Những hạn chế khi áp dụng các phương pháp xác định CP truyền thống

Phương pháp xác định CP truyền thống còn có nhiều hạn chế dẫn đến việc xác định CP cho các đối tượng chịu CP chƣa chính xác gây ảnh hưởng đến quyết định của nhà quản trị cho hoạt động SXKD.

Thứ nhất, về lựa chọn đối tượng tập hợp CP

Đối tƣợng tập hợp CP chủ yếu là các đơn đặt hàng hoặc theo quá trình sản xuất, kế toán chỉ mới quan tâm đến CP cấu thành nên SPXL mà không chỉ ra mối quan hệ giữa các bộ phận chức năng khác. Trên thực tế, CP gia tăng của bất kỳ bộ phận nào luôn đƣợc các nhà quản lý quan tâm và yêu cầu làm rõ nguyên nhân để từ đó có biện pháp cắt giảm CP. Trong DNXL, CP gián tiếp phát sinh ở nhiều bộ phận SXKD nhƣng lại tập hợp chung nên không thể kiểm soát đƣợc. Do đó, mục tiêu KSCP trong môi trƣờng cạnh tranh hiện tại chƣa đƣợc đáp ứng.

Thứ hai, về số lượng và nội dung tiêu thức phân bổ CP gián tiếp.

Phƣơng pháp truyền thống thƣờng sử dụng một tiêu thức để phân bổ CP gián tiếp. Thực tế CP gián tiếp là CP đƣợc hình thành từ nhiều loại CP có tính chất và nguồn gốc phát sinh khác nhau. Nếu chỉ sử dụng một tiêu thức để phân bổ sẽ không chính xác. Việc phân bổ CP gián  tiếp theo một tiêu thức đồng nghĩa với tất cả CP gián tiếp phát sinh đều  liên quan đến  khối lƣợng các CT/HMCT. Trên thực tế có những khoản CP gián tiếp ảnh hƣởng đến các CT/HMCT này nhƣng không ảnh hƣởng đến CT/HMCT khác nếu sử dụng một tiêu thức phân bổ CP  dẫn  đến giá thành thực tế  không chính xác.

* Các phương pháp xác định CPXL hiện đại.

+ Phương pháp xác định CPXL theo mức độ hoạt động (Activity- Based Costing-ABC).

Theo Cooper R, Kaplan RS (1998) “Một phương pháp tính chi phí được sử dụng để phát hiện ra nguồn gốc các chi phí chung một cách trực tiếp tới các đối tượng chịu chi phí như các sản phẩm, dịch vụ, các quá trình hay các khách hàng nhằm giúp nhà quản trị ra các quyết định phù hợp”[45]. Theo Cooper R, Kaplan thì CPXL xác định dựa trên mức độ hoạt động để từ đó xác định tiêu thức phân bổ CP gián tiếp hợp lý. Tiêu thức phân bổ CP cho đối tƣợng chịu CP là các nguồn phát sinh CP liên quan tới các hoạt động trong quá trình sản xuất. Trình tự, kế toán xác định CPXL theo phƣơng pháp ABC như sau:

Theo phƣơng pháp ABC, ngoại trừ các CP trực tiếp đƣợc tính thẳng cho các CT/HMCT còn những CP gián tiếp không tính thẳng cho các CT/HMCT đƣợc thì sẽ phân bổ theo mức độ hoạt động sử dụng CP.

Nhƣ vậy, ABC đã khắc phục đƣợc các hạn chế của phƣơng pháp xác định CP truyền thống. ABC đã biến một CP gián tiếp thành một CP trực tiếp nên giá thành SPXL đƣợc tính chính xác. ABC giúp nhà quản trị hiểu đƣợc nguồn phát sinh CP từ đó đƣa ra các quyết định điều chỉnh kịp thời. Bên cạnh đó, việc định danh các CP trực tiếp và xác định đƣợc tiêu thức phân bổ phù hợp nên giúp cho nhà quản trị lập đƣợc kế hoạch và KSCP tốt hơn. Tuy nhiên, hạn chế của ABC là tốn kém CP và thời gian. Việc phân bổ CP trong ABC có thể chƣa có sự chính xác do kết quả phân bổ chịu ảnh hƣởng bởi ý kiến chủ quan từ kết quả khảo sát, phỏng vấn các bộ phận có liên quan về mức độ hoạt động. Dẫn đến việc định CP không chính xác cho các đối tƣợng chịu CP, có thể gây ra sai lầm trong định giá bán sản phẩm.

ABC áp dụng phù hợp với những DNXL chƣa trang bị đầy đủ máy móc công nghệ trong thi công công trình.

