Nhu cầu về lao động có chuyên môn trên thị trường lao động quốc tế

Sự thay đổi công nghệ luôn khiến các công ty phải đối mặt với một chu kì  kinh tế bị rút ngắn và gia tăng sự cạnh tranh toàn cầu. Vì vậy, “công nghệ, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo đã tác động không nhỏ đến nguồn, cơ cấu việc làm của chính con người”. Ở các quốc gia ASEAN, nhu cầu với lao động có trình độ, kỹ năng tay nghề ở mức trung bình và cao sẽ tăng nhanh; và nhu cầu đối với lực lượng lao động này sẽ phân bố ở nhiều ngành nghề khác nhau.

Ví dụ ở Campuchia, quản lý bán lẻ và bán buôn, lắp đặt thiết bị điện và sửa chữa được dự kiến sẽ tăng nhanh nhất; trong khi ở Indonesia, tỷ lệ tăng cao nhất được dự kiến rơi vào các nghề quản lý khách sạn và nhà hàng, lái tàu và công nhân trong ngành đường sắt. Ở Lào, thợ xử lý gỗ, thợ mộc và công nhân trong ngành khai thác gỗ, ngành cao su, khai thác nhựa và các sản phẩm giấy được dự báo là những nghề phát triển nhanh nhất. Trong khi đó, ở Philippines những nghề dẫn đầu bao gồm thuỷ thủ và công nhân ngành vận tải biển, thể dục thể thao, giám đốc quản lý và giám đốc điều hành, quản trị cơ sở dữ liệu mạng, cán bộ thư viện, lưu trữ và giám tuyển. Tại Thái Lan, quản lý khách sạn nhà hàng và nhân viên phục vụ quầy bar là hai công việc dự kiến có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất. Còn ở Việt Nam, sự tăng trưởng nhanh nhất dự kiến rơi vào các nghề thủ công mỹ nghệ, lái xe tải và lái xe buýt, các nhà quản lý, chuyên gia công nghệ [52, tr.66].

Cùng với sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế, các quốc gia đều hướng đến phát triển nền kinh tế dựa trên tri thức, tăng năng suất lao động. Do vậy, “nguồn nhân lực trở thành nhân tố then chốt nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng việc làm và thúc đẩy tăng trưởng” [88, tr.57].

Trong khi đó, hiện tại chỉ có 8% dân số thế giới từ 15 đến 64 tuổi có bằng tốt nghiệp cao đẳng, vì vậy có sự thiếu hụt rất lớn về lao động đã qua đào tạo trên toàn thế giới. Theo dự án nghiên cứu của Tổ chức lao động quốc tế, “đến năm 2030 các nước công nghiệp sẽ thiếu hụt khoảng 40 triệu lao động tốt nghiệp cao đẳng và 45 triệu lao động có chuyên môn ở mức trung bình, và sẽ dôi dư khoảng 10% trong số 950 triệu người chưa tốt nghiệp trung học tương đương với 95 triệu lao động”.

Có thể nói, trên thế giới hiện đang tồn tại nhu cầu về lao động chuyên môn cao và nhu cầu đối với lực lượng lao động này sẽ ngày một gia tăng. Tại các quốc gia ASEAN, ngành dịch vụ đang ngày càng phát triển mạnh. Để thúc đẩy các ngành dịch vụ cũng như thúc đẩy nền kinh tế trở thành nền kinh tế dựa trên tri thức và tăng năng suất lao động thì các quốc gia này cần có thêm chuyên gia và lao động có kỹ năng chuyên môn. Do vậy, lao động có chuyên môn cao từ nước ngoài đã và đang được thuê làm việc trong các ngành y tế, giáo dục, công nghệ thông tin để giúp các quốc gia ASEAN duy trì mục tiêu lâu dài trong phát triển công nghệ và đổi mới ngành công nghiệp. Nhu cầu về lao động có kỹ năng tay nghề trong ASEAN sẽ tăng lên đáng kể nhằm đáp ứng sự thiếu hụt về các chuyên viên công nghệ thông tin, nhân viên y tế, chăm sóc sức khỏe, giáo viên, kiến trúc sư và các nhà quản lý.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng nhu cầu đối với nhân công kỹ thuật cao tại các nền kinh tế này trong giai đoạn 2010-2025 có thể tăng tới 41%, tương đương với 14 triệu nhân công. Cầu về lao động kỹ thuật cao của Indonesia chiếm gần một nửa con số này. Tuy nhiên, nhu cầu của Philippines cũng sẽ mở rộng hơn đáng kể với mức tăng 60% (4,4 triệu). Campuchia và Lào cũng sẽ có mức tăng so với trước là 45% và 53%, mặc dù mức tăng tuyệt đối của hai nước này ở quy mô nhỏ hơn) [54, tr.67]. Ở Việt Nam có nhiều công trình xây dựng cơ sở hạ tầng trong nước. Vì vậy, nhu cầu tuyển kỹ sư có trình độ cao sẽ được lưu ý hàng đầu, gồm kỹ sư công nghệ, kỹ sư công nghệ thông tin… Cuộc điều tra thiếu hụt lao động có kỹ năng đã chỉ ra lạm phát tiền lương bắt đầu xuất hiện ở mức 25-30%; tại Việt Nam khi lạm phát tiền lương đạt mức 40% hoặc hơn, người sử dụng lao động sẽ gặp khó khăn không chỉ  vì những hệ lụy của lạm phát tiền lương mà còn vì không thể tuyển dụng được lao động theo yêu cầu. Các nước thành viên ASEAN khác cũng đã chuyển sang việc sản xuất và xuất khẩu hàng hóa thâm dụng kỹ năng với năng suất lao động cao hơn. Ở Singapore, nơi có kỹ năng sản xuất cao nhất khu vực, trong khoảng thời gian từ 2000 đến 2012, tỷ trọng hàng xuất khẩu thuộc các ngành chế tác thâm dụng công nghệ và kỹ năng đã tăng từ 36% lên 48%. Như vậy, có thể thấy tình trạng thiếu hụt lao động có kỹ năng đang diễn ra ở hầu hết các nước ASEAN.

Ở các quốc gia Châu Âu như Cộng hòa Séc, Pháp, Italia… nhu cầu với lao động có trình độ, kỹ năng tay nghề ngày càng gia tăng. Tại Séc việc làm sẽ luôn sẵn cho những người có trình độ trong khi đó nhu cầu với lao động không có kỹ năng tay nghề sẽ ngày càng giảm sút. Tại Pháp lĩnh vực cần nhiều lao động trong những năm tới là chăm sóc sức khỏe, nhân viên công tác xã hội, người làm trong ngành văn hóa, thể thao. Đặc biệt nhu cầu về “quản lý sẽ tăng khoảng 14% và tăng khoảng 15% với lao động trình độ chuyên môn cao”. Tại Italy nghiên cứu dự báo thị trường lao động chỉ ra rằng, nhu cầu về lao động đặc biệt tăng cao trong các ngành như công nghệ, các chuyên gia, nhà lập pháp, chuyên viên văn phòng, người quản lý. Tại Ukraine phần lớn nhu cầu là về người làm dịch vụ kinh doanh, công nhân kỹ thuật, những nhà quản lý, chuyên gia công nghệ thực phẩm, tự động hóa….