể rõ ràng nên trong quá trình thực hiện gặp nhiều khó khăn.
*Chính sách đổi mới công nghệ,phương pháp phương tiện trong sản xuất kinh doanh và quản lí chậm được thực hiện.Điều đó gây nên tình trạng tụt hậu của doanh nghiệp nhà nước,cho nên thua lỗ là không thể tránh khỏi.
*Ngoài ra,trước kia chúng ta chưa nhận thức đúng vai trò chủ đạo của các doanh nghiệp nhà nước cho rằng chủ đạo chủ yếu là về quy mô và tỷ trọng ngày càng cao của nó,ít quan tâm đến hiệu quả sản xuất kinh doanh,coi nhẹ các thành phần kinh tế khác gây ra khó khăn lớn khi chuyển sang nền kinh tế nhiều thành phần.

Nguyên nhân thuộc về nguồn gốc hình thành của doanh nghiệp nhà nước.
Trong thời kì bao cấp chúng ta coi thường sự vận động các quy luật của thị trường,không thừa nhận sự cạnh tranh trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa,không có chính sách thích đáng để buộc các xí nghiệp quốc doanh cạnh tranh để phát triển,gây nên tình trạng ỷ lại vào nhà nước.Có một thời gian dài ta tập trung hết nguồn lực để xây dựng tràn lan các xí nghiệp quốc doanh dẫn đến nhiều xí nghiệp xây dựng không phù hợp.Mặt khác,nhiều doanh nghiệp được thành lập trong chiến tranh,được xây dựng trên cơ sở kỹ thuật lạc hậu,hoạt động kém hiệu quả là không thể tránh khỏi.

2.Nguyên nhân chủ quan:

Doanh nghiệp nhà nước thua lỗ không chỉ do nghuyên nhân khách quan nêu trên mà còn một số nguyên nhân chủ quan:

*Nguồn vốn thiếu,công nợ lớn,khả năng thanh toán hạn chế.Vốn nhà nước đầu tư hạn chế,vốn tự bổ sung từ lợi nhuận sau thuế ít do hiệu quả doanh nghiệp thấp kém hoặc không có.Việc huy động vốn dưới hình thức phát hành trái phiếu doanh nghiệp,tín phiếu hoặc nhận vốn góp vốn liên doanh rất hạn hẹp.Tổng vốn của nhà nước tại doanh nghiệp năm 2003 là 189293 tỷ đồng,bình quân một doanh nghiệp có 45 tỷ đồng là khá nhỏ.Vốn ít,công nợ lại nhiều,nợ phải trả ở doanh nghiệp nhà nước thường cao nhiều so với vốn.
Việc thiếu vốn và công nợ quá lớn như vậy có ảnh hưởng rất lớn đến việc kinh doanh,làm cho hiệu quả kinh doanh kém,đây là một nguyên nhân dẫn tới tình trạng thua lỗ.

*Tiêu hao nguyên vật liệu cao:nguyên vật liệu thiếu dẫn đến chi phí cho nguyên vật liệu đầu vào tăng cao(tranh mua,tranh bán)hoặc phụ thuộc biến động,rủi ro thị trường thế giới(nguyên liệu nhập khẩu)dẫn tới hoạt động của doanh nghiệp luôn rơi vào thế bị động.Nhiều sản phẩm có định mức chi phí tiêu hao nguyên vật liệu cao.Đây là nguyên nhân gây cản trở khả năng cạnh tranh về giá trên thị trường của các sản phẩm của doanh nghiệp.

*Chi phí khấu hao máy móc,thiết bị quá lớn:máy móc,thiết bị công nghệ lạc hậu công suất huy động thấp.Hiệu quả đầu tư kém,lựa chọn giải pháp công nghệ lạc hậu thấp kém,đầu tư không đồng bộ,chi phí đầu tư xây dựng cơ bản lớn hậu quả làm cho doanh nghiệp đi vào hoạt động rất khó khăn,không trả được nợ.Chi phí khấu hao tính trên đơn vị sản phẩm cao do không khai thác hết công suất tài sản cố định(nhiều doanh nghiệp hiệu suất sử dụng tài sản cố định chỉ đạt 50-60%)hoặc tổng vốn đầu tư lớn.

*Chi phí tiền lương cao:chi phí tiền lương trong giá thành nhiều sản phẩm cao nhưng mức lương bình quân thấp,thiếu lao động có tay nghề cao,năng suất lao động thấp.Trình độ thành thạo của người lao động còn hạn chế,số lao động dôi dư nhiều.Trình độ quản lí kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước còn thấp,các cán bộ chủ yếu đào tạo trong thời kì bao cấp.Hiện tại có khoảng 2/3 giám đốc doanh nghiệp nhà nước không đọc được báo cáo tài chính không thể phân tích tình hình kinh doanh của doanh nghiệp qua số liệu bảng cân đối tài chính,đây là nguyên nhân dẫn tới tình trạng sử dụng vốn không hiệu quả.Hơn nữa một hạn chế khác đối với đội ngũ cán bộ quản lí là suy nghĩ chiến lược không rõ nét .So với các doanh nghiệp liên doanh và doanh nghiệp nước ngoai thì tầm nhìn chiến lược của khá nhiều cán bộ quản lí trong DNNN bị hạn chế .Các cán bộ này tập trung quá nhiều thời gian để suy nghĩ về những vấn đề điều hành ,mang tính ngắn hạn và trước mắt .Họ ít khi dành nhiều thời gian để suy nghĩ về những vấn đề chiến lược của doanh nghiệp Hậu quả là các nguồn lực trong DNNN thường bị dàn trải ,ít khi được tập trung và năng lực cạnh tranh của các DNNN thấp.

*Chi phí quản lí tương đối cao so với hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp(như lãi vay,giao dịch,tiếp khách,tiếp tân,khánh tiết,quảng cáo,xúc tiến thương mại…).

*Các doanh nghiệp hầu hết chưa quan tâm đến việc quảng cáo,tiếp thị sản phẩm do công ty mình làm ra nên sản phẩm ít biết đến rộng rãi,người tiêu dùng cần mua mà lại không biết để mua.Do đó gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp