Những thách thức và công bằng trong triển khai BHYTTN ở Việt Nam

1. Đối tượng tham gia BHYT TN.

BHYTTN là một loại hình bảo hiểm do vậy một nguyên tắc hoạt động không thể thiếu là “số đông bù số ít” chính vì vậy mà việc mở rộng đối tượng tham gia của BHYTTN ở nước ta là tất yếu.

Nhưng trong thực tế đang xẩy ra “sự lựa chọn ngược” từ cộng đồng người tham gia tức chỉ khi ốm đau mới phát sinh nhu cầu mua thẻ BHYT TN. Một loại hình bảo hiểm nào đi chăng nữa nếu không đảm bảo được nguyên tắc này thì sẽ không thể hoạt động, không thể phát huy được tác dụng, cho dù là quỹ BHYT TN được Ngân sách Nhà nước bảo trợ, vì Ngân sách Nhà nước không phải là vô hạn.

Một thực tế nữa là trong triển khai BHYT TN nhân dân đã buông lỏng công tác thẩm định và kiểm tra danh sách người tham gia BHYT TN, từ đó cũng tạo điều kiện cho một số người dân chỉ khi ốm đau mới tìm mua thẻ BHYT.

Một điểm nữa đó là điều kiện triển khai BHYT TN theo hộ gia đình và thân nhân người lao động còn sơ hở: đối với hộ gia đình, yêu cầu phải 100% thành viên tham gia BHYT TN và phải có ít nhất 10% số hộ gia đình trong xã phường đăng ký tham gia. Trên thực tế, số hộ đăng ký tham gia đạt hoặc vượt tỷ lệ quy định (trên 10%), nhưng khi thu tiền lại chỉ có một số hộ gia đình nộp tiền, tính theo tỷ lệ chỉ đạt vài % số hộ. Tuy nhiên theo quy định thì cơ quan BHXH vẫn phải thu tiền, phát hành thẻ BHYT cho các hộ gia đình. Hoặc thực hiện BHYT TN cho thân nhân người lao động, điều kiện duy nhất là 100% thân nhân của người lao động tham gia, như vậy trong một đơn vị, nếu chỉ một người lao động mua thẻ cho thân nhân của mình thì vẫn hợp lệ.

2. Mức đóng và khung mức đóng

Trong khi người tham gia BHYT TN được hưởng quyền như người tham gia BHYT bắt buộc, thì mức đóng của người tham gia BHYT TN chỉ bằng 20-30% so với mức đóng của người tham gia BHYT bắt buộc. Mặt khác để khắc phục được tình trạng thâm hụt quỹ trong khi chờ đợi tiến tới BHYT toàn dân, để tăng quy mô quỹ và tiếp tục thu hút đối tượng tham gia thì việc tăng mức đóng BHYT TN là tất yếu.

Chi phí KCB tăng cao và không tương xứng với mức đóng góp vào quỹ. Trước tình hình quyền lợi của người tham gia BHYT được mở rộng, mặc dù cơ quan BHXH đã điều chỉnh mức đóng BHYT TN nhân dân đến giới hạn tối đa của khung mức đóng do liên Bộ quy định, song vẫn chưa thể bù đắp được sự thiếu hụt của quỹ BHYT TN.

Vì vậy, khung mức đóng như hiện nay là không phù hợp với những quyền lợi của người tham gia BHYT TN được hưởng.

3. Quản lý và sử dụng quỹ BHYT TN

Hiện nayquỹ KCB của đối tượng là người nghèo và BHYT TN nhân dân là có số bội chi cao nhất, mà hình thức BHYT TN nhân dân lại có mức phí tham gia thấp quy mô tham gia lại không phải là nhiều so quy mô tiềm năng do vậy không đảm bảo được nguyên tắc “số đông bù số ít”. Mặt khác qua khảo sát tình hình lạm dụng phổ biến là rất nhiều người dân tham gia BHYT TN nhân dân đi KCB nhiều lần không phải bị bệnh mà chỉ lấy thuốc dùng vào việc khác, cho người khác, phổ biến người có thẻ BHYT đi khám, khám giúp cho người khác, lấy thuốc mà đem bán lại xảy ra ở nhiều nơi.

Vấn đề lạm dụng quỹ BHYT TN hiện nay đang là phổ biến góp phần làm tăng mức độ bội chi quỹ BHYT TN. Việc bội chi quỹ BHYT năm 2005, 2006 đáng là tín hiệu báo động nguy cơ vỡ quỹ BHYT TN trong thời gian gần, đó là cũng là thách thức của các bộ ngành liên quan trong việc triển khai BHYT TN.