Nội dung phát triển xuất khẩu nông sản trong điều kiện hình thành AEC

Trong xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa và hội nhập quốc tế của các nền kinh tế đang diễn ra mạnh mẽ sẽ tác động tích cực đến việc mở rộng thị trường xuất khẩu; sự phát triển nhanh khoa học – công nghệ, nhân tố hàng đầu của lực lượng sản xuất thế giới hiện đại, tác động ngày càng sâu sắc nền kinh tế thế giới, tạo cơ sở xuất hiện các xu thế và cục diện mới của kinh tế thế giới; chuyển nhanh từ kinh tế tài nguyên, kinh tế vật thể sang phát triển nền kinh tế tri thức; chuyển mạnh các công ty đa quốc gia và xuyên quốc gia, có vai trò ngày càng quan trọng hay là chủ thể chính quyết định sự phát triển kinh tế thế giới và ở mỗi quốc gia. Đây là những yếu tố có tác động tích cực đến phát triển xuất khẩu hàng nông sản

Nội dung phát triển xuất khẩu hàng nông sản theo chiều rộng

Phát triển xuất khẩu hàng nông sản theo chiều rộng đó là sự tập trung nguồn lực vào việc nâng cao quy mô, sản lượng hàng nông sản xuất khẩu thể hiện thông qua kim ngạch xuất khẩu gia tăng, thị trường xuất khẩu được mở rộng. Tuy nhiên, sự mở rộng quy mô cần phải phù hợp với tiềm lực và phát huy được lợi thế của ngành hàng. Để thực hiện phát triển theo cách này, quốc gia, các đơn vị kinh doanh cần đầu tư mở rộng quy mô sản xuất, tuyển dụng lao động, mua sắm may móc nhằm nâng cao năng lực  sản xuất, năng lực cạnh tranh, đẩy mạnh tốc độ xuất khẩu hàng nông sản. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng cần chú ý đến việc tìm kiếm và mở rộng thị trường xuất khẩu bằng việc tích cực và chủ động hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới và khu vực

Trong phương hướng phát triển nông nghiệp nói chung và phát triển xuất khẩu hàng nông sản, vấn đề quan trọng được đặt ra là khả năng thực sự về mức độ đáp ứng của sản xuất – xuất khẩu đối với nhu cầu thế giới đến đâu, không chỉ về số lượng mà còn yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm, đẹp về hình thức, phong phú và đa dạng về chủng loại và giá cả hợp lý nhằm tăng sức hấp dẫn đối với người tiêu dùng. Do vậy, nâng cao khả năng sản xuất, phát huy các lợi thế cạnh tranh của nông sản hàng hóa trên thị trường là vấn đề cốt lõi trong chiến lược phát triển nông nghiệp hướng ra xuất khẩu, trước hết có thể tập trung vào các mặt hàng nông sản chủ yếu có nhiều lợi thế nhất.

Lựa chọn nông sản phẩm, thị trường xuất khẩu nông sản phẩm là việc làm hết sức cần thiết và quan trọng. Xác định rõ các sản phẩm nông sản nào cần đầu tư chế biến và xuất khẩu sang thị trường nào? thực hiện phương châm sản xuất cái gì? sản xuất cho ai? sản xuất như thế nào? xây dựng chính sách hết sức cụ thể trong chiến lược quy hoạch, phát triển của từng loại sản phẩm sản xuất gắn với thị trường, lấy thị trường làm mục tiêu cho sản xuất.

Nội dung phát triển xuất khẩu nông sản theo chiều sâu

Phát triển xuất khẩu nông sản theo chiều sâu nghĩa là tạo ra sự thay đổi trong chất lượng của hoạt động xuất khẩu bằng việc nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu, thay đổi phương thức xuất khẩu, chuyển dịch cơ cấu mặt hàng nông sản xuất khẩu, thị trường xuất khẩu, nâng cao năng lực sử dụng nguồn lực… nhằm tạo ra sự phát triển ổn định, liên tục và thu được giá trị gia tăng lớn hơn.

