Phân tích SWOT về thanh long Bình Thuận

1       Điểm mạnh

Bình Thuận có các điều kiện khí hậu, đất đai thích hợp, có thể canh tác thanh long và cho thu hoạch 12 tháng trong năm, phù hợp mở rộng quy mô cả tỉnh. UBND tỉnh đã có quy hoạch đất đai và chương trình phát triển thanh long tới 2015 với quỹ đất ưu tiên.

Giống thanh long Bình Thuận là giống vỏ đỏ, ruột trắng, dễ trồng, dễ chăm sóc, ít sâu bệnh. Vỏ tương đối dày, ít hao tổn trong thu họach và vận chuyển. Gần đây có thêm giống thanh long ruột đỏ đang được đưa vào trồng thử nghiệm, ban đầu đã cho hiệu quả kinh tế cao.

Bình Thuận có thể tạo ra sản phẩm thanh long chất lượng cao trong điều kiện canh tác tự nhiên. Đạt được nhiều lọai kích cỡ và trái có chất lượng xuất khẩu phù hợp với yêu cầu nhiều thị trường khác nhau.

Về lao động, nông dân Bình Thuận có truyền thống canh tác thanh long lâu năm nên đã đúc kết nhiều kinh nghiệm trong việc canh tác, đáng kể nhất là chọn giống tốt, chủ động xử lý ra hoa trái vụ để bán được giá cao.

Thuốc bảo vệ thực vật đa dạng, phong phú từ nhiều công ty khác nhau. Nhiều loại thuốc và phân bón sinh học ra đời, đáp ứng yêu cầu sản xuất.

Đối với một số sản phẩm xuất khẩu, giá đạt cao, tăng lợi nhuận và giá trị cho thanh long nói chung. Giá mua vào của các siêu thị về hoa quả an toàn cao hơn bên ngoài.

Hoạt động trồng và tiêu thụ thanh long tại Bình Thuận đã đạt được những thành tựu đáng kể, cụ thể là tốc độ tăng diện tích, sản lượng rất nhanh chóng trong 5 năm gần đây như đã trình bày ở trên. Thanh long Việt nam đã có thị trường xuất khẩu, là nước có thị phần xuất khẩu cao, nước xuất thanh long đầu tiên trong khu vực, được nhiều nước biết đến và học tập.

Người dân Bình Thuận đã có kinh nghiệm trồng thanh long lâu năm, có thể xử lí ra hoa trái vụ, chong đèn tăng năng suất cho trái. Một số nông dân sản xuất lớn năng động và khá sáng tạo, tạo nên một vài điển hình tiên tiến, biết khép kín từ khâu trồng trọt đến xuât khẩu, bao gồm cả gây dựng thương hiệu cho trái thanh long. Hệ thống tiêu thụ thanh long cho đến nay đều dựa trên uy tín và thỏa thuận miệng, điều này cũng có mặt mạnh giúp cho các ‘hợp đồng’ thường được thực hiện đơn giản, nhanh, gọn.

Tỉnh Bình Thuận đã có nhiều đóng góp và quan tâm như có các chương trình quy hoạch mở rộng diện tích đất trồng thanh long, khuyến khích trồng trọt và ưu tiên đầu tư cây thanh long, xây dựng được một số điển hình thành công,… Các tổ chức quốc tế gần đây cũng tham gia nhiều dự án tăng tính cạnh tranh cho trái thanh long.

2       Điểm yếu

Diện tích trồng thanh long Bình Thuận còn manh mún, không tập trung, nên việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho diện tích rộng cũng như việc thu mua trực tiếp của doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn. Đối với những hộ trồng lớn phải mua đất, giá đất vẫn còn cao, chưa có chính sách trợ giúp giá cho người nông dân.