+ Phƣơng pháp xác định chi phí mục tiêu: (Target Costing)

Phƣơng pháp chi phí mục tiêu (TC) là một công cụ quản lý CP nhằm giảm tổng CP để đạt đƣợc lợi nhuận mục tiêu đã xác định. Phƣơng pháp này đã đƣợc áp dụng thành công tại các DN ở Nhật Bản. Theo Sakurai: “Phƣơng pháp chi phí mục tiêu là một công cụ quản trị cho phép cắt giảm tổng chi phí sản xuất và đạt đƣợc mục tiêu lợi nhuận nhờ sự hỗ trợ của các bộ phận sản xuất, chế tạo, nghiên cứu, thiết kế, marketing và kế toán[58].

Phƣơng pháp TC áp dụng trong các giai đoạn của quá trình SXKD của DN, mỗi giai đoạn sản xuất phƣơng pháp TC đƣợc thực hiện với nội dung khác nhau nhằm đạt đƣợc lợi nhuận mục tiêu. Trong DNXL, giá bán của SPXL đƣợc xác định trƣớc khi tổ chức sản xuất thi công. Bên cạnh đó SPXL thƣờng có KLCVXD lớn, thời gian thi công tƣơng đối dài và chia thành nhiều giai đoạn với nhiều hạng mục xây lắp. Đối với những DNXL đã đầu tƣ thiết bị máy móc hiện đại trong TCTC thì vận dụng phƣơng pháp TC là phù hợp giúp nhà quản trị kiểm soát đƣợc CPXL ở từng giai đoạn từ đó có biện pháp cắt giảm CP hợp lý để đạt đƣợc lợi nhuận mục tiêu.

Công việc xác định CP mục tiêu đƣợc tiến hành theo các bƣớc sau:

Bước 1: Xác định CP mục tiêu.

Đặc thù của SPXL là giá bán đƣợc xác định trƣớc khi tổ chức sản xuất thi công. Vì vậy, để đạt đƣợc lợi nhuận mục tiêu cần phải cắt giảm CP trong từng giai đoạn TCTC các CT/HMCT. Do vậy, KTQTCPXL phải xác định CP mục tiêu cho từng hạng mục công việc xây lắp.

Để xác định đƣợc CP mục tiêu, KTQTCPXL cần phải xem xét các yêu cầu thiết kế kỹ thuật của SPXL, điều kiện thi công, trang thiết bị máy móc…

Bước 2: Xác định biện pháp tổ chức thi công để thực hiện các mục tiêu CP đã xác định.

Trong các giai đoạn TCTC, CPXL vẫn liên tục đƣợc kiểm soát chặt chẽ nhằm phát hiện những KLCVXD có CP quá cao so với CP mục tiêu. Từ đó, nhà quản trị kịp thời đánh giá và biện pháp điều chỉnh lại phƣơng pháp TCTC để quản lý chặt chẽ hạ thấp CPXL.

Bước 3: Đánh giá kết quả thực hiện.

Khi thực hiện mục tiêu cắt giảm CP, nếu thấy CP thực tế chƣa đạt đến CP trần (CP dự thầu) nhƣng đạt đến CP mục tiêu thì cần xem xét lại bƣớc 1 và bƣớc 2, đặc biệt là phƣơng pháp TCTC đã hợp lý chƣa. Phƣơng pháp TC đƣợc xem là công cụ quản trị CP mà nhà quản trị sử dụng trong các giai đoạn thi công của các CT/HMCT để giảm CPXL trong tƣơng lai. DNXL phải KSCP chặt chẽ ở tất cả các giai đoạn thi công từ khâu đấu thầu, TCTC đến nghiệm thu bàn giao quyết toán với chủ đầu tƣ làm sao cho CPXL thực tế không vƣợt quá CP mục tiêu nhằm đạt lợi nhuận mục tiêu.

Sự khác biệt giữa phƣơng pháp TC và các phương pháp xác định CP truyền thống là việc xác lập CP mục tiêu không chỉ quan tâm đến điều kiện TCTC mà còn chú ý đến cả lợi nhuận mục tiêu. Phương pháp TC được coi là giới hạn CP để đạt đƣợc hiệu quả sản xuất mong muốn. Điều này đòi hỏi các nhà quản trị ở các cấp phải KSCP chặt chẽ ở tất cả các giai đoạn TCTC nhằm không ngừng cắt giảm CPXL để đạt lợi nhuận mục tiêu.

Như vậy, mỗi phương pháp xác định CP trên có ưu, nhược điểm và điều kiện áp dụng riêng. DNXL có thể lựa chọn phương pháp xác định CP phù hợp giúp nhà quản trị có cách nhìn nhận đúng về CP để đƣa ra quyết định.