Phát triển hàng nông sản theo chiều sâu còn thể hiện ở cách thức phát triển hướng đến sự bền vững bằng cách đáp ứng hài hòa ba mục tiêu cơ bản: kinh tế-xã hội-môi trường. Tức là phát triển xuất khẩu hàng nông sản không chỉ đặt ra mục tiêu mở rộng quy mô, tăng trưởng kim ngạch mà còn hướng đến giải quyết công ăn việc làm để giảm tỷ lệ thất nghiệp, nâng cao chất lượng cuộc sống nhân dân, đóng góp vào sự tiến bộ chung cho toàn xã hội, đồng thời không làm suy kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên cho mai sau, không hủy hoại môi trường mà còn góp sức bảo vệ, chống ô nhiễm môi trường.

Một số khía cạnh phản ánh phát triển xuất khẩu nông sản theo chiều sâu:

Thị phần xuất khẩu nông sản tăng: Tiêu chí thị phần xuất khẩu nông sản tăng phản ánh sự thay đổi về chất lượng của các sản phẩm nông sản, đáp ứng được yêu cầu của các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Mỗi thị trường có những yêu cầu cụ thể về chất lượng sản phẩm, việc mở rộng được thị phần xuất khẩu với các sản phẩm nông sản đã phản ánh phần nào với uy tín và chất lượng của các sản phẩm nông sản khi xuất khẩu

Khả năng cạnh tranh của các sản phẩm nông sản khi xuất khẩu gia tăng: Đây là một trong những tiêu chí quan trọng phản ánh sự thay đổi về chất trong phát triển xuất khẩu nông sản, nó phản ánh chất lượng và các tiêu chí về sản phẩm nông sản khi xuất khẩu đã đáp ứng được yêu cầu của thị trường, khi khả năng cạnh tranh cao điều đó cũng có nghĩa vị thế sản phẩm xuất khẩu của quốc gia cũng có sự thay đổi theo hướng tích cực.

Cơ cấu thị trường xuất khẩu có sự chuyển dịch: Đây là một trong những tiêu chí phản ánh tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu hàng nông sản sang một thị trường cụ thể trên tổng kim ngạch xuất khẩu. Mục đích nhằm khai thác hiệu quả hơn các thị trường tiêu thụ, tránh sự phát triển không đồng đều gây ra tình trạng mất cân bằng trong xuất khẩu.

Phát triển xuất khẩu ngày càng bền vững, việc phát triển theo hướng bền vững góp phần thực hiện hài hòa các yêu cầu về kinh tế-xã hội-môi trường. Tức là nó đã từng bước và đạt được những yêu cầu vừa về kinh tế (phát triển xuất khẩu) mà còn về xã hội (Giải quyết tốt việc làm cho lao động trong nước, đóng góp ngân sách nhà nước, tạo sự thay đổi theo hướng tích cực về thu nhập của người dân liên quan (hộ sản xuất sản phẩm xuất khẩu, lao động…) và về môi trường (việc sản xuất sản phẩm nông sản xuất khẩu không làm tổn hại tới môi trường sống, không phá hủy môi trường vì mục tiêu phát triển xuất khẩu.

Để thực hiện phát triển xuất khẩu theo chiều sâu, doanh nghiệp cần chú trọng vào khâu nâng cao chất lượng cho hàng nông sản và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực thương mại trong hoạt động xuất khẩu, bao gồm nâng cao năng suất lao động, nâng cao năng suất sử dụng vốn trong hoạt động xuất khẩu hàng nông sản.