Chưa đa dạng giống, chủng lọai. Cho đến nay vẫn chủ yếu 1 loại giống, trong khi các nước khác đã xuất khẩu cả 4 lọai (Loại ruột đỏ vỏ đỏ mới lai tạo, chưa trồng đại trà để có giá trị xuất khẩu. Các giống khác vẫn đang nghiên cứu trong phòng thí nghiệm).

Ý thức người dân chưa cao, và cũng do thị trường có nhiều thuốc bảo vệ thực vật với xuất xứ khác nhau, các hãng thuốc tiếp thị tràn lan, không kiểm soát, gây khó khăn cho nông dân trong việc chọn sản phẩm để mua trong khi người dân vẫn ham sản phẩm giá rẻ, thiếu quan tâm đến tác hại cho mình (người trồng) và người tiêu dùng sản phẩm. Ngoài ra, trong quá trình trồng trọt, 1 số sâu bệnh cây khó phòng trị cũng dẫn đến sản phẩm có chất lượng kém, không an toàn.

Sản xuất thanh long vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ, thiếu tính tập trung nên khó quản lý và kiểm soát số lượng, sản lượng cũng như chất lượng. Chất lượng không ổn định do ý thức tuân thủ quy định trồng trọt của người nông dân chưa cao. Vấn đề vệ sinh và an tòan cho trái thanh long vẫn chưa được đảm bảo rộng khắp (mức độ dư lượng thuốc trừ sâu còn cao..). Chất lượng sản phẩm, nhìn chung chưa có nhiều diện tích đạt được những tiêu chuẩn của các thị trường khó tính như Châu Âu, Mỹ, Nhật Bản.

Chỉ có một số doanh nghiệp, trang trại lớn có địa điểm sơ chế, tồn trữ, bảo quản riêng, hầu như các thành phần tham gia trong chuỗi cung ứng chưa có hoặc nếu có thì các cơ sở vật chất cho các điểm sơ chế, đóng gói, bảo quản vẫn còn chật hẹp, vệ sinh kém, đặc biệt về công nghệ bảo quản sản phẩm còn nghèo nàn. Phương tiện vận chuyển và cách đóng gói tiêu thụ sản phẩm trong nước sơ sài, chưa có nhãn mác nên chưa xây dựng được hình ảnh thương hiệu với người tiêu dùng nội địa. Thiếu nguồn nhân lực quản lý có trình độ, có kinh nghiệm điều phối nên các hoạt động trong chuỗi cung ứng còn rời rạc. Kỹ thuật đóng gói và dán nhãn mác chưa thực hiện đồng bộ, thiếu phương tiện hiện đạị, ảnh hưởng lên chất lượng sản phẩm cuối cùng, làm tăng giá thành sản phẩm do tăng hao tổn trong sơ chế và vận chuyển. Thiếu công nghệ giữ trái tươi lâu, đặc biệt công nghệ chế biến sản phẩm.

Thanh long xuất khẩu bị ảnh hưởng nhiều bởi giá dầu tăng, giá vận chuyển tăng cao khiến cho giá thành xuất khẩu cao hơn các nước khác (Thái Lan, Israel…). Giá cả thị trường nội địa không ổn định, đặc biệt vào mùa chính vụ, từ phía các nhà thu mua gây xáo động thị trường. Giá thị trường không kiểm sóat được, thiếu sự quan tâm các hiệp hội doanh nghiệp, chính quyền đặc biệt trong mùa thuận khi cung vượt quá cầu khiến cho giá hạ, ảnh hưởng lên lợi nhuận của người nông dân.

Hoạt động xuất khẩu thanh long chưa tương xứng với kết quả sản xuất, tốc độ tăng trưởng sản lượng thanh long xuất khẩu hàng năm trong 3 năm gần đây giảm sút, diện tích sản lượng thanh long ngày một tăng, các doanh nghiệp đang cố gắng tìm kiếm thị trường nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu tiêu thụ sản phẩm của địa phương.

