Nguyên nhân dẫn đến những yếu kém trong quản lý quy hoạch tại TP.HCM

1. Nguyên nhân chủ quan:

–          Đây là nguyên nhân chủ yếu. Trong quản lý thì vai trò chủ đạo đó là con người, con người đóng vai trò rất quan  trong việc đưa ra chính sách, luật pháp, hoạch định, tổ chức, sử dụng nhân lực cho quá trình quy hoạch. Người quản lý mà yếu kém về chuyên môn, thiếu tầm nhìn thì sẽ có sự sai lệch dây chuyền trong khâu tổ chức quy hoạch, hoặc người quản lý mà không có trách nhiệm, quản lý không sát sao, xử lý nghiêm khắc sai phạm thì việc thực hiện quy hoạch có thể bị méo mó trong một số công đoạn nào đó của dự án quy hoạch. Hiện tại cơ cấu tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ các cấp chính quyền làm công tác quy hoạch tại TPHCM chưa có sự đồng bộ, số lượng và chất lượng chưa đảm bảo, chưa đáp ứng được các yêu cầu nhiệm vụ đặt ra.

Có không ít quy hoạch được lập do ý chí chủ quan của nhà lãnh đạo, theo phong trào mà không căn cứ trên những tiêu chuẩn về vị trí, môi trường…không lấy ý kiến nhân dân khi làm quy hoạch, không công khai… nhưng có một nguyên nhân bao trùm trên tất cả các nguyên nhân đó là yếu tố con  người, cụ thể là những cán bộ lập và duyệt quy hoạch làm ra những đồ án quy hoạch chất lượng kém; để những đồ án quy hoạch “treo” hàng chục năm làm người dân sống khổ sở đều là trách nhiệm của những người cầm quyền. Và cũng không thấy và chưa bao giờ thấy một công chức nào bị xử lý do lập quy hoạch không khả thi, không công khai quy hoạch, không lấy ý kiến người dân khi lập quy hoạch.

Mặc dù luật quy định một đồ án quy hoạch đã được duyệt nếu trong thời gian ba năm không thực hiện thì phải điều chỉnh hoặc công bố huỷ bỏ nhưng việc đó không bao giờ diễn ra trong thực tế và cũng không có cán bộ, công chức nào cảm thấy có trách nhiệm vì đã vẽ “quy hoạch treo”.

Trong  Luật Đất đai có một quy định về nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cho Nhà nước và người dân do hành vi vi phạm pháp luật của công chức gây ra trong lĩnh vực đất đai. Đây vốn là quy định rất được ủng hộ với mong muốn nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức khi thực thi nhiệm vụ nhưng sau gần ba năm nó cũng chưa được triển khai đến nơi đến chốn.

2. Nguyên nhân khách quan:

–          Quy hoạch chi tiết phải điều chỉnh nhiều lần (có trường hợp 4-5 lần) gây tốn kém kinh phí và sự nghi kị trong nhân dân.

–             Nguồn tài chính để lập quy hoạch và thực hiện theo quy hoạch còn thiếu và chưa được sử dụng thực sự hiệu quả.

–          Việc thay đổi lãnh đạo địa phương theo mỗi nhiệm kỳ cũng là nguyên nhân dẫn đến việc thực hiện quy hoạch khó khăn bởi vì lãnh đạo mới không nắm bắt được những công việc của lãnh đạo cũ hoặc không có sự chuyển giao công việc một cách rõ ràng, dẫn đến những dự án quy hoạch không được triển khai nhanh chóng.

–          Việc đền bù không thỏa đáng khiến cho người dân không chịu phối hợp với cơ quan quy hoạch để di dời chổ ở, khiến cho công tác thực hiện quy hoạch khó khăn. Người dân không đồng ý giao đất do giá đất bồi thường trong rất nhiều trường hợp thấp hơn giá chuyển nhượng thực tế trên thị trường, đặc biệt  là đối với đất nông nghiệp trong khu vực đô thị. Nhiều trường hợp bị thu hồi đất ở thì tiền bồi thường không đủ để nhận chuyển nhượng đất ở hoặc mua lại nhà ở mới tại khu tái định cư (theo kết quả kiểm tra một năm thi hành Luật Đất đai 2003, trong số đơn khiếu nại về bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư có tới 70% số trường hợp khiếu nại về giá đất nông nghiệp bồi thường quá thấp so với giá đất chuyển nhượng thực tế trên thị trường, giá đất ở được giao tại nơi tái định cư lại quá cao so với giá đất ở đã được bồi thường tại nơi bị thu hồi, có tới 20% số trường hợp bị thu hồi đất và được bồi thường theo các chính sách trước đây, nay khiếu nại đòi bồi thường theo giá đất của năm 2005).

–          Vấn đề về lối sống đô thị và văn hóa đô thị

Đại bộ phận dân cư đô thị của ta hiện nay đều có gốc từ nông thôn, vì thế, nếp sống, nếp nghĩ cũng bị ảnh hưởng bởi lối sống nông thôn. Các hành vi, ứng xử xấu như: coi thường pháp luật về giao thông, ứng xử thiếu lịch sự nơi công cộng, ý thức cá nhân, thiếu sự gắn kết cộng đồng, lấn chiếm vỉa hè, lòng đường…. Các hộ kinh doanh cá thể hình thành khắp mọi nơi, người ta buôn bán ở mặt đường, vỉa hè, hay lấn chiếm vỉa hè, thiếu sự gắn kết giữa các công trình độc lập với cả tuyến phố và cả khu vực. Bản thân ý thức và văn hóa đô thị còn ảnh hưởng tới cả việc bảo tồn di sản, di tích. Như việc lấn chiếm các di tích, biến đất công cộng thành đất tư, việc phá hoại di sản…Những điều này gây khó khăn rất nhiều trong công tác quản lý quy hoạch.