Chất lượng hàng nông sản phải được đặc biệt quan tâm chú ý, phải có chiến lược đầu tư dài hạn, áp dụng công nghệ khoa học sản xuất mới có hiệu quả, bên cạnh đó, hỗ trợ vốn, công nghệ, đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông thôn. Nhà nước đầu tư vốn để đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, gắn phát triển nông nghiệp với công nghiệp chế biến, sản xuất với thị trường tiêu thụ nông sản; hướng tới mục tiêu phát triển nền sản xuất nông nghiệp hàng hoá có quy mô  ngày càng lớn, có năng  suất, chất lượng sản phẩm ngày càng cao, đáp ứng được đòi hỏi của thị trường trong nước và thế giới. Như  vậy, phải tăng cường đầu tư  cho công tác quy hoạch và tổ  chức sản xuất theo hướng tập trung, chuyên môn  hoá đi đôi với ứng dụng rộng rãi  tiến bộ về khoa học-công nghệ.

Hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển xuất khẩu nông sản theo chiều sâu:

  1. Sự thay đổi về chất lượng hàng nông sản xuất khẩu

Phát triển xuất khẩu hàng nông sản không thể tách rời việc nâng cao chất lượng sản phẩm, bởi đây là yếu tố quyết định đến sự tồn tại và phát triển của sản phẩm trên thị trường. Chất lượng hàng hóa xuất khẩu không ngừng được nâng cao sẽ có tác dụng tích cực trong việc nâng cao giá trị và giá trị sử dụng cho sản phẩm, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh bằng cách tạo ra nhiều yếu tố vô hình như thương hiệu, uy tín. Điều này thực sự rất quan trọng trong việc nâng tầm giá trị doanh nghiệp, tạo lập tên tuổi và thương hiệu thu hút khách hàng.

  1. Sự chuyển dịch cơ cấu mặt hàng nông sản xuất khẩu

Mục đích của sự chuyển dịch cơ cấu hàng nông sản xuất khẩu là điều chỉnh sự phát triển xuất khẩu theo hướng bền vững, hiệu quả hơn. Thực tế hiện nay, xu hướng phổ biến của các nước là thay thế xuất khẩu các mặt hàng nông sản gia công đơn giản, giá trị gia tăng thấp bằng những sản phẩm đẹp hơn, thời trang hơn, tinh xảo hơn, đòi hỏi nhiều chất xám và sáng tạo với giá trị gia tăng cao.

Công thức tính:

Trong đó R(A):         Tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng A

M(A): Kim ngạch xuất khẩu mặt hàng A

M: Tổng kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng

Chỉ tiêu tính toán theo kỳ nghiên cứu (năm t)

Sự chuyển dịch cơ cấu mặt hàng xuất khẩu được biểu hiện qua sự thay đổi tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu của mặt hàng đó trong tổng kim ngạch xuất khẩu, tỷ trọng mặt hàng càng cao so với tổng kim ngạch xuất khẩu càng tốt

Sự chuyển dịch cơ cấu thị trường xuất khẩu

Phản ánh tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu hàng nông sản sang một thị trường cụ thể trên tổng kim ngạch xuất khẩu. Mục đích nhằm khai thác hiệu quả hơn các thị trường tiêu thụ, tránh sự phát triển không đồng đều gây ra tình trạng mất cân bằng trong xuất khẩu. Sự chuyển dịch cơ cấu thị trường hàng nông sản sang thị trường các nước ASEAN không chỉ dừng lại ở việc nâng cao thị phần của thị trường ASEAN so với toàn thế giới mà còn chuyển dịch thị phần giữa các nước trong khu vực ASEAN với nhau.

 Sự chuyển dịch phương thức xuất khẩu

Cơ cấu phương thức xuất khẩu phản ánh tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu bằng phương thức nào đó trong tổng kim ngạch xuất khẩu. Hiện nay xuất khẩu hàng nông sản gồm các phương thức xuất khẩu chủ yếu sau: Chiếm tỷ trọng lớn nhất là xuất khẩu trực tiếp, xuất khẩu gián tiếp, xuất khẩu theo Nghị định thư, xuất khẩu tại chỗ… Mục địch của sự chuyển dịch phương thức xuất khẩu là nâng cao hiệu quả, tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm lớn hơn. Tuy nhiên thay đổi phương thức xuất khẩu cần phải phù hợp với điều kiện thực tế và yêu cầu bên đặt hàng. Không thể nóng vội gây lãng phí trong việc đầu tư công nghệ sản xuất mới.