Các chính sách ưu tiên của Nhà nước, chính quyền địa phương kích thích các mấu chốt khác trong chuỗi còn ít và chưa đủ mạnh. Thiếu sự liên kết của các khâu trong chuỗi, đặc biệt vai trò “người tiêu dùng” – mấu chốt quan trọng, quyết định chất lượng sản phẩm được chấp nhận – còn mờ nhạt. Thiếu sự phản hồi từ người tiêu dùng đến các khâu kinh doanh và trồng trọt, thiếu các luồng thông tin hai chiều, và thông tin tới các nhà chức trách. Các cơ quan chức năng chưa phát huy hết hiệu quả, thiếu một sự quản lý đồng bộ, xuyên suốt. Còn thiếu sự tham gia tích cực của các cơ quan đài báo trong việc tuyên truyền dùng sản phẩm sạch và quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu và giúp đỡ thông tin phản hồi tới các thành viên trong chuỗi cung ứng. Nông dân chưa san sẻ kinh nghiệm với nhau, vẫn còn có tính cá thể, thiếu tính tập thể, thiếu mô hình HTX dẫn đến chất lượng không đồng đều. Ý thức và nhận thức của các đối tượng trong chuỗi còn rất hạn chế nên việc thực thi quy trình sản xuất an tòan vẫn còn nhiều bất cập. Sự liên kết, hợp tác thật sự giữa các doanh nghiệp xuất khẩu, các đầu mối tiêu thụ và người trồng thanh long tham gia chưa thực sự được hình thành, hạn chế hoạt động chung của sản xuất thanh long.

Sự quan tâm của các tổ chức chưa thành hệ thống và chỉ tập trung vào trước thu họach chưa quan tâm đầu tư nhiều đến khâu sau thu họach. Thiếu quan tâm đúng mức và sự quản lý thương lái – một đối tượng rất quan trọng trong chuỗi cung ứng. Công tác nghiên cứu thị trường, xúc tiến thương mại trên lĩnh vực phát triển mở rộng thị trường mới còn hạn chế. Chưa xâm nhập mạnh mẽ được vào các thị trường tiềm năng như Châu Âu, Bắc Mĩ, Nhật Bản mặc dù nhu cầu nhập khẩu của các nước này rất cao. Việc phát triển cây thanh long một thời gian dài trước đây còn mang tính tự phát, vùng trồng phân tán nên ảnh hưởng lớn đến việc điều chỉnh theo qui hoạch hiện nay, khó tổ chức đầu tư hạ tầng hỗ trợ, ảnh hưởng đến việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

3       Cơ hội

Thanh long là một loại trái cây đặc sản của Bình Thuận, được các cấp chính quyền địa phương quan tâm và có các chính sách cụ thể để khuyến khích phát triển loại sản phẩm này. UBND tỉnh đã đăng ký chỉ dẫn địa lý “thanh long Bình Thuận” ở cả trong và ngoài nước và đã xây dựng trang web để quảng bá về loại trái cây này. Chỉ dẫn địa lý là chứng nhận nguồn gốc xuất xứ hàng hóa – một công cụ hết sức quan trọng giúp bình ổn chất lượng và danh tiếng của loại trái cây được coi là đặc sản địa phương Bình Thuận.

Từ năm 1990, thanh long Bình Thuận đã xuất khẩu sang nhiều nước ở châu Á, đặc biệt Trung Quốc với dân số trên 1 tỷ người, nhu cầu tiêu thụ cao, dễ tính và đầy tiềm năng.

Thương hiệu thanh long Bình Thuận đang có cơ hội thâm nhập vào các thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, mà trước hết tập trung vào châu Âu, những nước này tuy có yêu cầu nghiêm ngặt: không có sâu bệnh, trước khi xuất khẩu phải được chiếu xạ hoặc xử lý bằng hơi nước nóng nhưng hiện nay đã mở cửa thị trường nhập khẩu. Thanh long Bình Thuận mở ra tiềm năng và triển vọng sản xuất – xuất khẩu bền vững.