Sự chuyển dịch cơ cấu các thành phần kinh tế tham gia xuất khẩu

Đó là việc thay đổi cơ cấu các thành phần kinh tế tham gia xuất khẩu hàng nông sản theo hướng hợp lý, hiệu quả hơn. Bằng việc đa dạng hóa các thành phần kinh tế tham gia xuất khẩu hang nông sản như các tổ chức doanh nghiệp, hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp Nhà nước… sẽ tạo ra một môi trường cạnh tranh hơn, qua đó thúc đẩy năng lực và hiệu quả sử dụng vốn, tạo ra động lực cho phát triển xuất khẩu hàng nông sản.

Lợi nhuận xuất khẩu

Phản ánh kết quả cuối cùng của hoạt động xuất khẩu

Công thức tính: P = TR – TC

Trong đó

P: Lợi nhuận từ hoạt động xuất khẩu

TR: Tổng doanh thu từ hoạt động xuất khẩu

TC: Tổng chi phí bỏ ra cho hoạt động xuất khẩu

Lợi nhuận xuất khẩu tính, tổng doanh thu, tổng chi phí tính trong cùng kỳ nghiên cứu (năm t)

Lợi nhuận xuất khẩu dương chứng tỏ hoạt động xuất khẩu đạt hiệu quả về mặt chi phí, doanh thu về lớn hơn khoản chi phí bỏ ra cho hoạt động xuất khẩu, lợi nhuận càng lớn càng tốt

Hiệu quả sử dụng nguồn lực thương mại

Đo lường mức độ sử dụng nguồn lực trong việc đạt tới những mục tiêu xác định trước. 

Công thức tính: 

Trong đó:  HNL là hiệu quả sử dụng nguồn lực TCNL là chi phí sử dụng nguồn lực đó

Nguồn lực sử dụng cho hoạt động xuất khẩu hàng nông sản bao gồm rất nhiều loại khác nhau, trong đó quan trọng nhất là nguồn lực con người, nguồn lực tài chính, nguồn lực công nghệ…

Cụ thể:

Năng lực cạnh tranh của xuất khẩu nông sản

Đây là chỉ tiêu được sử dụng nhằm đo lường khả năng cạnh tranh của nông sản của các nước trong quá trình xuất khẩu, đây là chỉ tiêu kết hợp của phát triển xuất khẩu theo chiều rộng và phát triển nông sản theo chiều sâu. Thực tế cho thấy, tương đối nhiều quốc gia xuất khẩu chủ yếu là các sản phẩm nông sản thô, giá trị sản phẩm tương đối thấp, chính vì vậy, nâng cao năng lực cạnh tranh của xuất khẩu nông sản chính là nâng cao giá trị xuất khẩu của quốc gia.

Đo lường năng lực cạnh tranh của xuất khẩu nông sản có thể thông qua các chỉ tiêu gián tiếp như ERP hoặc DRC, các chỉ tiêu chí phí bình quân đầu vào, giá thành… từ đó đánh giá được năng lực cạnh tranh của xuất khẩu nông sản.

Bên cạnh các chỉ tiêu tính toán định lượng phản ánh phát triển xuất khẩu nông sản theo chiều sâu, còn có một số chỉ tiêu định tính phản ánh phát triển xuất khẩu nông sản theo chiều sâu như: uy tín của sản phẩm xuất khẩu nông sản trên thị trường, sức cạnh tranh của sản phẩm nông sản trên thị trường xuất khẩu thông qua xếp hạng của nước CHDCND Lào trong xuất khẩu nông sản, mức độ đóng góp của xuất khẩu nông sản trong phát triển kinh tế, xã hội và môi trường của CHDCND Lào…