Việt Nam hiện có cơ hội lớn trong việc phát triển giống cây trồng mới, đa dạng hóa sản phẩm phục vụ xuất khẩu như trồng thêm giống mới, áp dụng kỹ thuật thay mầu quả, giữ màu ruột v.v. nhờ có sự nghiên cứu của các viện cây ăn quả, có sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế. Điều này mở ra hướng mới cho việc phát triển giống thanh long đạt hiệu quả kinh tế cao.

Sự cạnh tranh lành mạnh cũng là cơ hội cho thanh long Việt Nam tự khẳng định và hòan thiện hơn trên thương trường (đạt các chứng chỉ cần thiết, đảm bảo chất lượng ổn định, …).

Thanh long có nhiều cơ hội thụ hưởng các chính sách của nhà nước và của nước đối tác: Giảm 50% thuế khi tham gia mậu biên (Việt Trung). Giảm thuế theo lộ trình 3 năm giảm 5% khi tham gia thị trường Asean. Giảm thuế XNK theo chương trình thu họach sớm của Asian và Trung quốc. Giảm thuế theo lộ trình sau khi gia nhập WTO,… Nhờ các chính sách hỗ trợ, các doanh nghiệp được thành lập và họat động.

4       Thách thức

Có nhiều nước sản xuất thanh long như: Thái Lan, Israel, Đài Loan, Trung Quốc. Sản phẩm không đảm bảo VSATTP và chất lượng kém, không có chứng nhận về chất lượng dẫn đến mất thị trường, kể cả thị trường trong nước. Sự gia nhập AFTA, nhất là WTO có những mặt tích cực nhưng cũng khiến sự cạnh tranh hết sức gay gắt và khốc liệt cho chính sản phẩm thanh long Việt Nam trên sân nhà trực tiếp, hoặc gián tiếp khi việc không đánh thuế cho các sản phẩm trái cây Trung Quốc, Thái Lan,… tràn vào thị trường.

Khi nhu cầu tiêu thụ nội địa và xuất khẩu thanh long tăng cao thì yêu cầu về số lượng, chất lượng, sự cải tiến về năng suất cây trồng ổn định, nâng cao chất lượng thanh long cũng ngày một tăng cao.

Diện tích, sản lượng thanh long ngày một cao, nhưng thiếu thị trường xuất – đầu ra của sản phẩm, khiến ảnh hưởng đến lợi nhuận của người trồng. Khi thanh long được mùa, giá rẻ mà thiếu người mua, nông dân thường bị ép giá.

Thị phần xuất khẩu thanh long Việt Nam sang thị trường châu Âu đang bị sụt giảm, lượng xuất của ta không đổi, trong khi lượng xuất của các nước đối thủ tăng mạnh mẽ trong 3 năm gần đây khiến nguy cơ mất thị phần tại thị trường châu Âu là rất lớn. Châu Âu là thị trường bán được giá cao nhưng khó tính, trong lúc đó trái thanh long của ta còn quá nhiều tồn tại, nhất là bị giập trái, thiếu vệ sinh và dư lượng hóa chất độc hại, nên khi chuyên chở xa, nhất là chuyên chở bằng tàu thủy, khi đến thị trường Châu Âu tỷ lệ trái bị hư hỏng quá lớn. Đồng thời đã bắt đầu có một số nước cảnh báo về dư lượng thuốc sâu cao trong trái thanh long. Ngay tại châu Á, việc lớn mạnh của thanh long Thái lan với chất lượng ổn định và đa dạng hơn ta, cũng là một trở ngại cho việc xuất khẩu sang các nước châu Á quen thuộc.

Mặc dù đã có một số thương hiệu thanh long Việt nam, nhưng vẫn còn một số lượng rất lớn thanh long xuất khẩu dưới thương hiệu nước nhập khẩu sẽ khiến cho thanh long của Việt nam nói chung và Bình Thuận nói riêng gặp đe dọa mất thương hiệu trên một số thị trường quốc tế.